دانلود تحقیق در مورد حاشیه نشینی، اسکان غیررسمی، اقشار کم درآمد، تراکم جمعیتی

دانلود پایان نامه ارشد

( قانون گریزی ) پذیرش مسائل نو ، بهداشت و درمان و … را برای‏شان به ارمغان آورده است.
ویژگی‏های قانونی
در واقع مهمترین ویژگی که سکونتگاههای غیر رسمی را از دیگر سکونتگاها متمایز می سازد، این است که ساکنان این سکونتگاهها عمدتاً فاقد مالکیت رسمی زمینی هستند که خانه خود را در آن ساخته اند. این زمین ممکن است جزء، زمینهای دولتی و عمومی خالی از سکنه باشد و یا جزء، اراضی حاشیه شهرها که نامطلوب و در معرض مخاطره هستند ماننند زمینهای باطلاقی ، سیل گیر ، و… قرار داشته باشد. بنابراین زمانی که زمین مولد نیست تا مورد استفاده صاحبان آنها در شهرها قرار گیرند ، مورد توجه و استفاده حاشیه نشنان و سکونتگاههای غیر رسمی قرار می گیرد.
البته در بعضی از شهرهای کشورهای جهان سوم در آسیا، مالک ، زمین خود را به قیمت بسیار نازل به یک یا چند خانوار بصورت غیرقانونی اجاره داده و یا می فروشد، به هر صورت این واگذاریها و معاملات به دلیل عدم هماهنگی با مسئولین رسمی دولتی ، در نظر نگرفتن رشد و توسعه و حفاظت شهر، رعایت نکردن سایر استانداردها و ضوابط ساخت و ساز و تصرف و..اعتبار قانونی ندارد.
ویژگی های حاشیه نشینی
با توجه به تعاریفی که تا کنون از حاشیه نشینی ارائه شده است و تجربیاتی که از مشاهده این مقوله بدست آمده است می توان ویژگی های زیر را که در بیشتر مناطق حاشینه نشین وجود دارد بر شمرد :
معمولاً در زمین های خالی شهری، لبه های شهری، حواشی شهرها و در خارج از محدوده قانونی شهر ومناطقی از این دست، به صورت غیر قانونی به وجود می آیند و توسعه آنها بدون برنامه و اتفاقی است.
معمولاً دارای بافتی فرسوده هستند و با مصالح بی دوام یا کم دوام به وسیله خود افراد وبه صورت خلق الساعه ساخته می شوند.(مانند زاغه، گرگین، آلونک، کپر و…)
معمولاً فاقد خدمات شهری از قبیل راه آسفالت، آب، برق، وسایل بهداشتی و سیستم دفع فاضلاب و… هستند.
معمولاً تراکم جمعیتی بالایی دارند و بیشتر ساکنین را افراد کم سن و سال و جوانان تشکیل می دهند. بیشتر ساکنین مهاجرین یا اقلیت های قومی، نژادی یا مذهبی هستند. این افراد به دلیل منافع مشترک و تجانسی که با هم دارند همبستگی خوبی دارند و از نوعی فرهنگ مشترک برخوردارند ولی نسبت به سایر افراد و سکنه شهر دچار حس عدم اعتماد و گوشه گیری هستند.
اغلب ساکنین افرادی فقیر،بی سواد و فاقد مهارت کافی هستند که در میان آنها ناهنجاری های اجتماعی از قبیل دزدی، اعتیاد،قاچاق، فحشا و … بیش از سایر مناطق شهری به چشم می خورد.

شکل5: ویژگی های اسکان غیررسمی
ویژگی های اجتماعی
اغلب ساکنان را مهاجران(روستایی و شهرهای کوچک)تشکیل می دهند.
سطح سواد پایین اجتماع غیر رسمی که نسبت بی سوادی در میان زنان بسیار بیشتر از مردان است.
ساکنان به صورت کارگر روز مزد واغلب در بخش غیر رسمی شاغل هستند.
سطح پایین دستمزد و شغلهای نیمه موقت(هادی زاده،82، 20).
