دانلود تحقیق در مورد توسعه منطقه، برنامه اول توسعه، برنامه چهارم توسعه

دانلود پایان نامه ارشد

كلان داشتهاند، اينك كسب و كار خرد، احساس مسئوليت نسبت به افزايش قابليت رقابت واحدهاي كوچك و متوسط بهبود ارتباطات شبكه اي، تاكيد بر حمايت هاي غير مستقيم در مقابل پرداخت يارانه، تركيب رقابت و همكاري به منظور تقويت يادگيري و نوآوري ارتقا، سطح همكاري واحدهاي كوچك و بزرگ، و تقويت مثلث هاي صنعت دولت و دانشگاه مورد تاكيد و توجه بيشتري قرار مي گيرد.
هر قدر نگاه به حل مسائل از سطح بين المللي، ملي و بخشي به سمت منطقه اي و محلي، مبتني بر قابليت هاي پويايي سيستم هاي اجتماعي كل يافته بر پايه فرايندهاي طبيعي پيش مي رود توجه به كسب و كار فرد در قالب توسعه خوشه اي از اهميت ويژه اي برخوردار مي شود (راهنماي توسعه خوشه اي صنعتي، عيسي منصوري، 1383).
با توجه به تغييرات محتوايي و کيفي بسيار زيادي که از چند دهه اخير در بازارهاي جهاني رخ داده و حرکت به سوي جهاني شدن بازارها شروع و به موازات آن دوره توليد محوري در انتهاي حيات خود و مشتري محوري در حال نضج گرفتن است. توليدکنندگان صنعتي با هدف استفاده بهينه از امکانات و جلوگيري از هدر رفتن منابع با ارزش به تمهيداتي اقدام نمودهاند که نتيجه آن تغيير ساختار صنعتي است. از مشخصات اصلي اين تغيير ساختار، ترويج بيش از پيش صنايع کوچک است. در سالهاي اخير توجه فزايندهاي به کوچک سازي شده و روند توسعه بنگاه هاي کوچک و متوسط افزايش يافته است. با وجود اينکه اين بنگاه ها داراي مزاياي بسياري نسبت به صنايع بزرگ ميباشند، کوچک بودن و حجم پايين منابع در دسترس موجب ايجاد محدوديتهايي براي اين بنگاه ها ميشود. بحث هاي نظري متفاوتي در اين رابطه که چگونه بنگاه هاي کوچک ميتوانند بر مشکلات خود غلبه کرده و به توسعه کمک کنند توسط اقتصادانان و صاحب نظران ارائه شده است، اما جالبترين نگرشي که به اين بنگاه ها شده است مربوط به پديده شبکه شدن و خوشه سازي يا به طور کلي تجميع ميباشد (آل عمران و ديگران، 1390).
مطالعات نشان مي دهد كه رشد و توسعه صنايع بدون طراحي و اجراي استراتژي مناسب مقدور نمي باشد يكي از مهمترين استراتژي هاي توسعه صنايع مخصوصاً صنايع كوچك و متوسط ايجاد خوشه هاي صنعتي است و الگوي خوشه هاي صنعتي يكي از الگوهاي نوين است كه از 3 دهه پيش مورد توجه محققين توسعه اقتصادي قرار گرفته است (ايزد خواه، 2005).
در اواخر قرن بيستم چندين تجربه موفق توسعه صنعتي فراروي كشورهاي در حال توسعه و ديد صنعتي شده قرار گرفته است. در يك چهارچوب كلي مي توان الگوهاي صنعتي كشورهاي توسعه يافته و كشورهاي تازه صنعتي شده دنيا را در چهار قالب زير تقسيم بندي نمود:
تشويق به شكل گيري بنگاههاي غول پيكر: اين بنگاهها به واسطه برخورداري از مقياس و توانمديهاي سازماني، تكنولوژيك، مديريتي و مالي قادر به رقابت با بنگاهاي معظم چند مليتي هستند تجربه ژاپن ، كره و در اين اواخر چين تداعي كننده چنين الگويي است.
