دانلود تحقیق در مورد توسعه پاید، توسعه پایدار، محله پایدار، توسعه پایدار شهری

دانلود پایان نامه ارشد

موضوع توسعه پایدار شهری در دهه های اخیر بیشتر به بحث در مورد ابعاد زیست محیطی توسعه پرداخته است و کمتر به ابعاد اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، نهادی و کالبدی شهرها توجه نموده است. در این پژوهش به بررسی اسکان غیررسمی به عنوان پدیدهای که با توسعه پایدار شهری در تناقض است توجه ویژه ای شده است.
1-10- موانع و محدودیتها
اصولاً در کشورهای جهان سوم کمبود و به روز نبودن منابع اطلاعاتی یکی از بزرگترین مشکلات هر پژوهش میباشد؛ اما امری که قابل قبول نمیباشد عدم همکاری مسئولین ذیربط و دستاندر کار در ارائه اطلاعات موجود به پژوهشگران میباشد که خود سدی بزرگ در مقابل کارهای پژوهشی میباشد و بدیهی است که پژوهش حاضر نیز از این قائله مستثنی نبوده است. در طول تدوین این پژوهش بوروکراسیهای پیچیده اداری و عدم همکاری مناسب از سوی ادارات که میتوانست ناشی از کمبود آگاهی آنان نسبت به اهمیت کار پژهشی باشد، روند پژوهش را با مشکلاتی همراه ساخت. امید است که روزی امر پژوهش و پژوهشگر دیگر با این مسائل روبرو نبوده و شاهد نیل به جایگاه بالای پژوهش و در نهایت پیشرفت جامعه و شهرها باشیم.

فصل دوم:
ادبیات و مبانی نظری پژوهش

2-1- مقدمه
نظام شهری از خود بیگانه شده ما که هرآنچه داشت را به سویی افکنده و همواره نگاهش را به دستاوردهای فکری و فناوری غرب دوخت، از مفاهیم و مصداقهای خود عینی به کار بسته در محلات سنتی خود که در طی سالیان دراز جوابگوی نیاز ساکنان آن بود چشمپوشی کرد و در پی تعاریف و تعابیر جدیدی از محله نگاهش را به ایدههای وارداتی غرب دوخت. لذا ساختار محله سنتی نظام منسجم و یکپارچه خود را از دست داد، معیارهای مطلوبیت خود را از شهر غربی گرفت و در این مسابقه نابرابر اخذ ایدهها، ارزشهای حاکم بر ساختارش نادیده گرفته شد(سعده زرآبادی و خزاعی، 1386: 43). شهر سنتی که امروزه آز آن با عنوان تاریخی یاد میگردد، با بازهها ارزشمند کالبدی و اجتماعیاش، آیینه تمام نمایی از پایداری محلهای بوده است. دکتر بحرینی معتقد است: «توجه به محدودیتها اکولوژی محل نظیر آب، توسعه متناسب و سازگار با طبیعت، صرفهجویی در منابع، استفاده از موادو مصالح بومی، ابداع روشهای مؤثر و مناسب جهت ادامه حیات، نظیر قنات و بادگیر و استفاده هنرمندانه از آب و گیاه جهت تلطیف هوا و ایجاد مناظر مطبوع، ایجاد باغها و باغچهها در حیاطها و فضاهای عمومی شهرها همه نمونه‏هایی از عوامل مؤثر بر این پایداری بودهاند.»(بحرینی، 1378: 279).
