دانلود تحقیق در مورد نفت و گاز

دانلود پایان نامه ارشد

آن را استخراج کرده بود ابتدا در پالايشگاههايي که در کنار چاههاي نفت ايجاد شده بود تصفيه مي‌کرد و سپس آنها را به بازارهاي مصرف با کشتي حمل مي‌نمود ولي در کل با مشکل اساسي حمل و نقل مواجه بود که نهايتا در سال 1864 شخصي به نام ساموئل وان سايکل با ساخت لوله‌هاي مخصوصي که خود کار بسيار بزرگي در تاريخ صنعت نفت محسوب مي‌گرديد اين مشکل را تا حدودي مرتفع کرد. امروزه کشتي‌هاي بزرگ نفتکش با ظرفيت‌هاي بسيار بالا با خطوط لوله نفتي در رقابت هستند که با توجه به پيشرفت علم و تکنولوژي اين کشتي‌هاي نفتکش با ظرفيت بيش از 500 هزار تن قادرند حجم عظيمي نفت را با قيمتي نسبتا مناسب از نقطه‌اي به نقطه ديگر حمل نمايند.
گفتار چهارم: کمپاني‌هاي نفتي
هفت خواهران نفتي اصطلاحي است که توسط يک تاجر ايتاليايي (انريکومتي) عنوان شد که به هفت شرکت نفتي نيز اشاره دارد. در واقع صنعت نفت و گاز دنيا تحت تسلط گروه منسجمي از شرکتهاي نفتي چند مليتي بود که به هفت خواهران نفتي معروف بودند.22 تولد کمپاني‌هاي نفتي ابتدا توسط جان دي راکفلر در 8 ژوئيه 1839 تاسيس شد اما اولين کمپاني نفتي در سال 4854 به نام کمپاني نفت معدني پنسيلوانيا23 براي حفر چاه‌هاي نفت تشکيل گرديد که در سال 1858 تحت کنترل کلنل دريک قرار گرفت.
راکفلر در سال 1870 به همراه فلاگر و اندروز توانستند کمپاني نفتي بزرگي به نام استاندارد را تاسيس کنند که به نام کمپاني استاندارد اويل نيوجرسي معروف گرديد که اين کمپاني توانست در سال 1879 90 درصد نفت آمريکا و 95 درصد بازار جهاني نفت را تحت شعاع قرار دهد و در سال 1904 بالاي 85 درصد کل نفت آمريکا در پالايشگاههاي استاندارد تصفيه شد.24
در سال 1874 شرکتهاي نفتي فيلادلفيا و پيتربورگ در استاندارد اويل ادغام شدند و در سال 1877 راکفلر بزرگترين شرکت خط لوله نفت را با قيمت 5/3 ميليون دلار خريداري و به انضمام استاندارد کرد.
در سال 1882 استاندارد، اويل نيويورک را بنا نهاد و بالاخره راکفلر موفق شد تا کمپاني استاندارد اويل کاليفرنيا (سوکال) را تاسيس نمايد که بزرگترين و مهم ترين کمپاني گروه استاندارد به حساب مي‌آمد.
در اوائل قرن 20 پس از يافتن نفت در ايالت تگزاس دو شرکت نفتي بزرگ گلف 25و تگزاکو26 در تگزاس بنيان نهاده شدند و با فعاليت‌هاي عظيم خود توانستند خيلي زود در رديف کمپاني استاندارد اويل نيو جرسي قرار بگيرند.27
بعد از نيوجرس و کاليفرنيا و گلف و تگزاکو پنجمين کمپاني بزرگ نفت آمريکا يعني موبيل28 است که در اصل همان کمپاني استاندارد اويل نيويورک است که توسط راکفلر تاسيس شده بود.
