دانلود تحقیق در مورد نمایشنامه، قشربندی اجتماعی، هنجار اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

این وضعیت تضاد به دگرگونی می‏انجامد. این تغيير اجتماعي در هر سطحي شکل تکاملي دارد. چنين تغييري، نهادها و سازمان‌هاي اجتماعي موجود را تحت تاثير قرار مي‌دهد.
تاکید مارکس بر فراگرد دگرگونی اجتماعی، در تفکر او چندان اهمیت دارد که در واقع، همه نوشته‏های او را مشخص می‏سازد. انسان‌ها طی نبردشان با طبیعت و تامين معیشت از طریق کار دسته‏جمعی، سازمان‌های اجتماعی ویژه‏ای را پدید می‏آورند که با شیوه‏های تولید خاص‏شان هماهنگ باشند. همه این شیوه‏های سازمان اجتماعی، به جز آن شیوه‏هایی که در نخستین مرحله کمونیسم ابتدایی رایج بودند، با نابرابری اجتماعی مشخص می‏شوند. همین که جوامع بشری از حالت جماعت‏های اساسا” بدون تمایز بیرون می‌آیند، تقسیم کار به پیدایش قشربندی اجتماعی می‏انجامد، یعنی به پیدایش قشربندی اجتماعی می‏انجامد، یعنی به پیدایش طبقاتی از مردم که بر اثر دسترسی‏های متفاوت‏شان به وسایل تولید و قدرت اجتماعی، از یکدیگر متمایز می‏شوند. باتوجه به کمیابی نسبی منابع، هر اندازه اضافه محصولی که انباشته گردد، به دست کسانی خواهد افتاد که از طریق سلب مالکیت وسایل تولید از دیگران، تسلط به دست آورده باشند. اما این تسلط هرگز همچنان بلامنازع نخواهد ماند. به همین دلیل است که تاریخ جامعه بشری «تاکنون، تاریخ نبرد طبقاتی بوده است.»
ماركس با تحلیل دگرگونی‌های اجتماعی، دگرگونی‌ها را در رابطه با دو دسته از عوامل، مورد بررسی قرار می‌دهد: نیروهای برونی كه خارج از سیستم قرار دارند (مثل اثرات محیطی، اقلیم یا اشاعه، گسترش تكنیك و آگاهی‌ها) و نیروهای درونی كه توسط سیستم اجتماعی، در درون خود سیستم و از كاركردهای آن پا می‌گیرند. این از ویژگی‌های سیستم اجتماعی است كه در درون خود، نیروی‌هایی را بوجود می‌آورد كه باعث دگرگونی‌ها و تبدیل آن می‌شوند. ]وثوقی، منصور و نیك‌خلق، علی‌اكبر؛ مبانی جامعه‌شناسی، تهران، خردمند، 1371، ص246[
به صورت کلی و موجز مي‌توان گفت:
– بدون تضاد هيچ پيشرفتي وجود ندارد.
– تاريخ تمام جوامع، ازگذشته تاکنون تاريخ مبارزه طبقاتي بوده است.
– هرجامعه اي در هر مرحله از توسعه تاريخي خود داراي يک شالوده اقتصادي به نام «شيوه توليد» است.
– روابط توليدي ساختار اقتصادي جامعه را مي‌سازد و تغييرات در نيرو‌هاي توليدي تنش‏هايي را در نهادهاي ديگر رو ساخت پديد مي‌آورد.
– تضاد جزئي از شرايط متعارف زندگي اجتماعي است.
– تضاد و تغيير تفکيک ناپذيرند.

فصل سوم:
خلاصه داستانها و تحليل
آثار منتخب

براي تحليل نمايشنامه ها، آثار منتخب در 6 موضوع دسته بندي شده و مورد بررسي محتوائي قرار گرفته است. بديهي است كه برخي از آثار در دو يا سه موضوع ديگر نيز مي توانستند قرار داده شوند. اما من به وجه غالب ايده ي نهفته در اثر پرداخته و آن را در بخش مربوطه مورد بررسي قرار داده ام. اين 6 موضوع عبارتند از: خانواده و روابط آدمهای آن، جامعه و گروه های مرجع، جنگ و آدمهای بعد از جنگ، زن در جامعه، حکومت و نظام حاکم، تحزب.
