دانلود تحقیق در مورد نويسد:، “و، آنكه

دانلود پایان نامه ارشد

مقدمه تفسيرش به استفاده فراوان از آن ها اشاره کند. البته نمي توان بر وي خرده گرفت چون قراين نشان مي دهد در گذشته نقل از کتاب ها بدون ذکر نام مرسوم بوده و کار ناپسندي محسوب نمي شد.103
[0]يکي از مواردي که ملافتح الله به نام ابوالفتوح اشاره کرده و از تفسير وي نقل مي‌کند اين مورد است که مي‌نويسد:
“قدوة المفسّرين شيخ ابو الفتوح رازى;در جلد اول تفسيرش اين داستان رقّت بار را مفصلا نقل فرموده و ما پاره‏اى از نگارشات او را ملخصا در اينجا ذكر مي كنيم. مي فرمايد: ملت عرب طبعا از فرزند دخترينه نفرت داشتند و دختر در نظر آنان بسيار خوار و زبون بود چنان كه حق تعالى درباره آنها فرموده(وَ إِذا بُشِّرَ أَحَدُهُمْ بِالْأُنْثى‏ ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَ هُوَ كَظِيمٌ)104 “و هر گاه يكى از آنان را به دختر مژده آورند چهره‏اش سياه مى‏گردد در حالى كه خشم [و اندوه] خود را فرو مى‏خورد.” سبب نفرت عرب جاهليت از دختر چند امر بود يكى آنكه غير كفو به خطبه ايشان نيايد… و ديگر آنكه مي ترسيدند كه در فوت پدران يا غيبت و مسافرت آنان دختران گرسنه يا برهنه شوند و اين را براى خود عار و ننگ مي شمردند كما قال تعالى: (وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاكُمْ)105″ و از بيم تنگدستى فرزندان خود را مكشيد ماييم كه به آنها و شما روزى مى‏بخشيم.”106
وي همچنين ذيل تفسير آيه (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن كُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا)107 ” اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد خدا را اطاعت كنيد و پيامبر و اولياى امر خود را [نيز] اطاعت كنيد پس هر گاه در امرى [دينى] اختلاف نظر يافتيد اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد آن را به [كتاب] خدا و [سنت] پيامبر [او] عرضه بداريد اين بهتر و نيك‏فرجام‏تر است.” مي نويسد: “در تفسير ابو الفتوح مذكور است كه وجه استدلال اين آيه بر امامت ائمة اثنى عشر:آنست كه حق تعالى اطاعت اولو الامر را با طاعت خود و اطاعت رسول9خود مقرون ساخته و چنان كه قديم تعالى از همه قبايح منزه است و رسول او9از همه معاصى كبيره و صغيره معصوم و مطهر اولوا الامر نيز بايد كه چنين باشند و به اتفاق بعد از پيغمبر9غير از ائمه اثنا عشر:معصوم نبودند پس مراد به اولى الامر ايشان باشند نه غير ايشان و اگر نيز مراد از اولو الامر على العموم باشد لازم مي آيد كه هر حاكمى و عالمى كه بنا حق و ناروا حكمى كند تابع او بايد شد و اطاعت او بايد كرد به جهت عموم لفظ و اين باجماع باطل است و احاديث صحيحه نيز دالند بر اين مدعا.”108

3- تفسير مجمع البيان
تاليف علامه طبرسى;، معروف به امين الاسلام طبرسى‏ متولد 468 و متوفاى 548 ق است.ايشان از بزرگان قرن ششم هجرى و يكى از مفسّران نامدار و مشهور شيعه است.
تفسير مجمع البيان بر گرفته از تفسير تبيان است؛ چرا كه ايشان از ميان تمام تفاسير آن عصر، تنها تفسير تبيان شيخ طوسى;را به دليل جامعيت آن مى‏پسندند. مورخان، درباره سيره او مطلب جالبى نوشته‏اند و آن اين است كه او كتاب مجمع البيان را نوشت و مطالب كتاب تبيان شيخ طوسى;را در آن گرد آورد. 109
ملا فتح الله در تفسير آيه شريفه (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ)110 ” در خانه‏هايى كه خدا رخصت داده كه [قدر و منزلت] آنها رفعت‏يابد و نامش در آنها ياد شود در آن [خانه]ها هر بامداد و شامگاه او را نيايش مى‏كنند.” مي نويسد: “و در مجمع البيان آورده كه نزد ابن عباس و حسن و مجاهد و جبائى و قتاده مراد به بيوت مذكوره، مساجد است.”