علاوه بر اين پنج کمپاني بزرگ آمريکايي دو کمپاني بزرگ اروپايي به نام رويال داچ شل29 و تريتيش پتروليوم 30 فعاليت داشتند.31
مبحث دوم: بررسي اقتصاد نفت در دوران قبل از انقلاب
گفتار اول: نفت در دوران صفويه و زنديه
پرتغالي‌ها درياهاي منتهي به هندوستان و نيز خود آن کشور را از سال 1507 تا 1622 ميلادي يعني 115 سال در اختيار داشتند، و در همين زمان برخليج فارس نيز تسلط پيدا کرده بودند. در سال 1600ميلادي کمپاني هند شرقي توسط انگليسي‌ها تاسيس گرديد و امتياز آن بارها به وسيله پادشاهان انگلستان تجديد شد. اين کمپاني تا سال 1858 ميلادي يعني حدود 260 سال در هندوستان به امور تجارت مشغول بود و به تمامي امور اداري در هندوستان رسيدگي مي‌کرد.
در سال 1613 ميلادي انگليسي‌ها از جنوب به سواحل ايران رسيدند و در سال 1617 ميلادي مرکزي به نام مرکز معاملات بازرگاني خارجي در اصفهان تاسيس کردند که اين زمان مقارن با پادشاهي شاه عباس کبير بود. در سال 1619 ميلادي قراردادي بين شاه عباس و آقاي کانوک نماينده کمپاني هند شرقي منعقد گرديد که طبق آن به انگليسي‌ها اجازه داده شد که يک دفتر حق العمل کاري بازرگاني در جزيره جاسک با عوارض گمرکي به ميزان 6 شيلينگ از هر ليور32 بار داير نمايند.
اين دفتر در سال 1619 ميلادي در جاسک شروع به کار کرد و در واقع نخستين نمانيدگي بريتانيا در خليج فارس بود. بي ترديد يکي از مقاصد شاه عباس استفاده از کمک انگليسي‌ها براي بيرون راندن پرتغالي‌ها بود.
گفتار دوم: نفت در دوران قاجار
در سال 1800 ميلادي سرجان ملکم با فتحعليشاه قاجار وارد مذاکره شد و براي بازرگانان انگليسي و هندي قراردادهاي تجاري منعقد مي‌نمود و امتيازهاي انحصاري مي‌گرفت. در سال 1812 سيستم کارگزاري بازرگاني بوشهر حذف شد و به جاي آن يک نماينده سياسي به نام کلنل راس33 از سوي دولت انگليس تعيين شد که به کليه امور بنادر در خليج فارس تسلط داشت. اين نماينده سياسي انگلستان مثل پليس و ژاندارم خليج فارس عمل مي‌کرد، به اين ترتيب انگليسي‌ها يک سازمان پليس ايراني تحت نظارت و سرپرستي سايکس و همکاران انگليسي وي در منطقه خليج فارس ايجاد کردند تا بتوانند راه‌هاي جنوب ايران را امن و کالاهاي انگليسي و هندي را به راحتي به هر منطقه‌اي که مي‌خواهند وارد کنند. اين سازمان به نام اس.پي.آر34 معروف بود.
دولت انگليس پس از پايان ماموريت طولاني سرهنگي به نام سرهنگ ميشل در ايران، يک انگليسي به نام سرچارلز موراي را به ايران فرستاد که ورود او مصادف با آغاز سلطنت ناصرالدين شاه بود.
نفوذ خارجي‌ها در ايران به ويژه انگليسي‌ها و گشوده شدن باب معاملات تجاري و مبادله کالا موجب گرديد تا آنها کم کم از وجود معادن و ذخاير زير زميني غني ايران آگاه شوند و براي حفظ روابط تجاري و نفوذ بيشتر و سرانجام کسب ثروت بيشتر، تقاضاي کسب امتياز استخراج معادن ايران را نمايند که از آن جمله اين امتيازات، امتياز استخراج و بهره برداري از نفت ايران بود.