افزایش نابسامانیهای زیست محیطی و تنزل کیفیت زندگی انسان در تمامی وجوه، متفکران و نظریهپردازان را بر آن داشت که در جست و جوی راهکارهایی برای حل این مسائل باشند. ماحصل تلاش آنان دیدگاههای ارائه شده در زمینه «توسعه پایدار» بود که در دههها اخیر به تدریج تبدیل به الگوی نوین در دیدگاههای علمی و سیاستهای عملی غالب در جهان گردید و از آن زمان تعابیر و تعاریف متعددی از توسعه پایدار ارائه گردید که دال بر جامعیت موضوع و نگاه همه جانبه توسعه پایدار به مسائل دارد(سعده زرآبادی و خزاعی، 1386: 44). اندیشه محله پایدار نیز در دل توسعه پایدار و مباحث مربوط به آن شکل میگیرد. به طور کلی یک محله پایدار با در نظر گرفتن توان زیست- محیطی، به نیازهای اجتماعی و اقتصادی ساکنانش پاسخ میگوید. توسعه پایدار در مقیاس محله به معنای ارتقاء کیفیت زندگی در آن، شامل همه ویژگی‏ها و اجزای زیست- محیطی، فرهنگی، سیاسی، اداری، اجتماعی و اقتصادی بدون ایجاد مانعی برای نسل آینده میباشد(هودسنی، 1384: 20).
با یک دیدگاه کلی دستیابی به پایداری در شهرها و محلهها در سه دسته کلی اصول محیطی، اصول اجتماعی و اصول اقتصادی قرار میگیرد:
در اصول محیطی به مواردی چون طراحی مناسب انواع فضاهای سبز، شبکههای حمل و نقل، سیستمهای آب و فاضلاب، همچنین اصلاح کاربری اراضی موجود، دسترسیهای پیاده، حفظ محیط زیست و نظایر اینها توجه میشود. در اصول اجتماعی به مواردی چون عدالت محیطی از طریق کاربری اراضی محلی و تسهیلات رفاهی در محلهها و تأمین مسکن برای اقشار مختلف جامعه و توجه به گروههای مختلف جمعیتی اشاره میگردد و در اصول اقتصادی نیز با ارتقاء و توسعه اقتصادی بر پایه محله پرداخته میشود که راه حل آن، خودکفایی محلههاست(ویرلر18، 1998: 5).
تلفیق دو نظریه توسعه پایدار و مکتب محیطگرایان فرهنگی منجر به تدوین دیدگاهی با عنوان توسعه محلهای پایدار گردیده است. این دیدگاه مبین این اصل است که محلات شهری دارای درونمایه عظیم اجتماعی و فرهنگی هستند که تنها بازآفرینی فرهنگ شهروندی و توجه به محلات به عنوان بستر زندگی اجتماعی ساکنان، به توسعه پایدار محلهای میانجامد(معصومی، 1389: 11).
توجه به مباحث توسعه پایدار محلهای هر چند به تبار نظری مفهوم توسعه پایدار در اواخر دهه 80 میلادی بر میگردد، لیکن میتوان آن را با توجه به نگرش ویژه به یاختههای کوچک کارکردی شهر در قالب اجتماعات محلهای، مفهومی جدیدتر و دارای سابقه کوتاهتری محسوب نمود. اما نکته لازم به ذکر در ابتدا شناخت و تعریف محله میباشد.
هرچند واژه محله میتواند از ابعاد مختلف اجتماعی، روانشناسی، ذهنی، ادراکی، معماری، کالبدی و سیاسی تعریف کرد و تعاریف متعددی از محله در جوامع گوناگون وجود دارد(بارتون19، 2003: 22) و در نوشتارهای جهانی نیز تعاریف متعددی برای محله ارائه شده است. تعریف کلی محله به این صورت است: محله مسکونی، کوچکترین واحد برنامهریزی است که ساکنان آن دارای تسهیلات عمومی و نهادهای اجتماعی مشترکاند و در آن به صورت پیاده رفت و آمد می‏کنند(دیویدسون20، 2007: 280). در ایران محله به صورت کالبد سکونت 1250-700 خانوار با دامنه نوسان شعاع دسترسی پیاده (5-4 دقیقه) تعریف گردیده است. عناصر اصلی که در شکلگیری این واحد نقش تعیین کنندهای دارند در دو سطح عناصر شاخص(نظیر مدرسه ابتدایی و مسجد) و عناصر توزیعی (نظیر مراکز تجاری روزانه- هفتگی، پارک محلهای، مکانهای ورزشی و واحد بهداشتی) استخوانبندی محله را تشکیل میدهند(حبیبی و مسائلی، 1378: 13).