همكاري نزديك و نظام مند با شركت هاي بزرگ بين المللي در اين روش با تكيه بر سرمايه خارچي و حضور چند مليتي ها راه ورود به بازارهاي جهاني اين كشورها هموار مي گردد. تجربه مالزي و بويژه سنگاپور چنين الگويي را نمايان مي كند.
ايجاد مجموعه هايي از صنايع كوچك و بزرگ (خوشه ها) اين مجموعه با رويكرد افزايش كارايي جمعي و تقسيم كار امكان شكل گيري توان رقابتي را به مناطق مي دهند. تجربه مناطق مركزي ايتاليا، اسپانيا، برزيل و تايوان و نيز چين تجربه هاي شاخصي در اين الگو است.
تكيه به اهرمهاي اقتصاد كلان و فرعي دانستن سياست صنعتي، اين رويكرد، رويكرد كشورهاي انگلوساكسون در سياست هاي صنعتي آنها محسوب مي شود كه حاكميت انديشه حفظ بنگاههاي كار را با اهرم هاي اقتصادي دنبال مي كند.
راهبرد خوشه هاي صنعتي به عنوان راهبردي موثر در شكل دهي توسعه صنعتي ، بسته به شرايط داخلي اقتصادها، در بعضي كشورها الگويي موفق براي توانمندسازي صنعتي معرفي شده است. توانمندي در توسعه صنعتي، رابطه دو سويه با توانمندي صادراتي دارد، از اين رو الگوهايي از توسعه صنعتي كه بتوانند به قابليت هاي صنعتي كمك كنند به كسب توان صادراتي نيز كمك خواهند كرد (دين محمدي و همكاران 1385).
تجربيات كشورهايي مانند ايالات متحده ، كانادا، ايتاليا ، هند، ژاپن، استراليا، انگلستان و غيره بيانگر موفقيت اين رويكرد در توسعه صنعتي است همچنين سازمان هاي جهاني مانند يونيدو، برنامه هاي توسعه مبتني بر رويكرد شبكه ها و خوشه هاي صنعتي را مورد تاكيد قرار داده اند. امروز بسياري از كشورهاي توسعه يافته از استراتژي هاي توسعه خوشه هاي صنعتي بهره مي برتد مهد خوشه هاي صنعتي كشور ايتاليا بوده است كه از دهه 1970 توجه صاحب نظران را به خود جلب كرد. در اين كشور خوشه هاي صنعتي در زمينه صنعت چوب و مبلمان، سراميك، پارچه بافي، چرم و نظاير آنها توسعه يافته و به موفق ترين نواحي صنعتي در دنيا تبديل شده است. پس از انتشار نتايج تحقيقات و مطالعات محققين سازمان هاي بين المللي و … وابسته به سازمان ملل، خوشه صنعتي را به عنوان الگويي توسعه منطقه اي در بسياري از نقاط جهان مطرح نمودند. از آن زمان بسياري از كشورهاي آمريكاي جنوبي و شمالي و كشورهاي اروپايي به اعمال تغييرات اين مدل توسعه را به كار گرفتند (ايزدخواه، 2005). در كشورهاي در حال توسعه كه شكاف قابل توجهي از لحاظ شاخص هاي توسعه با كشورهاي توسعه يافته وجود دارد، مدلهاي رشد و توسعه ملي و منطقه اي اساساً بايد از اين ويژگي برخوردار باشد كه در حداقل زمان و با كمترين هزينه مسير توسعه طي شود. تجاري كه در طي سالهاي متمادي براي رشد و توسعه صنعتي در كشورهاي توسعه يافته حاصل شده، مبناي مناسبي جهت انتخاب هاي كم هزينه توسعه ملي و منطقه اي فراهم است. يكي از رهيافت هاي موفق در مدل هاي توسعه منطقه اي و ملي تكيه بر مدل توسعه صنعتي بر مبناي بسط و توسعه خوشه هاي صنعتي و منطقه اي يا شبكه اي صنعتي و فناوري است (دين محمد و همكاران، 1384).
