دانلود تحقیق در مورد علوم قرآن

دانلود پایان نامه ارشد

اين پژوهش نسبت به ساير پژوهش هاي انجام گرفته اين است که اولاً در اين پژوهش حوزه تحقيق به منهج الصادقين محدود شده است و مانند برخي از کتب که به آن اشاره کرديم فقط به بيان قواعد تفسير پرداخته و تفسير خاصي را مورد توجه قرار نداده اند، داراي تمايز است چرا که در اين پژوهش تمام مطالب در حوزه منهج الصادقين بوده و قواعد تفسير به کار رفته در آن را ارائه مي دهد. ثانياً برخي تحقيقات خصوصا مقالاتي که قبلاً به آن ها اشاره شد به طور کلي روش تفسير منهج الصادقين را بررسي مي کنند و اگر هم به قواعد تفسير مي پردازند به صورت خيلي گذرا از آن رد مي شوند. در اين پژوهش ما حوزه تحقيق را به قواعد تفسير در منهج الصادقين محدود کرده ايم که از اين جهت نيز نسبت به آثار فوق داري تمايز است و از اين رو تحقيقي نو در اين زمينه به شمار مي آيد.
1-5- ضرورت و اهميت موضوع
اهميت فهم قرآن و تفسير و تبيين معارف و آموزه هاي قرآن کريم که اصلي ترين منبع هدايت بشر به سوي سعادت و رستگاري است، بر کسي پوشيده و مخفي نيست. از آن جا که قواعد تفسير راه فهم کلام الهي را براي ما تسهيل مي کند و بکارگيري آن ها توسط مفسّر وي را از خطا و گرفتار شدن به تفسير به راي باز مي دارد، بر پوينده راه تفسير است که با اين قواعد آشنا شده و از آن ها براي فهم قرآن مدد گيرد. با توجه به جايگاهي که تفسير منهج الصادقين در ميان تفاسير دارد اهميت و ضرورت شناخت قواعد اين تفسير بر کسي پوشيده نيست. پس در مرحله اول شناخت قواعد تفسير در منهج الصادقين کمکي براي فهم بهتر اين تفسير است که اين نيز به نوبه خود سبب فهم بهتر قرآن خواهد شد به علاوه بررسي قواعد تفسير در منهج الصادقين از اين جهت ضرورت پيدا مي کند که مطرح ساختن اين تفسير سبب مي شود تا همچنان بر سر زبان ها باشد و اين حفظ آثار گذشتگان و زنده نگه داشتن آن ها يکي از ابزار حفظ قرآن است.

1-6- فوايد تحقيق
يکي از فوايد اين پژوهش آشنا شدن نسل قرآن پژوه جديد با تفسير منهج الصادقين و برداشتن غبار کهنگي از روي اين تفسير است به علاوه کسي که قصد مطالعه و تحقيق پيرامون تفسير منهج الصادقين را داشته باشد با شناخت قواعد تفسيري رعايت شده در آن استفاده مفيدتري از اين تفسير خواهد برد، چراکه شناخت قواعد بر تفسير مقدم است. همچنين آشنايي با قواعد تفسير در منهج الصادقين سبب مي شود تا بتوانيم بهتر اين تفسير را مورد نقد و بررسي قرار دهيم.
1-7- پرسش اصلي پژوهش
1-7-1- در تفسير منهج الصادقين قواعد تفسيري تا چه مقدار رعايت سده است؟
1-8- پرسش هاي فرعي پژوهش
1-8-1- معناي تفسير و قواعد تفسيري چيست؟
1-8-2- ملا فتح الله کاشاني کيست و ويژگي هاي تفسير منهج الصادقين چيست؟
1-8-3- ميزان توجه ملا فتح الله کاشاني به قاعده قرائت صحيح در تفسير آيات چقدر است؟
1-8-4- آيا مفسّر قاعده توجه به مفردات را در تفسير خود رعايت کرده است؟
1-8-5- آيا در تفسير منهج الصادقين از ادبيات عرب براي تبيين و تفسير آيات بهره گرفته شده است؟
1-8-6- ميزان توجه مفسّر به قراين مختلف از جمله سياق و سبب نزول چقدر است؟
1-8-7- مولف منهج الصادقين توجه به دلالت هاي کلام را چه مقدار رعايت کرده است؟

