دانلود تحقیق در مورد ترجمه قرآن، نهج البلاغه، اختلاف قرائات

دانلود پایان نامه ارشد

مستقيم از ملا فتح الله بهره برده اند محمد علم الهدي فرزند ملا محسن فيض کاشاني است که علاوه بر مکتب ملا فتح الله نزد پدر و عموهايش تحصيل کرده و از ملا صدرا (پدر بزرگش) و شيخ بهايي اجازه اجتهاد گرفت. وي بر وافي، صافي، کافي و شافي تعليقاتي دارد و کتاب هاي متنوع از خود بر جاي گذاشته است.57

آثار
آثار فراواني از اين مفسّر گرانقدر بر جاي مانده است. با مطالعه زندگي ملا فتح الله به اين حقيقت پي مي بريم که وي سراسر زندگي خود را وقف برآوردن نياز هاي علمي جامعه کرده بود. آثار فراوان وي در زمينه قرآن اعم از ترجمه و تفسير گواه اين مدعاست. برخي از آثار وي عبارتند از:
1- تفسير ارزشمند “منهج الصادقين في الزام المخالفين”
اين تفسير بزرگ ترين و مهم ترين اثر مفسّر مي باشد که در پنج جلد تاليف شده است. در طبقات مفسّران شيعه درباره اين تفسير اين گونه آمده است:”اين تفسير در پنج جلد و اخيراً در 10 جلد معمولي به چاپ رسيده است نخستين چاپ آن به سال 1284 ه.ش در تهران و بعد در سال 1296ه.ش در سه جلد و يک بار در سال 1314ه.ش در تبريز منتشر گرديد و سرانجام با تعليقه و تحشيه استاد شعراني بارها به چاپ رسيده است.58″
برخي معتقدند که اين تفسير ناقص بوده و بعد ها توسط داماد وي به پايان رسيده است.
“گفته مي شود تفسير فارسي معروفش هنگام وفات او ناتمام بوده که دامادش بعد از وفات او، آن را تکميل کرد.59”
البته اين نظر صحيح به نظر نمي رسد چرا که همانگونه که بعداً خواهد آمد ملا فتح الله تفسير خلاصه المنهج را بعد از منهج الصادقين تاليف کرده است. از اين رو صحيح به نظر نمي رسد که داماد وي منهج الصادقين را به پايان رسانيده باشد.
چون بررسي اين تفسير موضوع اصلي اين پژوهش است در ادامه به طور مفصل به بررسي ابعاد آن، انگيزه مولف از نگارش آن و ديگر موضوعات آن خواهيم پرداخت.