در اين تحليل، آثار برخي از نمايشنامه نويسان نامي غائب است. علت اين غيبت ممكن است به دلائل زير باشد:
1- از نويسنده مفروض اثري در بازه ي زماني 1380-1389 با مضموني اجتماعي منتشر نشده باشد
2- نويسنده اثر خود را چاپ نكرده و در اينترنت نيز منتشر نكرده است.
3- نويسنده اين سطور نتوانسته به نويسنده مفروض دسترسي پيدا كند. گفتني برخي از آثار مورد بررسي در اين رساله، شخص نويسنده دريافت و مورد تحليل قرار گرفته است.

3-1 خانواده و روابط آدمهای آن
برخی از نمایشنامه ها به موضوع اختلاف های عمقی بین افراد خانواده پرداخته اند. اختلاف هائی که اغلب ریشه در بحران هویت دارند و کاراکترها با عدول از مبانی اولیه اخلاقی و برای رسیدن به خواسته های نامشروع و غیر قانونی خود، دروغ، چاپلوسی، خیانت و … را سرلوحه رفتارهای خود قرار داده اند. ازجمله این نمایشنامه ها «تهران سال 1390 خورشیدی» است که توسط خانم سلما سلامتی نوشته شده است. خلاصه داستان این نمایشنامه از این قرار است:
مینو و سهیل، زوج جوانی هستند که در آپارتمان اهدائی علی کمالی، پدر مینو زندگی می کنند. سهیل قبلا” در شرکت پدر زنش کار می کرد اما پس از آنکه علی کمالی متوجه کنجکاوی های بی مورد او شد، وی را از شرکت بیرون کرد.
حال سهیل با کس دیگری قصد شراکت دارد. اما شریک وی که توسط وی به دیگران معرفی نمی شود، اصرار دارد تا چک تضمینی از علی کمالی بگیرد. اما وقتی با پاسخ منفی علی مواجه می شود، از مینو می خواهد تا این چک را به وی بدهد. او نیز می پذیرد. اما معلوم می شود که شریک وی قبلا” با علی کمالی شراکت داشته و از او ضربه خورده بود و او همه ی برنامه هایش را برای انتقام گرفتن از او چیده بود. مینو به خاطر چک تضمینی به زندان می رود و علی کمالی برای نجات دخترش مجبور می شود دارائی اش را بفروشد تا دخترش را از زندان آزاد کند. مینو از زندان آزاد شده و از سهیل جدا می شود.

«تهران 1390 خورشیدی» در سال 1387 نوشته شده و نویسنده سیر تحول و فرایند تغییرات اجتماعی کشورمان را در دروغ، تمایل افراطی به ثروت اندوزی، كلاهبرداري و … می بیند. كاراكترها اغلب مرتكب كنش هاي غير اخلاقي مي شوند. زن و شوهر به يكديگر اعتمادي ندارند و اين عدم اعتماد به همه روابط بين كاراكترهاي نمایش تسری می یابد و هر جا که اعتمادی می شود، خیانتی اتفاق می افتد. مینو، زن خانواده خطاب به همسرش می گوید:
مینو- من به عنوان هدیه ی اولین سالگرد ازدواج مون به تو وکالت تام الاختیار دادم! می دونی یعنی چی؟ یعنی همه اعتمادم! اون وقت تو چیکار کردی؟ رفتی خونه ی من رو، هدیه ی عروسیم رو، زدی به نام آقای معتمدی؛ شریک قابل اعتمادت.
در این اثر، کاراکتر ها هيچ صداقتي در گفتار و كردار خود ندارند و برای پیشبرد اهداف شخصی و اقتصادی خود حاضر می شوند به نزدیک ترین عزیزانشان دروغ بگویند.