1-9- فرضيه هاي پژوهش
1-9-1- تفسير کشف مراد و مقاصد الهي از آيات است و مقصود از قواعد احکام کلي اي است که با شناخت آن ها فهم دقيقي از قرآن فهميده مي شود.
1-9-2- ملا فتح الله از مفسّران و متکلمان قرن دهم در کاشان است و تفسير منهج الصادقين که تفسيري فارسي و روان است يکي از مهمترين آثار وي مي باشد که از آغاز تا کنون مورد توجه قرآن پژوهان بوده است.
1-9-3- مفسّر چون در پي نگارش تفسيري عامه پسند بوده است بحث گسترده در موضوع قرائت را مفيد ندانسته و در اين موضوع به حداقل بسنده کرده است.
1-9-4- ملا فتح الله در حد امکان به مفاهيم کلمات در زمان نزول توجه کرده است.
1-9-5- مفسّر به اعراب آيات در هنگام تفسير دقت نموده است.
1-9-6- مولف منهج الصادقين در مواردي که تفسير آيات منوط به در نظر گرفتن قراين گوناگون بوده است، آن ها را به کار گرفته است.
1-9-7- مفسّر به دلالت هاي کلام تا حد امکان توجه کرده است.
1-10- پيش فرض هاي پژوهش
1-10-1- قرآن کريم براي عموم مردم قابل فهم است.
1-10-2- فهم قرآن داراي مراتب مختلف است و در قرآن اموري چون کنايه ايجاز و استعاره به کار رفته است.
1-10-3- فهم دقيق قرآن نياز به قواعد و ضوابط دارد.
1-10-4- رعايت قواعد تفسير توسط مفسّر سبب پرهيز از اختلاف در تفسير و تفسيري قريب به وافع مي شود.
1-11- اهداف پژوهش
در مباحث قبلي اهميت قواعد تفسير و رعايت آن ها توسط مفسّر بررسي شد و گفتيم که اگر اين قواعد در هنگام تفسير رعايت نشود سبب تفسير به راي و بروز خطا در يافته هاي تفسيري مفسّر خواهد شد و در نتيجه از ارزش تفسير او کاسته خواهد شد. هدف از اين پژوهش اين است که با ارائه ميزان رعايت قواعد تفسير در منهج الصادقين اهتمام و اهميت اين مفسّر را به اين قواعد مشخص کرده تا از اين رهگذر ارزش و اهميت اين تفسير براي نسل جديد روشنتر شود و هم با زنده نگه داشتن آثار اين مفسّر بزرگ که در آن روزگاران مورد توجه و عنايت خاص فارسي زبانان بوده است، خدمتي به فرهنگ و وتاريخ و تمدن اسلامي کرده باشيم و حقي که اين بزرگان بر عهده ما دارند را بتوانيم تا حد امکان ادا کنيم.
1-12- روش گرد آوري اطلاعات
در انجام اين پژوهش ابتدا اطلاعات به صورت کلي از کتب مختلف جمع آوري شده و سپس با بررسي مطالب، مباحثي که مورد نياز بود فيش برداري شده است. روش جمع آوري اطلاعات به صورت کتابخانه اي است و در انجام اين پژوهش از کتابخانه هاي پژوهشگاه فرهنگ و معارف قرآن، آستان قدس رضوي و دفتر تبليغات اسلامي استفاده شده است.
1-13- نتايج علمي و عقلي تحقيق
از آن جا که تفسير منهج الصادقين يک تفسير جامع شيعي به زبان فارسي است و قواعد آن تاکنون معرفي نشده است، پژوهش حاضر مي تواند در مراکز عالي و حوزوي به عنوان مقدمه اي براي آشنايي بيشتر قرآن پژوهان با اين تفسير و زمينه اي براي ورود به بحث تفسيري، مورد استفاده قرار گيرد. علاوه براين، ارزيابي تفسير و اين که مخاطب با دانستن قواعد تفسير بهتر مي تواند از آن استفاده کند، نيز از ديگر نتايج علمي اين پژوهش به شمار مي آيد.

