دانلود تحقیق در مورد سبک بازگشت، ادبیات فارسی، شفیعی کدکنی، آثار ادبی

دانلود پایان نامه ارشد

279
2- سطح ادبی 269
غزل 218 282
1- سطح زبانی 283
الف) آوایی 283
ب) واژگانی 284
ج) نحوی 284
2- سطح ادبی 285
غز ل 219 287
1- سطح زبانی 288
الف) آوایی 288
ب) واژگانی 289
ج) نحوی 289
2- سطح ادبی 289
فصل چهارم: نتیجهگیری 292
نتیجه گیری 293
نتیجه پایانی 295
فهرست نمودارها 297
فهرست منابع و مآخذ 298

پیشگفتار

ادبیات فارسی دری از سدههای نخستین هجری تا روزگار کنونی تحوّلات مختلفی را از سر گذرانده است. اما تحول ادبی عصر قاجار که با سرعت و ژرفای بیشتری صورت گرفت متفاوت از آن دگرگونیها بود.
آقا محمّد خان (1174-1176ش) سرسلسلهی حکومت قاجار به دلیل درگیربودن به جنگ فرصتی برای توجه به شاعران و تشویق آنها نداشت. امّا با روی کار آمدن فتحعلی شاه قاجار، تلاش برای زندهکردن و بازآفرینی آداب و سنّتهای دربارهای گذشته شدّت گرفت و ادبیّات و شعر آن دوره را نیز تحت تأثیر قرار داد و با تأسیس و فعاليّت انجمنها و حوزههاي ادبي وارد مرحلهی تازهاي گرديد. شاعران و نويسندگاني كه در اين انجمنها رفتوآمد داشتند، از پيچيدگي و گنگي سبك هندي دلزده و ملول بودند، به همين سبب تصميم گرفتند با نگاهي به آثار شاعران بزرگ گذشته سبك آنها را احيا كنند. از مهمترين انجمنهاي ادبي آن دوران ميتوان به ” انجمن نشاط” اشاره كرد كه به بوسيلهی ميرزاعبدالوهّاب نشاط اصفهاني(1175- 1244هـ.ق) تشكيل شد و عليرغم دوران كوتاه فعاليّتش بر فضاي ادبي آن روزگار بسيار تأثير نهاد. نشاط یکی از هواخواهان جدی دبستان “بازگشت ادبی” بود و در آن زمان که اصفهان مرکز این جنبش و رستاخیز شعر و ادب شناخته میشد، خانهی او مرکز تجمّع نویسندگان و دانشمندان بود و نشاط و یارانش بودند که تلاش میکردند به سبک گذشتگان شعر بسرایند و سنت قدیم ادبیات فارسی را از نو زنده کنند.
آنچه در این پژوهش بدان پرداخته شده، بررسی و تحلیل سبک شعر شاعر و نویسندهی برجسته، نشاط اصفهانی و توّجه به جنبههای فکری و زبانی او در طی پنجاه غزل انتخاب شده از کتاب گنجینه نشاط میباشد. در فصل نخست نگارنده به معرفی کلی سبک، آشنایی با سبک عراقی، سبک بازگشت و تأثیر آن بر ادبیات فارسی، همچنین انعکاس نظرات منتقدین سبک بازگشت، نشاط اصفهانی و نقش او در رستاخیز ادبی و ویژگیهای شاعریش می پردازد. در فصل دوم سطح فکری نشاط و باز تاب آن در اشعارش بررسی و تحلیل میگردد. در فصل سوم ویژگیهای زبانی، واژگانی و نحوی پنجاه غزل انتخاب شده از اشعار نشاط بیان شده است و فصل پایانی نمود دستاوردهای حاصل از این پژوهش و بیان نگرش و نتیجهی کلی این تحقیق است که با یاری خداوند متعال و بضاعت علمی اندک اینجانب و راهنماییهای راهگشا و همیشگی استادان گرامی، آقایان دکتر مستعلی پارسا و دکتر حسن زادهی نیّری تحقق پذیرفته است.