«از ديد كانت جامعه‌ای که در آن دروغ رواج دارد، جامعه‌‌ای است که در آن قانون و قرارداد‌ها و قول‌ها اعتبار خود را از دست می‌دهد. قانون اخلاقی از آن جهت که قانون است بی‌قید و شرط است. پس منع دروغ هر قدر هم که دروغ گفتن ضروری باشد استثناء‌ بردار نیست. کانت اعتقاد راسخ دارد ضرورت‌ها قانون ستیزند و به محض این که ضرورت، عذری برای كوچكترين استثناء در قانون اخلاق دانسته شود؛ سرانجام جوازی برای نقض همه قواعد اخلاق خواهد بود. لذا کانت معتقد است در هر شرائطی باید راست گفت حتی اگر منجر به کشته شدن انسانها شود.» ]سالیوان، راجر اخلاق در فلسفه کانت، ترجمه عزت الله فولادوند، تهران، انشارات طرح نو، چ اول، 1380، ص [98
از دیگر مضامین مطرح در نمایشنامه مصداق ضرب المثل«ره صد ساله را یک شبه پیمودن» کاراکتر محوري نمايشنامه است. سهیل جوانی است که حوصله کار در اداره و گرفتن حقوق ماهانه را ندارد و معتقد است این حقوق حتی کفاف زندگی روزمره او را نمی دهد. بنابراین مدام به پول فکر می کند:
مینو- احساس می کنم پول همه چیز زندگیمون شده. یه روز نیست که راجع بهش حرف نزنیم. سهیل که تو خواب هم فکر پوله. یا می خواد پیداش کنه، یا زیادش کنه. (ص 48)
او برای اینکار مجبور می شود تا به مینو و خانواده او دروغ بگوید و در انتها همسرش را ناخواسته
روانه ی زندان بکند و آزمندي سيري ناپذير او منجر به وقايع فاجعه باري شود.
از سوی دیگر زنان به مردانشان اعتماد ندارند. اين عدم اعتماد مي تواند حاصل عدم صداقتي باشد كه مردان در زندگي زناشوئي از خود نشان ميدهند. گوهر، مادر مینو خطاب به دخترش می گوید:
گوهر- حواست جمع باشه. همیشه یه پولی که هیچ کی ندونه، یه جا داشته باش که دستت خالی نمونه. مادرم خدا بیامرز می گفت پول شوهر ندون.
این دیالوگ آشکارا پرده از روابط مخدوش زنان با مردان برمیدارد. آنها معتقدند همواره باید مبلغی در پستوی خانه داشته باشند. مبلغی که شوهرشان نباید از آن اطلاعی داشته باشد. این تاکتیک برای ایجاد پشتوانه ی مالی ریشه دار است و مربوط به دوران معاصر نمی شود؛ چرا که گوهر آن را از مادرش آموخته و حال به فرزندش آموزش می دهد.
موضوعات فرعی دیگری در این نمایشنامه مطرح می شود، از جمله خیانت اخلاقي مرد به زن. در جائی از نمایشنامه علی همسرش، گوهر را کتک زده و از خانه بیرون می کند. او به خانه ی دخترش می رود و با او درد دل می کند:
گوهر- … چند روز پیش ها که داشتم واسه سونیا درد دل می کردم، می گفت علی شب عروسی مون بهش چشمک زده. عقده نداره که دروغ بگه. اصلا این مرد دله است.
خیانت مردان نسبت به زنان و عدم پایبندی مردان به اصول نانوشته ی اخلاقی که در همه ی جوامع به عنوان یک هنجار اجتماعی قابل قبول پذیرفته شده است، از جمله مسائلی هست که در اغلب نمایشنامه های دهه اخیر مطرح شده است. این تم محور اصلی نمایشنامه خشکسالی و دروغ است.