2- مفهوم شناسي
2-1- معناي لغوي تفسير
در کتب لغت معاني متعددي براي تفسير آمده است که برخي از آن ها عبارتند از “پيدا و آشکار کردن امر پوشيده”5، “جدا کردن”6 ، “ابانه”،7 “شرح قصه هاي مجمل قرآن”8 و …
بعضي لغت شناسان تفسير را به معناي”اظهار معناي معقول” دانسته اند و نيز آن را مخصوص بيان مفردات و غرائب الفاظ مي دانند.9
فخر الدين طريحي صاحب مجمع البحرين در معناي لغوي تفسير چنين مي نويسد:
“تفسير در لغت کشف معناي لفظ و اظهار آن است و از فسر که مقلوب سفر است گرفته شده است. گفته مي شود “اسفرت المراه عن وجهها” زماني که زن چهره خود را آشکار مي کند و گفته مي شود”اسفر الصبح” هنگامي که صبح آشکار شود.10″
با توجه به معاني فوق مي توان فهميد از آن جا که تفسير مصدر باب تفعيل است و چون ثلاثي مجرد اين واژه (فسر) متعدي است تنها معنايي که بدان اضافه مي‌شود تاکيد و مبالغه بيشتر است، از اين رو تفسير در لغت به معناي به خوبي آشکار کردن امر پوشيده است. چنانچه برخي نيز همين معنا را براي تفسير بيان کرده اند و گفته اند:
“واژه “فسر” (بر وزن عصر) به معني آشکار کردن و توضيح دادن مطلبي و واضح ساختن آن است و تفسير مصدر باب تفعيل است که همان معناي مجرد خود را با تاکيد و مبالغه بيشتري بيان مي کند و در معناي آن مي توان گفت: نيکو آشکار کردن و از پوشيده اي پرده برداشتن است.”11

2-2- معناي اصطلاحي تفسير
واژه تفسير فقط يک بار در قرآن به کار برده شده است(وَلَا يَأْتُونَكَ بِمَثَلٍ إِلَّا جِئْنَاكَ بِالْحَقِّ وَأَحْسَنَ تَفْسِيرًا)12″و براى تو مثلى نياوردند مگر آنكه [ما] حق را با نيكوترين بيان براى تو آورديم”
مفسّران در بيان معناي تفسير در اين آيه نظرات مختلفي را بيان کرده اند.13 برخي14 از مفسّران معناي”بيان و کشف” را ذکر کرده اند و برخي15 ديگر آن را به معناي”معنا و مُؤدّي” گرفته اند.
مفسّران و دانشمندان علوم قرآني در تفاسير خود تفسير را تعريف کرده اند. در اين جا به ذکر چند تعريف از تفسير که در کتب تفسيري آمده است اشاره مي کنيم. و در پايان تعريف يکي از دانشمندان معاصر را که تعريف جامعي از تفسير است، مي آوريم.
2-2-1- علامه طباطبايي;
علامه طباطبايي;در معناي تفسير مي فرمايند:
“و هو بيان معاني الآيات القرآنية و الكشف عن مقاصدها و مداليلها”16 يعني تفسير به معناى بيان معاني آيات قرآنى، و كشف مقاصد و مداليل آن است.
2-2-2- ملا فتح الله کاشاني
ملا فتح الله کاشاني در تفسير منهج الصادقين تفسير را اين گونه تعريف کرده است:
“ببايد دانست كه تفسير كشف مراد است از لفظ مشكل و آن مشتق است از فسر به معنى روشن كردن”17
2-2-3- آيت الله خويي;
آيت الله خويي;در البيان در تعريف تفسير چنين مي فرمايند:
“التفسير هو إيضاح مراد اللّه تعالى من كتابه العزيز”18؛ تفسير آشکار کردن مراد خداي تعالي در قرآن است.
2-2-4- سيد هاشم بحراني
بحراني در البرهان في تفسير القرآن چنين مي نويسد:
“التفسير: تبيين و إيضاح المقصود من الكلام.”19؛ تفسير بيان و آشکار کردن مراد و مقصود کلام است.
يکي از دانشمندان معاصر علوم قرآني پس از بررسي تعاريف تفسير از ديدگاه مفسّران، تعريف پيشنهادي براي تفسير ارائه مي دهد که تعريف جامعي از تفسير مي باشد وي مي نويسد:

