دانلود تحقیق در مورد فقهای امامیه، حقوق کودک، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

داد.251
2ـ2ـ7 آیا پدر باید برای دادن نفقه فرزندان، کار کند؟
برای این مسئله دو نظر وجود دارد: نظر اول اینکه وجوب نفقه خلاف اصل است. اصل برائت ذمه پدر بر دادن نفقه می‌باشد؛ یعنی: اگر پدر غنی نباشد نفقه بر او واجب نیست. آیه هفتم سوره مبارکه طلاق می‌فرماید: «لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آَتَاهُ اللَّهُ» که در اینجا گفته نشده است که پدر باید کار کند که نفقه فرزندانش را بدهد. 252
نظر دوم اینکه، نفقه حق فرزند است؛ زیرا خداوند متعال در آیه ششم سوره مبارکه طلاق می‌فرماید: « فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَآَتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ» که از این آیه برای مرضعه زن شیرده استفاده می‌شود که اجرت رضاع است ـ چه پدر موجود باشد، چه موجود نباشد.253 پس اگر پدر قادر باشد کار کند و نفقه را بپردازد، باید این کار را انجام دهد که اجرت رضاع را بدهد و رضاع یکی از موارد نفقه است. از ابی عبدالله (علیه السلام) روایت است که در مورد مسئله‌ای که مردی وفات یافت و فرزندی شیرخوار از او باز ماند، قضاوت کردند. امام (علیه السلام) فرمود: اجرت رضاع پسر از کسانی گرفته می‌شود که از پدر فرزند ارث می‌برند.254
همچنین در جای دیگری پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از تلف شدن فرزندان نهی کرد و فرمود:
«ملعون ملعون من ضیع من یعول».255
پس به بیان دیگر، عدم دادن نفقه فرزندان یک نوع تضییع برای فرزندان است. بنابراین، بنا به گفته جواهر، علامه و شیخ، بر پدر واجب است که کار کند که نفقه فرزندان خود را بدهد. 256
بیان شد که نفقه بر پدر به شرط فقر فرزند و ناتوانی او در کار کردن است ولی اگر فرزند به حدی برسد که بتواند کار کند و خرج خود را در بیاورد ـ حتی اگر به سن بلوغ نرسیده باشد، یا این که نزد پدر کار کند ـ در این صورت نفقه او در کسب اوست. در ریاض آمده است: اگر صغیر به حدی برسد که بتواند حرفه‌ای یاد بگیرد و بتواند کار کند، خرج و نفقه با کسب او پرداخت می‌شود ولی اگر فرار کند یا بعضی از روز‌ها کار کردن را رها کند، بر پدرش لازم است که نفقه‌ او را بپردازد. 257
2ـ2ـ8 پایان نفقه دادن به فرزندان
چه وقت نفقه دادن به فرزندان پایان می‌یابد؟ در شیعه برای پایان یافتن نفقه به فرزند سن خاصی را در نظر گرفته نشده است بلکه، بیان می‌شود که وجوب نفقه بر فرزند تا زمانی که فرزند فقیر محتاج و معسر باشد پایان نمی‌یابد و پدر اگر متمکّن و موسر است و توانایی بر انفاق دارد، خرج و نفقه فرزندان را پرداخت می‌کند ـ چه پسر باشند ، چه دختر فرقی نمی کند، نقص در جسم داشته باشند یا از لحاظ عقلی مشکل داشته باشند ـ هیچ فرقی نمی‌کند زیرا دلیل نفقه دادن به قریب همان فقر است و تا زمانی که این شرط موجود باشد، نفقه دادن به آنان جایز است. وقتی که فرزند صغیر است، به نفقه نیاز دارد، ولی اگر بتواند کار کند و مخارج خود و نفقه خود را بپردازد، دیگر به نفقه دادن او نیاز نیست.258