ویژگی های حقوقی(قانونی)
شاخص کلیدی که یک سکونتگاه غیر رسمی را متمایز می کند این است که ساکنان این سکونتگاهها فاقد مالکیت زمین هستند که خانه خود را روی آن ساخته اند. این زمین می تواند زمین های دولتی وخصوصی خالی از سکنه و با قطعات زمین حاسیه شهر مانند زمین های باتلاقی نامطلوب باشد. بنابراین زمانی که زمین مولد نیست تا توسط صاحبان آن استفاذه شود برای یک تصرف کننده غیر مجاز مناسب است تا خانه خود را بر روی آن بسازد(همان،20).
ویژگی های کالبدی
سیستم آبرسانی ضعیف و نا کافی
بهداشت نامناسب محیط
ایجاد واحدها بدون رعایت معیارهای فنی
روشنایی نامناسب معابر
فقدان پوشش در معابر
کمبود و فقدان فضاهای آموزشی و مراکز بهداشتی(محمدی، 1378، 180-187).

سکونتگاههای غیر رسمی (informal settlement) بخشهای پراکنده مورد غفلت واقع شده ای از شهر هستند که شرایط زندگی و مسکن در آنجا به شدت پایین و نامناسب است. به هر حال وجه مشخصه در این سکونتگاهها حق سکونت بصورت رسمی را نداشته و بعضی از زمینها تصرف شده ومتعلق به ساکنان نمی باشد. البته ساکنان این اراضی را نمی توان، ساکنان تصرفی غیر مجاز نامید ، زیرا بسیاری از آنهادارای حق تملک زمین( مالکیت) هستند وبعضی از آنها نیز مستاجر بوده و برای زمین و سرپناه ( ساختمان ) خود اجاره بهار می دهند.
تعریف اصطلاح سکونتگاههای غیر رسمی از کشوری به کشور دیگر متفاوت می باشد و حتی در میان متخصصین و صاحب نظران یک کشور هم با توجه به گوناگونی پارامترهای مورد نظر و استفاده ، اختلافاتی هر چند جزیی دیده می شود ، اما به طور کلی به بخشهای از شهر اطلاق میشود که ساکنین آن افراد فقیری می باشند و توانایی خرید و ساخت زمین ومسکن استاندارد ورعایت مقرارت و ضوابط رسمی و قانونی را ندارند، لذا بر روی زمینهای خالی ازسکنه خصوصی و عمومی به دور از استانداردهای ساخت و ساز به طور غیر قانونی اقدام به ایجاد سرپناه و ساکن می گردند. اسکان غیر رسمی عمدتا زمینهای حاشیه شهرها، جایی که نظارت مقامات رسمی شهرها، ضعیف است و یا وجود ندارد، شکل می گیرد. بر این اساس قانونی کردن و نظم دادن به این سکونتگاهها از جمله مسائل و مشکلات این جوامع بشمار می آید.
بنا بر برآورد اسکان بشر سازمان ملل متحد، بیش از 50 درصد ساکنان شهرهای کشورهای کم درآمد و 20 درصد کشورهای با درآمد متوسط، در سکونتگاههای غیر رسمی زندگی می کنند که سنجه های سواد، تندرستی، درآمد و پیشرفت اجتماعی، از میانگین شهری در آن کشورها پایین تر است و شایسته شان و کرامت انسانی نیست(پوراحمد و دیگران،1389، 29).
سکونت گاه غیررسمی از جمله پدیده هایی است که به دنبال تحولات ساختاری و بروز مسائل و مشکلات اقتصادی- اجتماعی مانند جریان سریع شهرنشینی و مهاجرت های روستایی لجام گسیخته در بیستر کشورهای جهان به ویژه کشورهای جهان سوم پدیدار گردیده است.
این پدیده از جلوه های بارز فقر شهری است که در شکلی برنامه ریزی نشده و خودروی در درون یا اطراف شهرها ظاهر شده است. سکونتگاههای غیر رسمی با تجمعی از اقشار کم درآمد و غالبا با مشاغل غیررسمی و نازل و شیوه ای از شهرنشینی ناپایدار همراهند و زمینه مناسبی برای بروز آسیب های اجتماعی به شمار می روند.