“تفسير عبارت است از بيان مفاد استعمالي آيات قرآن، و آشکار نمودن مراد خداي متعال از آن بر مبناي ادبيات عرب و اصول عقلايي محاوره.”20
ايشان در ادامه به توضيح اين تعريف مي پردازند و هر کدام از اصطلاحات بکار برده شده در تعريف را توضيح مي دهند.21
با توجه به مطالب فوق روشن مي شود که معناي لغوي و اصطلاحي تفسير بي ارتباط با يکديگر نيستند و هر دو به نوعي بر بيان و آشکار نمودن امر پنهان و پوشيده دلالت دارند به گونه اي که در همه تعاريف کشف و بيان و آشکار کردن ديده مي شود، از اين رو تفسير حقيقي بر سخني اطلاق مي شود که با توجه به قواعد و اصول، مراد خداي تعالي از آيات و مفاد استعمالي آن ها را بيان کند و بر اين اساس به سخني که فاقد اين خصوصيات باشد تفسير اطلاق نمي شود.

2-3- معناي لغوي و اصطلاحي قواعد
قواعد جمع قاعده و قاعده به معاني مختلف از جمله به “پايه، اساس و بنياد” به کار رفته است.22 “قواعد البيت” نيز به پايه هاي خانه معنا شده است.23 اين واژه سه بار در قرآن به کار رفته است24 از جمله در آيه(وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ)25 “و هنگامى كه ابراهيم و اسماعيل پايه‏هاى خانه [كعبه] را بالا مى‏بردند”که به همان معناي پايه و اساس به کار رفته است.
صاحب قواعد التفسير قاعده را به معناي حکم کلي اي مي داند که به وسيله آن احکام جزئياتش شناخته مي شود: “هي حکم کلي يتعرف به علي احکام جزئياته”26
برخى نيز گفته اند: قاعده در اصطلاح به معناى ضابطه است و آن امرى كلى منطبق بر تمامى جزئيات است.” القاعده: فى الاصْطِلَاحِ بِمَعْنَى الضَّابِطِ وَ هِىَ الْأَمْرُ الكُلِّىُّ الْمُنْطَبِقُ عَلَى جَمِيعِ جُزْئِيَّاتِهِ.”27 جرجانى نيز در تعريف آن “امر كلى” را به “قضيه كلى” تغيير داده و گفته است: “إن القاعدة هي قضية كلية منطبقة على جميع جزئياتها”28
با توجه به مطالب فوق روشن مي شود گر چه اين تعاريف تفاوت اندکي با هم دارند اما در همه آن ها يک ويژگي يعني “کلي بودن قاعده” بيان شده است.
2-4- تعريف قواعد تفسير
قواعد تفسير عنوان مرکبي است؛ از اين رو تعاريف

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد الصادقين، بررسي، رعايت Next Entries دانلود تحقیق در مورد علوم قرآن، شاه طهماسب