2ـ2ـ9 مقدار نفقه
در مقدار نفقه امامیه بیان می‌کنند که هیچ اندازه‌ای ندارد بلکه به اندازه کفایت از خوراک، پوشاک، مسکن و هر چیز دیگری است که نیاز باشد؛ در این مسئله هیچ اختلافی در بین فقها وجود ندارد. 259
همچنین نفقه تعلیم و تربیت فرزند بر پدر واجب است وعلاوه بر این، نفقه دوا و درمان زیرا در عرف وجوب نفقه بر تعلیم و تربیت و درمان فرزندان از چیزهایی هستند که بر پدر واجب است ولی درباره تحصیل در مدارج بالاتر ـ به دلیل هزینه‌ سنگین آن ـ اگر پدر نتوانست بپردازد، بر پدر واجب نیست.260
2ـ2ـ10 حکم امتناع از دادن نفقه
مشهور بین فقها کسی که نفقه دادن بر او واجب است . مانند پدر یا جد پدری با هم باشند یا جدا اگر موسر باشند و از دادن نفقه امتناع کنند حاکم آنها را مجبور به دادن نفقه می کند و همچنین حاکم می‌تواندآنها را زندانی کند حتی می‌تواند مال‌ آن‌ها را بفروشد و نفقه را بپردازد .261

2ـ3 حق رضاع کودک
یکی دیگر از حقوق کودک، حق رضاع می‌باشد که آیا بر مادر واجب است که کودک خود را شیر دهد یا خیر و آیا شیر دادن بچه حق برای او تلقی می‌شود. در این بحث لازم است ابتدا تعریف رضاع بیاید؛ البته مبحث رضاع بحث کاملا گسترده‌ای است و در اینجا فقط از نگاه امامیه این حق برای کودک بیان می‌شود.
2ـ3ـ1 وجوب رضاع کودک
شير مادر، بهترين غذا براى كودك در ماه‌هاى نخستين تولد است؛ بنابر این لازم است كه از او دريغ نشود؛ چنان‌كه طبيعت نيز چنين خواسته است، لذا وقتى نطفۀ طفل در رحم مادر منعقد شد، شير براى تغذيه آن كودك پس از ولادت در پستان مادر قرار مى‌گيرد؛ و به همين جهت در فقه، حضانت فرزند تا دو سال كه ايام رضاع است به مادر واگذار شده است. و در همين ارتباط امام على (عليه السلام) فرمود:
«ما من لبن رضع به الصّبىّ اعظم بركة عليه من لبن امّه» يعنى: براى طفل هيچ شيرى بابركت‌تر از شير مادر نيست.
با همه این، حالات همه فقهای ما به این مسئله اجماع دارند که مادر را نمی‌توان به شیر دادن کودک خود مجبور کرد جز شیر( اللباء). 262
بعضی از فقها بین زن آزاد و مملوکه فرق گذاشته‌اند و بیان می‌دارند که زن آزاد به شیر دادن طفل خود مجبور نمی‌شود ولی مملوکه مجبور می‌گردد. ولی اگر مادر آزاد بخواهد به کودک خود شیر دهد که همان تبرع کردن شیر خود است، هیچ اشکالی نخواهد داشت. 263
اما رضاع در دو صورت بر مادر واجب می شود؛ اول اینکه، دایه‌ای به جز مادر طفل پیدا نشود که به طفل شیر دهد؛ دوم اینکه، پدر موجود نباشد و طفل مالی نداشته باشد که اجرت را از آن بپردازند.264 اما سؤالی که پیش می‌آید این است:
2ـ3ـ2 اجرت رضاع