مبحث سوم: امتيازات نفت ايران
گفتار اول: امتيازات قرن 19
بند اول: امتياز هوتز
امتيازي است که در سال 1884 توسط دولت ايران به شرکت انگليسي به نام م.ا.هوتز واگذار گرديد که در واقع امتياز استخراج نفت را در داکلي و جزيره قشم بود. اين شرکت فعاليت حفاري خود را براي استخراج نفت از همان سال آغاز نمود اما به نتيجه‌اي نرسيد چندي بعد امتياز خود را به شرکت حقوق معدني بانک ايران در سال 1890 واگذار کرد که آن شرکت هم به نتيجه‌اي نرسيد، و نهايتا در سال 1899 دولت ايران امتيازات معادن خود را ملغي کرد که در نتيجه امتياز هوتز نيز منحل گرديد بنابراين در سال 1901 شرکت حقوق معدني بانک ايران نيز که امتياز مزبور را در دست داشت کنسل گرديد.
بند دوم: امتياز رويتر
بارون جوليوس رويتر آلماني تبار که در سال 1857 به تابعيت انگلستان در آمده بود پس از گفتگو با محسن خان معين الملک با پيشنهاد وزير مختار ايران موافقت کرد و قرار شد براي انجام ماموريت نماينده خود (ادوارد کوت) را به ايران بفرستد. گزارش رونالد تامسون کاردار سفارت بريتانيا در تهران حاکي از آن است که رويتر براي آنکه ميرزا محسن خان معين الملک را از دادن پيشنهاد مشابه به ديگران منع کند و از حمايت وپشتيباني وي برخوردار باشد به او و برادرش وعده سهيم شدن در منافع شرکتي را که بر اساس امتيازاتي که تحصيل مي‌گرديد، داد.35
سپهسالار از طرف ناصرالدين شاه داراي اختيارات تمام براي مذاکره با نماينده رويتر بود که نتيجه اين مذاکرات منجر به تعيين شرايط امتياز نامه‌اي شد که ناصرالدين شاه هم پس از گرفتن نظر عده‌اي از رجال و وزرا امتياز نامه را در تاريخ 18 جمادي الاول 1289 هجري قمري برابر 25 ژوئيه 1872 ميلادي امضاء نمود. در ضمن قرارداد نماينده رويتر متعهد مي‌شود وامي به مبلغ دويست هزار ليره از سوي رويتر به شاه پرداخت شود.
اين امتياز نامه که در واقع نادرترين امتيازاتي بود که از سوي دولتي به يک خارجي اعطاء مي‌شد که به واسطه آن تمامي منابع طبيعي و صنعتي و اقتصادي کشور در اختيار بيگانگان قرار مي‌گرفت ولي نهايتا ناصر الدين شاه به خاطر متعادل کردن جو ناآرام به کمک سپهسالار به استناد يکي از بندهاي قرارداد را که رويتر به آن توجه نکرده بود خواستار لغو اين امتياز گرديد و وثيقه‌اي را که رويتر در يکي از بانکهاي انگلستان به امانت گذاشته بود را ضبط نمود در مقابل رويتر خواست با جلب نظر بريتانيا از حمايت آنها برخوردار گردد ولي کاري از پيش نبرد اما باز دست بردار نبود و در صدد آن بود تا حداقل وثيقه‌اي (چهل هزار لير) را که در بانک انگلستان توسط دولت ايران ضبط شده بود را آزاد سازد.
بند سوم: امتياز بانک شاهنشاهي
سرانجام در سال 1889 کوششهاي رويتر توسط يکي از دوستانش که با ميرزا علي اصغر خان امين السلطان (اتابک) صدر اعظم ايران روابطي گرم و دوستانه داشت به نتيجه رسيد بدين نحو که رويتر مي‌توانست از ماده بيست امتيازنامه که حق تقدم تاسيس بانک در ايران را براي صاحب امتياز قائل شده بود استفاده کند و پس از مذاکرات فراوان که بين رجال دولتي انجام مي‌شد متن امتياز نامه جديدي براي تاسيس بانکي به نام بانک شاهنشاهي ايران1 تهيه و تنظيم گرديد که در مقابل هم رويتر متعهد مي‌شود در ازاء اعطاي امتياز بانک مبلغ يک ميليون فرانک معادل چهل هزار ليره انگليسي با سود ساليانه شش درصد به ناصر اليدن شاه وام بدهد و مقرر داشت که اين وام از محل چهل هزار ليره‌اي که در بانک انگلستان به وثيقه گذاشته شده بود تامين ميگردد و اصل و فرع اين وام از سهم منافعي که بانک شاهنشاهي بايد به دولت ايران پرداخت نمايد کسر گردد.