در ايران نيز با توجه به تعداد قابل توجه بنگاههاي توليدي كوچك در گرايش هاي مختلف توليدي، راه اندازي خوشه هاي صنعتي، استراتژي قابل تاملي است كه براي اوليت بار با تاسيس سازمان صنايع كوچك و متوسط به طور رسمي در كشور مطرح شد. در اغلب استان هاي كشورمان مزيت هاي رقابتي زيادي در زمينه توليدات بنگاههاي اقتصادي و صنعتي كوچك و متوسط در رشته هاي مختلف صنعتي همچون مواد غذايي، چرم، مواد معدني مبلمان، نساجي، شيلات و غيره وجود دارد. اما فعاليت هاي اين صنايع، ارزش افزوده بالايي براي منطقه هاي خود به همراه نداشته است. مطالعات داخلي نشان داده است در حال حاضر بهترين و مناسب ترين استراتژي براي توسعه مناطق كشور كه متكي بر افزايش توليدات و صادرات صنعتي آنها باشد، راه اندازي خوشه هاي صنعتي است (ايزدخواه، 2005).
2-2- تاريخچه فعاليت هاي صنعتي در ايران
سرزمين ايران به دليل موقعيت جغرافيايي زيستي وجود سرزمين هاي حاصلخيز، يكي از قديمي ترين و قدرتمندترين تمدن هاي بشري بوده است اگر تعريف جامع صنعت به اين صورت مدنظر قرار گيرد كه صنعت به كليه فعاليت هايي اطلاق مي گردد كه در جهت تغيير فيزيكي يا شيميايي مواد از طريق فرايندهاي صنعتي به منظور تبديل و يا آماده سازي اين مواد به محصولات و خدمات قابل مصرف صورت مي پذيرد ايرانيان باستان در شمار قديمي ترين صنعت كاران و صاحبان فن قرار مي گيرند. در اين دوران به علت شيوه زندگي و نوع اقتصاد و روابط اجتماعي، توليدات، صنعتي عمدتاً تامين كننده مايحتاج داخلي اقوام بوده است.
در قرون شانزدهم و هفدهم به تدريج با توسعه جوامع و تحول وضعيت اقتصادي، اجتماعي، فعاليت هاي توليدي و صنعتي نيز گسترش يافت و كارگاههاي صنعتي با تعداد كارگر زياد كه اغلب وابسته به حكومت و دربار بودند پديدار گشت و رشد اقتصادي صنعتي آنها به سرعت فزوني يافت. اين زمان فرصت مناسبي جهت پيشرفت صنعتي ايران بود كه متاسفانه به دلايل متعدد از جمله ضعف حكومتها، شيوه زندگي سنتي، قوم گرايي و ساختار اقتصادي چنين نشده و صنعت ايران تا سال ها به همان صورت ابتدايي و غيرماشيني و در حد تامين نيازهاي داخلي باقي ماند. در دهه 1260 هجري با جلب توجه سرمايه گذاري خارجي صنعت به صورت نوين و ماشيني به تدريج به ايران وارد شد (شناسنامه سبز، 1382).
در ابتداي دهه 1300 با ظهور سلسله پهلوي و به دنبال تقويت و اقتدار حكومت مركزي افزايش درآمدهاي دولت از طريق فروش نفت، سرمايه گذاري دولتي در صنايع به شدت افزايش يافت به طوري كه در طي مدت هفت سال از 1311 تا 1317 حدود 63 كارخانه جديد با بيش از 30 هزار كارگر در كشور راه اندازي شد و روند صنعتي شدن ايران از اين دوران به صورت جدي تر ادامه يافت. از مهمترين ويژگي هاي صنعت در اين دوران مي توان به توسعه صنايع مونتاژ، عدم توجه به تربيت نيروي متخصص داخلي و اتكاء به كارشناسان خارجي و تكيه بر درآمدهاي نفتي اشاره كرد.
پس از انقلاب اسلامي در سال 1357 اولين اولويت در بخش صنعت رفع وابستگي و استقلال اقتصادي اعلام گرديد. در اين راستا برنامه ريزي هايي در برنامه اول توسعه صورت پذيرفت كه به علت جنگ تحميلي و محاصره اقتصادي با مشكلات زيادي روبرو شد و ليكن اين اهداف در برنامه دوم توسعه تحقق يافت و اكنون نيز تمركز اصلي برنامه سوم بر بكارگيري كامل از ظرفيت هاي ايجاد شده در برنامه هاي اول و دوم توسعه مي باشد.