با تکیه بر تعاریف توسعه پایدار و محله‏های شهری، محله پایدار را میتوان این گونه تعریف نمود: محله پایدار محلهای است که دارای ساختمانها و فضاهایی با مقیاس انسانی، شبکهای از میدانها و خیابانهای محلی، کاربریهای محلی، تسهیلات و خدمات روزمره، حداقل تأثیرات منفی بر محیط زیست، احساس تعلق به مکان و ابزارهایی برای تشویق مردم به احساس مسئولیت در برابر محله باشد(کووان21، 2005: 387). بنابراین محله پایدار، محله‏ای است که تلقی از آن به عنوان یک محله و در قالب مجموعهاي از عوامل اجتماعی، کالبدي، روانشناسی، ذهنی و سیاسی داراي معنی و مفهوم باشد. وجود و تحقق معیارهایی نظیر هویت، سرزندگی، پویایی، تأمین تجهیزات و خدمات، تنوع و دسترسی مناسب میتواند از ضرورتهاي یک محله پایدار باشد.
به دلیل گستردگی ابعاد و تغییر در ماهیت مسائل شهری و پیچیدگی این مسائل جامعنگری و توجه به ابعاد و جنبههای مختلف مسأله به منظور حل پایدار آنها را اجتناب ناپذیر ساخته است. در این میان توجه و تأکید برنامهریزی و مدیریت شهرها، بیشتر از هر زمانی به سطوح پایینتر و ابعاد ملموس زندگی شهری معطوف گشته است.
همان گونه که میدانیم پایاننامه حاضر همانند هر پژوهش علمی دیگری، بر پایه چند مفهوم اصلی و محوری شکل گرفته و بر مبنای این مفاهیم سازماندهی و تنظیم گردیده است؛ بنابراین در ادامه به منظور تدقیق و تعریف فضای مفهومی مذکور، در قالب فصل دوم پایاننامه، به تعریف و تشریح مفاهیم «توسعه پایدار شهری، توسعه پایدار محلی، محله پایدار، اسکان غیررسمی محله و…» مبادرت گردیده است.
2-2- محله
تعریف واژه محله هنوز به درستی تبیین نگردیده است و اختلاف نظرهای بسیاری در میان صاحبنظران پیرامون این واژه وجود دارد به طوری که مفهوم ثابت و ايستايي در مباحث شهرشناسي جغرافيايي و ساير علوم از جمله برنامهريزي شهري، علوم اجتماعي و علوم سياسي در قرن گذشته نداشته است(ویلیامز22، 1985: 30). به طوری که میتوان چهار کلمه واحد همسایگی23، بخش24، کوآرتر25 و جامعه محلی26 را معادل آن به کار برد. جدول به تشریح واژگان فوق میپردازد. از سوی دیگر در محتوا نیز نقشهای متفاوتی بر آن مترتب است که شناخت دقیق آن برای شهروندان و به خصوص مدیران شهری امری لازم است.
محلههاي شهري به عنوان كوچكترين واحد سازمان فضايي شهر در پايداري شهري نقشي اساسي ايفا ميكنند، به گونهاي كه شكلگيري هويت محله‏ای، اقتصاد محلي، ايمني، توسعه فضايي و كالبدي و تحكیم روابط اجتماعي، باپايداري محلههاي شهري ارتباط مييابد(توکلینیا و استادیسیسی، 1388: 29). در تعبير جغرافيايي، مفهوم محله ضمن دارا بودن مكان معين، به اجتماعي اطلاق ميشود كه در چنين فضايي سكونت دارند و از برخوردهاي فراوان«نخستين» يا «رويارويي» با یکدیگر بهرهمند مي شوند. ماهيت محله از ديدگاه جغرافيدان شهري و اجتماعي فرصتي براي مردم فراهم مي آورد تا با يكديگر ديدار كنند، در گذران زندگي روزمره شركت جويند و در تلاش به منظور غلبه بر مشكلاتشان به همكاري بپردازند(عبدالهی و همکاران، 1388: 89). از منظر برنامهريزي شهري، محله را ميتوان به صورت بخش قابل شناسايي از محدودهاي شهري و يا محدودهاي تركيب شده از كاربريهاي تأمينكننده نيازهاي ساكنان در ساختار شهر تعريف كرد(کوآن27، 2000: 256). در سلسله مراتب تقسیمات شهری، محله یکی از بخشهای کوچک شهر به شمار میآید و از خانههای مجاور هم در یک فضای جغرافیایی خاص تشکیل میشود(شکویی، 1369: 48). همچنین محله را میتوان به عنوان بخشی از شهر تعریف کرد که دارای لبههای کارکردی یا فضایی هویتمند و ترکیبی از عملکردهای کوچک مقیاس باشدکه معمولاً بزگتر از یک واحد همسایگی است(گافرون و فرانزسکالا28، 2005: 2 به نقل از کاظمیان و همکاران، 1390: 11).