فصل اول

کلیات

مقدمه

سبک درلغت تازی به معنی گداختن و ریختن زر و نقره است و سبیکه که پاره ی نقره گداخته را گویند، ولی ادبای قرن اخیر سبک را مجازاً به معنی ” طرز خاصی از نظم و نثر ” استعمال کرده اند و تقریبأ آن را در برابر استیلstyle”” اروپائیان نهاده اند (شمیسا، 1375: 147).
دهخدا سبک را این گونه تعریف می کند:
” سبک شناسی دانشی است که در آن از ویژگیهای ادبی و سبکی یک نوشته یا دوره گفتگو میشود یا دانشی که از مجموع جریان سبکهای مختلف یک زبان بحث میکند ” (دهخدا، 1385: 1644).
عبدالحسین زرینکوب دربارة سبک چنین نظری دارد:
“سبک که عبارت است از شیوة خاص در نزد هرگوینده تعبیر صادقانهای است از طرز فکر و مزاج طبع او. اگر طبع شاعر تند و سرکش باشد، سبک بیانش غالباً سریع و کوتاه میشود و اگر طبعی داشته باشد خیال پرور و رویایی سبک او آکنده میشود از استعارات و مجازات دور و دراز… از طبع بلند سبک عالی بر میآید و از طبع حقیر سبک ضعیف “(زرین کوب، 1372: 175)
غیاثی معتقد است:
” سبک ادبی، از ذهن و اندیشة نویسنده و شاعر مایه میگیرد و آنچه بدان رنگ فردی میدهد نگرش و بینش هنری و واقعیتهای عینی و سبک زندگی فکری است، چه عملی که از نیروی خلاقة آدمی سر میزند از فعالیّتهای نظری و عملی او گسسته نیست بلکه در گرو تأثیرهایی است که از جهان بیرون میپذیرد و آنها را به رنـگهای فکری یا عاطفی خود در میآورد ” (غیاثی، 1368 : 16).
محمود درگاهی، منتقد ادبی، اعتقاد دارد که: ” سبک جلوه گاه درون است. به عبارت روشنتر، سبک نمودار روحانیت آفریننده است “(درگاهی، 1377 :173 )
خسرو فرشیدورد، نویسندة کتاب «دربارة ادبیات و نقد ادبی» دربارة سبک میگوید:
“سبک هرشاعر یا نویسنده، مانند رنگ و بویی که در یک گل یا میوه وجود دارد، اثر او را هم به لحاظ محتوایی و هم به لحاظ نشانههای بیرونی آن، از دیگر آثار ادبی جدا میکند؛ یعنی تفکّر و اندیشههای هنرمند پا به پای زبان و تعبیر، در آثار وی حضور دارد ” (فرشید ورد، 1363 :564)
به اعتقاد شفیعی کدکنی:
” هیچ نوشتهای نیست که سبک نداشته باشد و هیچ سبکی را جز از طریق مقایسهی نرم و درجه انحراف آن از نرم، نمیتوان تشخیص داد و در یک کلام سبک یعنی انحراف از نرم ” (شفیعی کدکنی، 1380 :38).
مفاهیم سه گانهی سبک
1- سبک دوره یعنی سبک کم و بیش مشترک و شبیه آثار یک دوره خاص مثلاً در قرون سوم و چهارم و پنجم سبک آثار ادبی از جهات متعدّی به هم شبیه است. به سبک رایج این دوره سبک خراسانی میگویند.
2- سبک شخصی: یعنی سبک خاص یک شاعر یا نویسنده که اثر او را از هر اثر دیگری متمایز میکند.
3- سبک ادبی: سبک به معنی عام خود عبارت است از تحقق ادبی یک نوع ادراک در جهان که خصایص اصلی محصول خویش (اثر منظوم یا منثور) را مشخص میسازد. (conception) (شمیسا، 1375: 148).
شعر فارسی را عموماً به چهار سبک تقسیم کردهاند:
1- سبک خراسانی(یا ترکستانی یا سامانی)
2- سبک عراقی
3- سبک هندی
4- سبک بازگشت
ولی بر این چهار سبک باید شعر معاصر را نیز افزود (حسن گیوی و دیگران، 1378: 148).