همچنين وي در تفسير آيه شريفه (خُلِقَ الْإِنسَانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُرِيكُمْ آيَاتِي فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ)111 ” انسان از شتاب آفريده شده است به زودى آياتم را به شما نشان مى‏دهم پس [عذاب را] به شتاب از من مخواهيد.” مي نويسد: “در مجمع البيان آورده كه مفسّران را در اين انسان دو قول است اول آن است كه مراد به آن آدم است و بنا بر اين تفسير عجل را بر چند معنى تنزيل كرده‏اند يكى آنكه او سبحانه آدم را بعد از خلق همه اشيا در آخر روز جمعه كه آخر ايام شنبه بود خلق فرمود به سرعت تمام تا قبل از غروب شمس آن روز خلقت او تمام بوده باشد”112
ملا فتح الله کاشاني از اين تفسير بخصوص در مباحث نقل قصص و تاريخ بهره زيادي برده است.
4- کنز العرفان
تاليف جمال الدين ابو عبد اللّه مقداد بن عبد اللّه بن محمد بن حسين بن محمد سيورى حلّى اسدى، معروف به فاضل مقداد، از بزرگان اصحاب و مشايخ است. وى عالم، فاضل، متكلم، محقق و فقيهى توانا بود و از شاگردان شهيد اول شيخ محمد بن مكى عاملى (734- 786 ق) است که در سال 826 در گذشت و در نجف اشرف مدفون گشت.
او تأليفات گرانقدر و ارزشمندى دارد؛ از جمله همين كتاب و كتاب ديگرش “التنقيح الرائع في شرح مختصر النافع” در فقه و اثر ديگر وى “اللوامع في المباحث الكلاميه” و همچنين كتاب “النافع المختصر في شرح الباب الحادي عشر”.
اين كتاب (كنز العرفان) بر اساس ابواب فقه ترتيب يافته و فوايد بسيارى دارد و به رغم اختصار، بحث را كامل كرده و نهايت ايجاز ولى در حد كفايت به مباحث متناسب لغوى و ادبى پرداخته است، كه خود دلالت بر تبحر و مهارت مؤلف در ادب و لغت و بيان و نيز قدرت استدلال و استوارى او در اقامه برهان دارد.113
ملا فتح الله کاشاني در تفسير منهج الصادقين در بيشتر مباحث فقهي از “کنز العرفان” استفاده کرده است به طوري که مي توان گفت زير بناي مباحث فقهي اين تفسير”کنز العرفان” است ملا فتح الله در ذيل آيات فقهي ابتدا توضيح مختصري از خود مي آورد و سپس مطالب و آراء فقهي را از کنز العرفان ذکر مي کند. در اين جا به ذکر چند مورد از موارد استفاده ملا فتح الله از کنز العرفان را مي آوريم.
وي در تفسير آيه (وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ)114 “و لباس خويشتن را پاك كن” مي نويسد: “و در كنز العرفان آورده كه بنا بر طهارت ظاهر در اين مقام چند حكم است اول آنكه تطهير واجبست زيرا كه امر حقيقت از براى وجوبست، دوم تطهير واجبست براى نماز نه بحسب ذات بجهت اجماع جميع امت و قرينه (وَ رَبَّكَ فَكَبِّرْ)115 “و پروردگار خود را بزرگ دار”، بنا بر آنكه مراد تكبير افتتاح باشد، سوم اينكه وجوب على عمومه نيست زيرا كه در احاديث صحيحه ثابت گشته كه دم غير مغلّظ كه از درهم بغلي قاصر باشد معفو عنه است و همچنين است خون قروح و جروح كه باز نايستد يا از مطلق نجاست در حال ضرورت يا آنكه ملبوس از ما لا يتم به الصلاة باشد و غير آن بر تفصيلى كه در كتب فقهيه مسطور است، چهارم آنكه تطهير از براى غير نماز و طواف مستحبّ است به جهت تمرين تكليف بر آن و سهولت او نزد دارنده آن.”116
و يا در تفسير آيه شريفه(وَإِن طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِن بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِن فَاءتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ)117 “و اگر دو طايفه از مؤمنان با هم بجنگند ميان آن دو را اصلاح دهيد و اگر [باز] يكى از آن دو بر ديگرى تعدى كرد با آن [طايفه‏اى] كه تعدى مى‏كند بجنگيد تا به فرمان خدا بازگردد پس اگر بازگشت ميان آنها را دادگرانه سازش دهيد و عدالت كنيد كه خدا دادگران را دوست مى‏دارد.”، مي نويسد: “صاحب كنز العرفان آورده كه بعضى از فقهاء كه معاصر مايند به اين آيه استدلال كرده‏اند بر قتال بغات و اين محض غلط است زيرا كه باغى كسي است كه بر امام معصوم7خروج كند به تأويل باطل و با او محاربه نمايد و به مذهب ما او كافر است به دليل قول حضرت رسالت9مر امير المؤمنين7را كه “يا على7حربك حربى و سلمك سلمى” پس چگونه باغى مذكور مؤمن باشد تا در تحت آيه داخل شود و لازم نمى‏آيد از ذكر لفظ (بغى) در آيه كه مراد به آن بغاتى باشند كه معهود فقها اند.”118
ديگر منابعي که ملا فتح الله در تفسير خود استفاده کرده عبارتند از: انوار التنزيل و اسرار التاويل قاضى ناصر الدين عبد اللّه بن عمر بيضاوى‏، تفسير کشاف زمخشري، تفسير تبيان شيخ طوسي;، تفسير ثعلبي، تفسير کاشفي، تفسير قمي، تفسير کبير فخر رازي، تفسير منسوب به امام حسن عسکري7و کتب حديثي من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق;، عيون اخبار الرضا تاليف شيخ صدوق;.