در ایران محله کالبد سکونت 700-1250 خانوار با دامنه نوسان شعاع دسترسی پیاده (4-5 دقیقه) تعریف میشود(حبیبی و مسائلی، 1378: 13) محلات تاریخی به لحاظ کارکردی قابلیتهای متنوعی را عرضه کرده و ضمن رفع نیازهای ابتدایی ساکنان، امنیت اجتماعی، آسایش اکولوژیکی و در نهایت ارتقاء کیفی محیط را به همراه داشتهاند(مضطرزاده و حجتی، 1393: 72). در بافت سنتی شهرهای ایران، محله به عنوان سلول اصلی شهر و سکونتگاه قوم، نژاد، مذهب یا فرقهای خاص است(پاکزاد، 1386: 4). اصول و عناصر تشكيل دهنده محله در نظام سنتي، تحت تأثير شرايط اقتصادي و اجتماعي و مبتني بر شرايط توسعه درونزا بود كه نقش غالب را فرهنگ سنتي ايفا ميكرد. اين شرايط تا اواخر دوره قاجاريه كمتر دستخوش تغييرات بنيادي گرديد. اما بررسي تحولات ساختاري و كاركردي شهر در دوران معاصر نشان ميدهد كه متأثر از شرايط اقتصادي، اجتماعي و سياسي حاكم بر كشور، ماهيت شهرها و محلات دچار دگرگونيهاي اساسي شد(حبیبی، 1383: 157).
جدول 2-1: واژگان معادل محله و ویژگی‏های آن
واژه
ویژگی
واحد همسایگی
بخش قابل شناسایی یک محدوده شهری؛ منطقهای با کاربری مختلط.
موقعیتی متنوع، پویا، اجتماعی و اقتصادی قابل شناسایی برای ساکنان آن.
منطقهای دارای تعادلی از فعالیت‏های انسانی در اطراف یک مرکز مشخص.
محلی برای ارتباطات اجتماعی دوستانه.
برای تأمین خدمات خود به شهرداری وابسته است.
دارای عناصر مرکزی پارک و بوستان کودک و کاربریهای رفع نیاز روزانه.
شکگیری آن بر مبنای یک مدرسه ابتدایی.
جمعیت مبنای آن 5000 نفر و مساحت تقریبی 64 هکتار.
بخش
ناحیهای تحت تسلط یک فعالیت خاص.
فعالیت اولیه آن تحت حمایت کاربریها در سطح محله است.
جمعیت آن بین 25000 تا 35000 نفر است.
به صورت ایدآل چهار یا پنج بخش یک شهر کوچک را شکل میدهند.
کوآرتر
منطقهای مشخص از یک شهر.
از طریق تشخیص دادن آنها در شهر میتوان به تقویت تفاوتهای محلی پرداخت.
تمامی امور زندگی

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد توسعه پاید، توسعه پایدار، پایداری شهری، زیست محیطی Next Entries دانلود تحقیق در مورد توسعه پاید، توسعه پایدار، سیر تاریخی، شهرهای اسلامی