سبک بازگشت
بازگشت ادبي به نهضتي اطلاق ميشود كه از نيمهی دوم قرن دوازدهم تا اوايل قرن چهاردهم هجري قمري، فضاي ادبي ايران را تحت تأثير قرار داد. اگر چه اين نهضت در فاصلهی زماني 150سالهی خود كه از پايان حكومت نادرشاه افشار تا پايان حكومت ناصرالدينشاه قاجار را در برميگرفت، در تاريخ ادبيات فارسي فصل ممتاز و ويژهاي نيست، اما به دلايلي كه بعد از اين خواهد آمد، در اين حوزه بيتأثير هم نبوده است (میر صادقی،1376: 30).
بيتوجهي شاهان صفوي به شعر و تعصّب بيش از حد آنها به مسائل مذهبي سبب شد که تنها آثاري مورد توجه قرار گرفت که در حيطهی مذهب آفريده میشد، و شاعران ناچار، براي ادامهی فعاليت هنري خود رهسپار ديار هندوستان گرديدند و در كنار شاعران آن سرزمين، سبكي به نام “سبك هندي” را پديد آوردند. به اين ترتيب، رفتهرفته شعر و ادبيات از انحصار دربار خارج شد و در ميان مردم كوچه و بازار رواج يافت. دربارهی رواج شعر و ادبيات در ميان مردم لازم است به مطلب مهمي اشاره شود: در زمان يورش افغانان به ايران و پايان يافتن حكومت افشاريان، كتابخانههاي مهمي همچون كتابخانهی اصفهان به وسيلهی اين مهاجمان به غارت برده شد اين كتابها و نيز كتب ديگري كه در حملهی نادر به دهلي، وارد ايران شده بود، پس از انقراض افاغنه و نادريه به دست مردم افتاد. بيشتر اين آثار يا در شيراز به فروش رسيد و يا در خراسان وقف آستانهی رضوي گرديد، انتشار اين كتابها در ميان مردم به ويژه در شيراز، در تربيت و پرورش اهل علم و ادب مؤثر واقع شد، به گونهي كه در قرنهاي دوازده و سيزده شيوهی نويسندگي تغيير كرد و به زبان ساده و طبيعي مردم نزديك گرديد (بهار، 1337: 317).
پس از مدتي، نازكانديشي، افراط در خيالپردازي و اصرار بر صنعتگريهاي زباني، سبك هندي را به سبكي گنگ و پيچيده تبديل و آن را به نوعي ابتذال گرفتار كرد. در اواخر عهد صفوي اين سبك ادبي از رونق افتاد. در دورهی بعد نيز جنگها و لشكركشيهاي پيدرپي نادرشاه و اوضاع آشفتهی مملكت در زمان او و جانشينانش، شعر و به طوركلي هنررا در حالت فترت و سستي قرارداد. كريمخان زند نيز نتوانست در زمينهی هنر و فرهنگ گام مؤثري بردارد با اين حال، پايههاي مكتب بازگشت در همين دوره در حال پيريزي بود. تا اینکه سرانجام آقامحمدخان قاجار توانست با خاموش كردن فتنههاي داخلي بر اوضاع مسلط شود و آرامش نسبي را در كشور برقرار سازد. به اين ترتيب فرصت مناسبي براي فعاليتهاي ادبي ايجاد گرديد (زرین کوب، 1380: 11). در همين دوران بود كه گروهي از اديبان و هنرمندان در نواحي مختلف كشور دور هم جمع شدند و انجمنهاي ادبي را بار ديگر راهاندازي كردند. اصليترين مراكز فعاليت اين گروهها حوزههاي اصفهان، شيراز و خراسان بود.
به اين ترتيب، فعاليت انجمنها و حوزههاي ادبي وارد مرحلهی تازهاي گرديد. شاعران و نويسندگاني كه در اين انجمنها رفت و آمد داشتند، از پيچيدگي و گنگي سبك هندي ناراضی بودند، به همين سبب تصميم گرفتند با نگاهي به آثار شاعران بزرگ گذشته سبك آنها را احيا كنند (خاتمی، 1374: 207).
ميرسيدعلي مشتاق اصفهاني (متوفي1165هـ.ق)، سيدمحمد شعله اصفهاني (متوفي، 1160هـ.ق) و ميرزامحمد نصيرالدين اصفهاني (متوفي 1192هـ.ق) از پايهگذاران اصلي اين انجمنها در زمان حكومت افشاريه در اصفهان بودند. آنها توانستند شاگرداني پرورش دهند كه برخي از

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد سطح زبانی Next Entries دانلود تحقیق در مورد فتحعلی شاه، بازگشت ادبی، دوره بازگشت، فتحعلی شاه قاجار