علاوه بر اين ملا فتح الله کاشاني از آراء مفسّران صدر اسلام از صحابه و تابعان بهره هاي فراواني برده و در موارد بسيار زيادي در تفسيرش آراء آن ها را بدون ذکر منبع ذکر کرده است. وي از آراء ابن عباس بيشتر از ساير صحابه استفاده کرده است.
شيوه طرح مباحث در منهج الصادقين
ملا فتح الله در تفسير سوره ها به طور منظم و منسجم عمل کرده است. شيوه تنظيم مطالب در منهج الصادقين به روش زير است:
ملا فتح الله ابتدا نام سوره را ذکر مي کند و سپس مکي يا مدني بودن سوره را ذکر مي کند وي در مشخص کردن سور مکي يا مدني به اقوال صحابه استناد مي کند و نظر صحيح و مورد نظر خود را در نهايت بيان مي کند.
در ادامه عدد آيات را ذکر کرده و نظرات مختلف در اين زمينه از گرو هاي مختلف شامي، بصري، کوفي ، مکي، مدني و حجازي بيان کرده و آيات مورد اختلاف را ذکر مي کند وي در نهايت عدد کوفي را به سبب انتساب به امام علي7بر مي گزيند.
سپس ملا فتح الله نام هاي سوره و ثواب و آثار قرائت سوره و فضايل سوره را به نقل از پيامبر اکرم9و ائمه اطهار:بيان کرده و تناسب اختتام سوره قبل با افتتاح سوره بعد را ذکر مي کند. بعد از آن ملا فتح الله آيات را دقيق و موافق با قرائت ابوبکر از عاصم و گاهي موافق قرائت حفص از عاصم، بدون تعرض به قرائت هاي ديگر، ترجمه مي کند.
وي در ادامه اسباب النزول، مباحث لغوي، صرف و نحو و مسائل بياني را با استشهاد به اشعار عرب بيان مي کند و سپس به مباحث تفسيري مي پردازد.
در اين جا به ذکر نمونه هايي براي مطالب ياد شده ذکر مي کنيم.
ملا فتح الله در مورد نام سوره در سوره اعراف مي فرمايد: “بدانكه نزد علماء دين المص يا اسم سوره است و يا اسم قرآن يا هر حرفى از آن اشاره است به اسمى از اسماء الهى چون اله و ملك و لطيف و صبور…”119
صاحب تفسير “منهج الصادقين” درباره مکي و مدني بودن در سوره مائده مي نويسد: “نزد بعضى هر آيتى كه مُصَدَّر است به(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا)”اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد.” مدنى است و هر كدام كه مُصَدَّر به (يا أَيُّهَا النَّاسُ) “اى مردم” مكى است و اصحّ آنست كه بنا بر اغلب است.”120
وي در مورد مکي و مدني بودن سوره رعد مي نويسد: “مكى است همه آن نزد ابن عباس و عطا و پيش كلبى و مقاتل آية آخرين مدني است و در حق عبد اللَّه بن سلام نازل شده و حسن و عكرمه و قتاده گفته‏اند كه اين سوره مدني است مگر آية (وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ)121 “و اگر قرآنى بود كه كوهها بدان روان مى‏شد.” و آيتى كه بعد از آن است كه اين هر دو آيه در مكه نازل شده.”122
ملا فتح الله عدد آيات سوره رعد را اين گونه بيان مي کند: “عدد آيات آن چهل و هشت است نزد شامى و چهل و هفت بعدد بصرى و چهل و چهار نزد اهل حجاز و چهل و سه به عدد كوفى و اختلاف در پنج آيه است (لَفِي خَلْقٍ جَدِيدٍ)123 “در آفرينش جديدى خواهيم بود”،(الظُّلُماتُ وَ النُّورُ)124 “تاريكي ها و روشنايى” از غير كوفى (الْأَعْمى‏ وَ الْبَصِيرُ)125 “نابينا و بينا” و (سُوءُ الْحِسابِ)126 “به سختى بازخواست‏شوند” شامى (مِنْ كُلِّ بابٍ)127 “از هر درى بر آنان درمى‏آيند.” عراقى و شامى”128
وي در ثواب قرائت سوره يونس مي نويسد:”هر كه تلاوت سوره يونس كند در هر دو ماه يا سه ماه از جاهلان نباشد و روز قيامت از مقربان بارگاه عزت بود.”129

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد اعجاز قرآن، ناسخ و منسوخ، تدبر در قرآن Next Entries دانلود تحقیق در مورد علوم قرآن، قرائات سبعه