آیا مادر می‌تواند برای شیر دادن بچه خود اجرت بگیرد؟ این اجرت را چه کسی می‌پردازد؟ به گفته فقهای امامیه، مادر می‌تواند برای شیر دادن کودک خود اجرت المثل بگیرد و بر پدر واجب می‌شود اجرت مادر را بپردازد و اگر فرزند مالی داشته باشد باید از مال طفل اجرت پرداخت شود ولی اگر پدر فقیر باشد و فرزند مالی نداشته باشد، بر مادر واجب می‌شود که کودک خود را بدون اجرت شیر دهد؛ مانند اینکه، اگر پدر فقیر باشد و کودک مالی نداشته باشد، نفقه بر عهده مادر می‌شود.265 در جای دیگر آمده است اجرت رضاع صبی از چیزی که از پدر و مادر خود به ارث می‌برد.266
2ـ3ـ3 مدت رضاع
اما مدت رضاع دوسال است؛ بر اساس آیه 233 سوره مبارکه بقره که می‌فرماید:« وَالْوَالِدَاتُ يُرْضِعْنَ أَوْلَادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كَامِلَيْنِ » شیردادن طفل 21 ماه است و اگر کسی بخواهد این مدت را کم کند، ظلم به طفل محسوب می‌شود اما می‌توان آن را به یک یا دوماه زیاد کند؛ در این صورت اجرتی برای زیادت مدت نیست.267
مادر احق در شیر دادن بچه است؛ اگر تبرع کند یا به مقدار اجرتی که دیگری بخواهد راضی شود شیر دهد.268 اما اگر به اجرتی که دیگری حاضر است طفل را شیر دهد راضی نشود و پدر معسر باشد و نتواند اجرتی را که مادر طفل می‌خواهد، تهیه کند می‌توان طفل را به کسی غیر از مادر داد تا شیر دهد.269
پس می‌توان گفت که حق رضاع کودک زیر مجموعه نفقه او محسوب می‌شود. همان طور که نفقه دادن به کودک واجب است، رضاع او واجب می‌باشد ولی به این شکل که بر مادر واجب نیست که او را شیر دهد بلکه، می‌تواند برای این کار اجرت بگیرد و بر پدر واجب است اجرت رضاع را بپردازد. پس اگر پدر معسر نباشد، اجرت دادن رضاع که نوعی نفقه برای کودک محسوب می‌شود، واجب است وگرنه بر مادر واجب می‌شود که شیر دهد و این یکی از حقوق کودک محسوب می‌گردد.
2ـ4 حق حضانت کودک
2ـ4ـ1 حضانت در لغت
حضانت به معنای پروردن و پروراندن است. ریشه این واژه، حضن است. حضن الطائر بیضه به معنای پرنده‌ای که تخم‌های خود را زیر بال خود نگه می‌دارد.270 همچنین به معنی آغوش یا بغل می‌باشد هنگامی که زنی فرزند خود را در آغوش می‌گیرد؛ گفته می‌شود حضنت ولدها.271 حاضنه نیز به معنای زنی است که تربیت کودک خود را به عهده می‌گیرد.272

2ـ4ـ2 حضانت در اصطلاح
در اصطلاح فقها، حضانت عبارت است از ولایت و سلطه بر تربیت طفل و امر متعلق به آن مانند: نگهداری، خوابانیدن، سرمه به چشم کشیدن، نظافت، شستن لباس و غیره. 273
2ـ4ـ3 آیا حضانت حق است یا تکلیف؟
در مورد اینکه حضانت حق یا با تکلیف آمیخته است، در میان فقها اختلاف نظر وجود دارد. فقهای امامیه در این زمینه سه نظر ارائه داده‌اند:
2ـ4ـ3ـ1 نظریه اول: بعضی برآنند که حضانت حق فردی محض و ساده است و از این رو، قابل اسقاط و انتقال می‌باشد و می‌توان آن را عوض خلع قرار داد و نمی‌توان دارنده حق را به حضانت ملزم کرد، مگر اینکه نگهداری کودک به وسیله شخص دیگری ممکن نباشد.274 مطابق این نظریه، مادر می‌تواند در ازای حضانت، مطالبه اجرت کند، زیرا این تکلیفی برای او به شمار نمی‌آید.