پس از توافق، دولت ايران دستور آزاد ساختن مبلغ چهل هزار ليره وثيقه در بانک انگلستان را صادر کرد و در تاريخ 27 جمادي الاول 1336 هجري قمري (30 ژانويه 1889) امتياز نامه تاسيس بانک شاهنشاهي ايران را به رويتر واگذار نمود. اين امتياز نامه دراراي 14 ماده بود که حقوق بسياري از جمله انتشار اسکناس در ايران را براي صاحب امتياز قائل شده بود و همچنين صاحب امتياز مي‌توانست از منابع نفتي ايران نيز بهره برداري نمايد.
گفتار دوم: امتيازات قرن 20
بند اول: امتياز دارسي
سرتيپ آنتوان کتابچي خان که به تابعيت ايران در آمده بود و رئيس کل گمرکات ايران بود، براي اداره غرفه ايران در نمايشگاه پاريس (1900) در فرانسه به سر مي‌برد در ملاقاتي با سرهندي دراموند ولف وزير مختار سابق بريتانيا در تهران (1890-1887) داشت از او خواسته بود تا برخي از سرمايه داران انگليسي را به او معرفي نمايد تا او آنها را به کسب امتياز نفت از ايران تشويق نمايد که او هم ويليام دارسي را معرفي نمود.
برخي از محققان گفته‌اند کتابچي خان خود ابتدا امتياز بهره برداري از منابع نفت ايران را بدست آورده و سپس به يک سرمايه‌دار استراليايي به نام دارسي فروخته است که البته اين روايت خيلي ضعيف است دارسي ابتدا دو تن از مهندسين زمين شناسي به نام برلز36 و دالتون37 را جهت بررسي‌هاي لازم به ايران روانه ساخت، که گزارش اين دو تن حاکي از وجود نفت در غرب و جنوب ايران داشت. دارسي پس از مطالعه گزارشات برلز و دالتون نماينده خود را (ماريوت) را به تهران فرستاد که نهايتا با کمک هاردينگ و پرداخت رشوه به امين‌السلطان و ديگران موفق شد تا امتياز مورد نظر را که به نام امتياز دارسي معروف است را در 9 صفر 1319 (28 مه 1901) به توشيح مظفرالدين شاه قاجار برساند. به عبارتي دارسي پس از مشاهداتش امتياز نامه بسيار مهم اش را از شاه براي استخراج گاز طبيعي و نفت و آسفالت در تمامي ايران به غير از پنج استان شمالي براي مدت 60 سال گرفت.
کسب امتياز دارسي توسط انگليسي‌ها و شريک شدن دولت انگلستان در کمپاني نفت جنوب با شرکت نفت ايران و انگليس در واقع يکي از بزرگترين دستاوردهاي سياسي-اقتصادي ديپلماسي بريتانيا در قرن بيستم بوده است. دو سال بعد از کسب امتياز دارسي توسط عده‌اي مهندس که به ايران فرستاده بود در چاه سرخ در شمال قصر شيرين به اولين چاه نفت رسيد و دومين چاه هم مدتي بعد در عمق بسيار زياد به نفت رسيد ولي به علت کمي نفت موجود چاه سرخ را رها کرده و به حفاري در جنوب پرداخت.
بند دوم: شرکت نفت انگليس و ايران
دارسي بعد از نااميد شدن از نفت چاه سرخ در صدد برآمد تا امتياز خود را واگذار نمايد از جمله شرکت‌هايي که دارسي با آنها مذاکره نمود، شرکت رتشيلاز در فرانسه بود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درمورد امام صادق، پرسش نامه، آموزش کارکنان Next Entries پایان نامه درمورد امنیت سیاسی، امنیت ملی، جغرافیای انسانی