اسكان غير رسمي تحت تاثير روابط نابرابر سياسي- اقتصادي در سطح جهاني، ضعف برنامه هاي ملي در سطح مياني و برنامه ريزي شهري در سطح خرد شكل گرفته است. این مشکل شهری، صرفا مسئله ای کالبدی و فیزیکی نبوده و از عوامل کلان ساختاری در سطح ملی و منطقه ای ناشی می شود. رشد فزاینده جمعیت شهری از توان سازمانهای دولتی و غیردولتی جهت توسعه و ارائه خدمات و تسهیلات شهری برای این جمعیت فزاینده پیشی گرفته و برآورده نشدن نیاز مسکن و سرپناه اقشار کم درآمد در فضای رسمی و برنامه ریزی شده شهر، حاشیه نشینی و اسکان غیررسمی را به گونه‏ای بی سابقه گسترش داده است. بر اساس تاکیدات موجود در نظام آنچه مسلم می نماید، این است که در کشور ایران هم علاوه بر روند فوق، تحولات ناشی از شکل گیری تقسیم کار بین المللی ودگرگونی ساختار اقتصادی کشور، افزایش و انباشت درآمدهای نفتی و اصلاحات ارضی بعد از دهه چهل از جمله علل عمده تسریع روند شهرنشینی و به تبع آن شکل گیری اسکان غیررسمی بوده اند. در دهه های بعدی ادامه اتکاء به درآمد نفتی و افزایش شکاف اقتصادی میان شهر و روستا، جنگ تحمیلی، بلایای طبیعی و مشکلات و مسائل مدیریتی کلان و خرد دامنه این پدیده را گسترده تر کرد.
پديده یاد شده تا كنون با نامهاي مختلفي بيان شده است كه برخي از آنها در جدول زیر بیان شده است:
جدول 2-5: عتاوین مختلف پدیده حاشیه نشینی
سكونتگاههاي غير رسمي
Informal settlements
سكونتگاههاي افراد كم درآمد
Low Income settlements
سكونتگاههاي نيمه دائم و موقتي
Semi permanent settlements
سكونتگاههاي آلونكي
Shanty town
سكونتگاههاي خودرو
Spontaneous settlements
سكونتگاههاي غير مجاز
Unauthorized settlements
سكونتگاههاي برنامه ريزي نشده
Unplanned settlements
سكونتگاههاي كنترل نشده
Uncontrolled settlements
سكونتگاههاي نابهنجار يا نابسامان
Irregular settlements
سكونتگاههاي حاشيه نشين
Marginal settlements
منبع:(هاديزاده، 1383 : 19)

حاشیه نشینی واژه ای است که در اکثر منابع فارسی برای اشاره و نامگذاری این سکونتگاهها و شیوه زندگی در آنها به کار رفته و اکثر متخصصان امور شهری از این واژه استفاده کرده اند. اما اعتقاد بر این است که این واژه جهت بیان پدیده مورد نظر دارای نارسایی می باشد، لذا ابتدا به برخي از تعاريف و ويژگي‌هاي آن مي‌پردازيم و در نهايت به نقد اين واژه و دلايلي كه نارسايي اين واژه را جهت بيان پديده بازگو مي‌كند مي‌پردازيم:
تا كنون تعاريف مختلفي در مورد حاشيه نشيني ارائه شده است كه در اغلب موارد منظور استعمال كلمة slum بوده است. Slum به مفهوم محله يا كوچه‌هاي كثيف يك شهر يا مسكن انحطاط يافته و غير منطقي در نظر گرفته مي‌شود (دلير، 1361: 5).
منطقه حاشيه نشين منطقه‌اي است كه فقر در چهره ي آن شديداً نمايان است و ميزان زاد و ولد و مرگ و مير كودكان و نوزادان و اعمال نامشروع، جرم و بزهكاري جوانان، ناهنجاريها و مرگ و مير عمومي در آن بالاست، به طوري كه چنين مكاني معرف وضعيتي جهنم گونه در روي زمين است (هيراسكار، 1376: 108).