2ـ4ـ3ـ2 نظریه دوم: دسته دیگر معتقدند که حضانت هم حق و هم تکلیف است. بنابراین، دارنده حضانت نمی‌تواند آن را اسقاط یا منتقل کند یا عوض خلع در طلاق قرار دهد و مادری که عهده‌دار حضانت است، نمی‌تواند مطالبه اجرت کند.275در جواهر الکلام آمده است: حق حضانت را علاوه بر آنکه نمی‌توان اسقاط یا منتقل کند، نمی‌توان آن را عوض طلاق خلع نیز قرار داد و همچنین مادر حق دریافت اجرت ندارد؛ زیرا وظیفه خود را انجام داده است.276
2ـ4ـ3ـ3 نظریه سوم: این است که باید بین پدر و مادر در مورد حضانت تفاوت گذاشت و اگر هر دو از آن خوداری نمایند، پدر مجبور می‌گردد. پس حضانت برای مادر حق و برای پدر هم حق است و هم تکلیف. در جواهر الکلام آمده است که حضانت نسبت به مادر حق و نسبت به پدر هم حق و هم تکلیف است؛ بدین معنا که اگر مادر از نگهداری فرزند امتناع نمود، حضانت با پدر است و در صورت امتناع والدین، پدر بدان مجبور می‌شود.277 آیت الله خویی می‌نویسد: نگهداری و سرپرستی که حق مادر است را می‌توان از عهده او برداشت، اما نگهداری و سرپرستی که حق پدر است از عهده او برداشته نمی‌شود.278
2ـ4ـ4 حضانت از دیدگاه فقیهان
فقهای شیعه اتفاق نظر دارند که مادر به مدت دو سال، هم به دختر و هم به پسر حضانت دارد. اما در مورد بیش از دو سال، نظرات گوناگونی دارند. مشهور فقهای شیعی امامی، حضانت پسر را تا دو سالگی و حضانت دختر را تا سالگی سال حق مادر می‌دانند.279 مستند این دیدگاه اجماع و جمع بین روایاتی است که می‌گویند فرزند تا دو سال در اختیار مادر است و روایاتی که می‌گویند فرزند تا هفت سالگی در اختیار مادر است و اینکه پدر برای تربیت فرزند دختر شایسته‌تر است.280 از امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه شریفه «مادر بچه خود را شیر می‌دهد»، فرمود: تازمانی که کودک در شیرخوارگی است، میان پدر و مادر بالسویه می‌باشد و وقتی از شیر گرفته شد، پدر به او سزاوارتر است و اگر پدر از دنیا رفت، مادر نسبت به دیگران بر کودک سزاوارتر است و اگر پدرْ زنی را بیابد که کمتر از مادرْ مزد طلب کند، می‌تواند کودک را از او بگیرد و به دایه دهد؛ البته بهتر است که کودک نزد مادر باشد.281
امام صادق (علیه السلام) می‌فرماید: اگر مردی زنش را طلاق دهد و او حامله باشد، به او نفقه دهد تا وضع حمل کند.
پس از آن مزد شیر دادن را بدهد مگر زنی را بیابد که کمتر مزد بستاند. اگر مادر با قیمت کم رضایت داد، اولی است.282
روایت ایوب بن نوح: مردی از یاران امام هادی (علیه السلام) به ایشان نامه نوشت و پرسید: همسری داشتم که او را طلاق دادم و از او فرزندی دارم، وظیفه چیست؟ حضرت (علیه السلام) نوشت: مادر سزاوارتر است تا سن هفت سالگی، مگر خودش غیر از این بخواهد.283
ایوب بن نوح می‌گوید: به امام هادی (علیه السلام) نامه نوشتم و پرسیدم: مردی با زنی ازدواج کرد و سپس او را طلاق داد اما از او فرزندی دارد، چه زمانی باید کودک را بستاند؟ حضرت (علیه السلام) فرمود: در سن هفت سالگی می‌تواند کودک را از مادر بگیرد و می‌تواند نزد او بگذارد.284
بعضی از فقها حضانت کودک تا سن تمیز (هفت تا هشت سالگی) با مادر و پس از آن، بر عهده پدر می‌باشد.285 شیخ طوسی در مبسوط و

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد فقهای امامیه، حقوق کودک، امام خمینی Next Entries دانلود تحقیق در مورد حقوق کودک، فقهای امامیه، امام خمینی