در نخستين برنامه پنج ساله توسعه، 8000 ميليارد ريال شامل د15 ميليارد دلار سرمايه گذراري ارزي از سوي بخش خصوصي و دولتي در بخش صنعت انجام شد كه حدود 50 درصد آن در زير مجموعه صنايع كوچك و متوسط و مابقي در صنايع پتروشيمي و فلزات بود. سرمايه گذاري انجام شده و ساير برنامه هاي حمايتي و اصلاحي موجب شد كه سهم بخش صنعت در توليد ناخالص ملي در سال 1374 به 17 % برسد. رشد سرمايه گذاري بخش صنعت در برنامه دوم سالانه سرمايه گذاري در بخش صنعت و معدن در سال هاي 82-1378 به ميزان 5/17% پيش بيني گرديده بود كه عملكرد سالهاي مذكور نشان از رشد 6/17% داشت. كه نشان دهنده روند مناسب رشد مي باشد و نهايتاً رشد سرمايه گذاري در برنامه چهارم توسعه طي سالهاي 88-1383 به ميزان سالانه 2/12% هدف گذاري گرديده است (شناسنامه سبز، 1382).
3-2- مفاهيم مربوط به خوشههاي صنعتي
1-3-2- تاريخچه و سير تكاملي خوشه هاي صنعتي:
در دنياي ماقبل صنعتي مناطق تجاري بي شماري را مي توان مشاهده كرد كه داراي اشتهار به توليد و تجارت كالاي خاصي بوده اند. در اين مناطق مجموعه اي از بنگاههاي كوچك مقياس كه معمولاً در حوزه خاصي فعاليت داشته اند. نظير توليد چرم تشكيل خوشه هاي بقايي كه سال هاي متمادي ويژگي بارز آن مناطق بوده را داده اند. با گام نهادن به دنياي صنعتي فرايند توليد متحول شده و گونه هاي جديدي از مجموعه صنايع جديد در قالب هايي چون مجموعه ها و شهرك هاي صنعتي ايجاد شدند و فرايند انتقال به دوران صنعتي در كشورهاي توسعه يافته به آرامي طي گرديد (اشميتزا، ندوي و ديگران، 1381، ص 39)، (دين محمدي و ديگران، 1384).
در دهه شصت فرانسو پرو با ارائه نظريات مربوط به قطب صنعتي و قطب توسعه، تجمع هاي مكاني بخش صنعت را از ديدگاه نظري مورد مطالعه قرار داد. پس از آن آلبرت هيرشمن با نظريه هاي صنعتي به مبحث توسعه پيوندهاي پيشسين و پسين پرداخت، مباحث كليدي نيمه دوم قرن بيستم بيشتر متمايل به برنامه ريزي و سياست گذاري مناطق اقتصادي و مخصوصاً مناطق صنعتي بود، در مباحث كليدي اواخر دهه 80 و اوايل دهه 90 به عناوين نظري چون تخصص هاي انعطاف پذير نواحي و خوشه هاي صنعتي زنجيره ارزشي كالا بر اساس تقسيم كار و نيز بخشهاي ايجاد مزيت رقابتي و جايگاه خوشه ها در آن پرداخته شده است. پس از دهه هشتاد و مخصوصاً در دهه نود رويكرد به برنامه ريزي منطقه اي و صنعتي پررنگتر بود و عنايت خاصي به خوشه سازي و تحليل هاي خوشه اي در راستاي توسعه منطقه اي مبتني بر قابليت هاي فناورانه گرديد. با وجود اين، خوشه ها، مدتها به صورت ناپيدا فعاليت مي كردند و در گروههاي هم پوشان صنعتي و گروههاي بزرگتر صنعتي پنهان بوده اند.
در دهه نود

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره نهج البلاغه، عقل مستفاد Next Entries دانلود تحقیق در مورد آلفرد مارشال، ارزش افزوده، ساختار صنعت