به طور خلاصه تضادهائي كه در اين درام به معرض نمايش گذاشته شده به اين ترتيب:
1- تضاد اخلاقي بين زن و شوهر (دروغ، خيانت و …)
2- تضاد منافع مالي
3- تضاد بين عدم تطابق خواسته هاي دروني با امكانات بيروني
بررسي روابط زن و شوهري به شكلي ديگر در نمايشنامه «خشکسالی و دروغ» نوشته محمد يعقوبي نيز مطرح مي شود. چیزی که بسیار سعی شده در این نمایشنامه به تصویر کشیده شود این است که این دو گروه چه خصوصیاتی دارند و چه خصوصیاتی می توانند داشته باشند.
میترا همسرش امید را بسیار دوست دارد و همیشه از آن می هراسد که امید را از دست بدهد. اين ترس وي را نسبت به اميد شكاك مي كند و او همسرش را زیر ذره بین خویش قرار می دهد. همزمان با امید و میترا دو شخصیت آلا و آرش که خواهر و برادر هستند، نیز در داستان وجود دارد. آلا زندگی زناشویی ناموفقی دارد و در حال جدایی از همسرش افشین می باشد. شكاكي هاي های میترا روز به روز بیشتر
می شود تا جایی که امید شکوه و گلایه اش را نزد آرش می برد و از او راه حل و چاره می طلبد.
آلا از همسرش جدا می شود و حال که تنهاتر شده و اوقات فراغتش بیشتر، از آرش می خواهد تا با کمک و مشورت او به همراه امید یک دفتر وکالت باز کنند. دفتر وکالت بهانه ای میشود تا امید به آلا نزدیکتر شود و از میترا دورتر. میترا کم کم وجود زنی دیگر را حس می کند و دست به تعقیب همسرش می زند. امید تحملش از شکاکی میترا تمام می شود. آرش سعی می کند که آلا را از ازدواج با امید منصرف کند و بالاخره در شب تولد امید، در حالیکه آلا و آرش در خانه امید و میترا مهمان هستند، میترا در حالیکه مست است به آلا و امید توهین می کند. مهمانی آن شب و توهینات میترا یعنی پایان زندگی امید و میترا و آغاز زندگی آلا و امید. حال بعد از گذشت دوسال در حالیکه امید، آلا و آرش زندگی عادی خویش را در دفتر حقوقی شان می گذرانند میترا سر می رسد و زندگی آنها به هم می ریزد. آلا این آشفتگی را دارد که امید را از دست بدهد چرا که این اتفاق یک بار دیگر تجربه شده بود. برای همین سعی می کند امید را از ملاقات با میترا منصرف کند. حتی درگیری هم بین آنها به وجود می آید اما کار ساز نیست و ملاقات صورت می گیرد.
در این نمایشنامه نیز همچون «تهران 1390 خورشیدی» هیچ اعتمادی بین زنان و مردان نمایشنامه وجود ندارد و همواره این نگرانی و ترس از جانب زنان وجود دارد که مبادا مردان به ایشان خیانت کند و با زنان دیگری ارتباط عاطفی یا جنسی برقرار کند. بدیهی است که بنا به شرایط ممیزی در کشورمان این امکان وجود ندارد که نگرانی مردان نسبت به زنان بازگو شود. چرا که خیانت زنان شوهردار نسبت به همسرانشان جزو خط قرمزهای سیاست های فرهنگی کشور محسوب می شود و پرداختن به آن غیر ممکن است. نگارنده معتقد است که اگر این منع وجود نداشت، نمایشنامه نویسان به این موضوع نیز می پرداختند و آن را مورد توجه قرار می دادند و در اين صورت معلوم مي شد كه چه آشفتگي عميق و نگران كننده اي در خانواده هاي ايراني وجود دارد. آشفتگي ئي كه مي توان آن را بحراني مخفي ناميد.
بدیهی است اگر قرار بر ایجاد رابطه ی غیر

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد تغییرات اجتماعی، تضاد و تقابل، ساخت اجتماعی Next Entries دانلود تحقیق در مورد نمایشنامه، زنان متاهل، فروپاشی خانواده