حاشيه نشين به مفهوم كلي به كسي گفته مي‌شود كه در شهر سكونت دارد ولي به علل گوناگون نتوانسته است جذب نظام اقتصادي و اجتماعي شهر شود و از خدمات شهري استفاده كند. گرچه ريشه‌ي اصلي حاشيه نشيني را بايد در عواملي كه موجب مهاجرت افراد از روستا به شهر مي‌شود جست و جو كرد. ولي تمام حاشيه نشينان ازمهاجران تشكيل نيافته‌اند. بلكه بخشي از آنان افرادي هستند كه ساكنان هميشگي شهر بوده اند، ولي به علت فقر اقتصادي درواحدهاي مسكوني غير استاندارد زندگي مي‌كنند و جزء حاشيه نشينان محسوب مي‌شوند(عابدين دركوش، 1380 :‌121).
در تعریف زير نيز مفهوم حاشيه نشيني با عنوان زاغه نشيني آورده شده است:
محلات زاغه نشين آخرين چاره ي بازماندگان است و در تلاش بي امان براي بدست آوردن مزاياي شهري ، اين محلات از نظر مدرسه، شغل، جمع‌آوري زباله، روشنايي معابر، خدمات اجتماعي و هر چيز ديگري كه به طور دسته جمعي فراهم مي‌شود، نيز بازنده هستند. محله زاغه نشين محله‏ای است كه جمعيت آن نمي‌تواند در روند رقابت براي خدمات و كالاهاي عمومي به نحو مؤثري شركت جويد و بدين ترتيب كنترلي بر نحوه‌ي توزيع اين خدمات و كالاها ندارد (هاروي، 1376 : 72).
2-13- نقد مفهوم حاشيه نشيني
مفهوم حاشيه نشيني در اكثر منابع براي بيان اجتماع هاي زاغه و آلونك نشين و اساساً مترادف مسكن نابهنجار واجتماعهاي زاغه و آلونك نشين به كار رفته است. ليكن معناي دقيق و خاستگاه اين مفهوم مورد بررسي قرار نگرفته و با الهام از منابع خارجي كه اساساً از بررسي در مناطق زاغه نشين حاصل آمده‌اند، به اجتماع هاي بد مسكن كشورهاي جنوب و از جمله ايران نگريسته، آنها را مصداق حاشيه نشيني تلقي كرده‌اند. در اكثر قريب به اتفاق منابع مرور شده ، حاشيه نشيني به عنوان مفهوم مادر و كليدي بكار رفته است (پيران ‹ت› ، 1366 : 34).
اين اصطلاح كه در متون شهرسازي نيز مصطلح شده است، براي تعريف و توصيف پديده‌ي مورد نظر نارسا و بي مفهوم مي‌باشد. زيرا آنچه ما در ايران با آن مواجه هستيم سكونتگاه‌ بي ضابطه و غير قانوني و مترادف هاي آن است كه در متون شهرسازي رواج دارد و آنچه كه با عنوان حاشيه نشيني ياد مي‌شود، اصلا نداريم. (زبردست، 1381 : 22).
بايد اذعان كرد كه سابقه تاريخي اين مفهوم مورد غفلت قرار گرفته است. حاشيه نشيني و حاشيه نشين و خصايص حاشيه‏نشين، همه به مسايلي بر مي‌گردد كه هجوم اروپاييان متفاوت از نظر زبان و مذهب و كشور با شهرهاي دنياي جديد و وطن تازه ، سبب ساز آنها بودند. شيكاگوي قرن نوزده و اوايل قرن بيست نمونه بارز اين قبيل اماكن است. بعدها حاشيه نشيني به كليه اشكال زندگي در غربت اطلاق گشت و هر مهاجر تازه وارد

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد اسکان غیررسمی، توسعه شهر، گروههای اجتماعی، اقشار کم درآمد Next Entries دانلود تحقیق در مورد کیفیت آموزش، جامعه شهری، اقتصاد شهری، بودجه خانوار