2- خلاصه المنهج
يکي ديگر از آثار ملا فتح الله کاشاني تفسير”خلاصه المنهج” است که بعد از تاليف منهج الصادقين به نگارش آن پرداخت.
“تفسير خلاصه المنهج به فارسي نيز از اوست. اين تفسير از تفسير اولش مختصرتر و در دو مجلد است.60”
“مولف پس از تاليف منهج الصادقين، به تاليف ديگري اقدام نموده است، آن را به نام “خلاصه المنهج ” ناميده است اين تفسير در دو مجلد بزرگ قرار دارد.61″
همانطور که اشاره شد اين تفسير نيز مانند خود منهج الصادقين در ميان علماء و اهل تراجم معروف است.
3- زبده التفاسير
ملا فتح الله کاشاني علاوه بر نگارس به زبان فارسي، تفسيري نيز به زبان عربي به نام”زبده التفاسير” نگاشته است. اين تفسير دوره کامل تفسير قرآن کريم به زبان عربي است. صاحب طبقات مفسّرين شيعه در مورد روش تفسيري ملا فتح الله در اين تفسير مي نويسد:
“روش تفسيري ايشان در نقل اخبار، بدين سان است که نخست اخبار اهل سنت را مي آورد و سپس روايات اهل بيت:را ذکر مي کند و در نقل روايات اهل بيت:مقيد به نقل از منابع اصلي، تفسير قمي، عياشي، تفسير منسوب به امام حسن عسکري7، اصول کافي و کتب صدوق مي باشد. مفسّر بزرگوار در تاليف اين اثر به تفاسير کشاف از نظر ادبي، و معاني و بلاغي و تفسير بيضاوي از نظر مطالب عرفاني و تحقيقات فلسفي و مطالب اخلاقي و تفسير مجمع البيان از نظر اختلاف قرائات، فضيلت سوره ها، و تناسب آيات مراجعه دارد.62”
در روضات الجنات آمده است” اين تفسير نيز بزرگ است و نزديک به هشتاد هزار سطر است و در دو مجلد قطور است. بنا بر آنجه در اول تفسير آورده، آن را بعد از دو تفسير نوشته است و من نسخه خطي آن را ديدم. از نوشتن آن در نيمه ذي القعده سال 977 فراغت يافته و در آن اخبار اهل بيت7را آورده و در اکثر موارد از کشاف، تفسير قاضي و مجمع البيان و جوامع الجامع طبرسي نقل کرده است.63″
4- ترجمه قرآن
وي علاوه بر نوشتن تفسير به ترجمه قرآن نيز پرداخت؛ چون مي بايست در ضمن تفسير، ترجمه اي طبق تفسير خود ارائه دهد. صاحب رياض العلماء درباره ترجمه وي مي نويسد: “او ترجمه قرآن به فارسي دارد که مشهور است و بر حاشيه برخي قرآن ها به طور اختصار نوشته شده است.64”
وي ابتدا ترجمه توضيحي مفصل آيات را مي آورد و سپس به تفسير آن مي پردازد اين کتاب بارها در ايران به جاپ رسيده است از آن ميان در سال 1333ه.ش در ده جلد از سوي کتابفروشي علمي چاپ و منتشر شده است.
آثاري که تا اين جا به آن اشاره کرديم تنها آثار قرآني ملا فتح الله است علاوه بر اين وي آثار ديگري نيز دارد که در حوزه غير قرآني تاليف کرده است.
5- شرح نهج البلاغه
اين کتاب که به نام “تنبيه الغافلين و تذکره العارفين” معروف است، شرح فارسي نهج البلاغه بوده و در ايران به چاپ رسيده است.65 اين کتاب در کتابخانه آستان قدس رضوي جزء کتابهاي خطي است و در کتابخانه مرکزي نگه داري مي‌شود.
صاحب روضات الجنات نيز از اين کتاب نام برده و آن را کتاب معروفي که در شيراز و اصفهان و هرات ديده، معرفي مي کند.66
علامه سيد محسن امين صاحب اعيان الشيعه شرح نهج البلاغه و تنبيه الغافلين و تذکره العارفين را دو کتاب مجزا براي ملا فتح الله نام برده است67 که سيد جعفر سبحاني در موسوعه الطبقات الفقهاء مي گويد هردو کتاب يکي است.68
لازم به ذکر است که اين کتاب در کتابخانه آستان قدس رضوي موجود بوده و جزء کتب خطي است که در آن جا نگه داري مي‌شود و نويسنده آن را در کتابخانه آستان قدس مشاهده کرده است و بايد گفت که سخن استاد سبحاني در اين مورد صحيح است.
6- استنساخ کتاب الاستبصار
آقا بزرگ تهراني در “طبقات اعلام الشيعه” از اين کتاب نام برده، مي نويسد:
“و از آثار ماندگارش بازنويسي کتاب استبصار است که به طور کامل با مشايخش به دست اوست و از نوشتن آن در 8 شعبان 973ه.ق فراغت يافته است.69” وي همچنين در “الذريعه” نيز از اين کتاب نام برده است.70
7- ترجمه احتجاج طبرسي
يکي ديگر از آثار ملا فتح الله ترجمه احتجاج طبرسي است. وي آن را براي شاه طهماسب صفوي تاليف و يک نسخه خطي آن در خزانه شيخ صفي از شهر اردبيل آذربايجان به نظر ميرزا عبدالله افندي صاحب رياض العلما رسيده است71.

نام اين ترجمه در اعيان الشيعه72، موسوعه الطبقات الفقهاء73، روضات الجنات74 و ديگر کتب تراجم و تاريخي نيز آمده است.
8- ترجمه “قواعد الاحکام تاليف علامه حسن بن يوسف بن مطهر حلي” نيز از ديگر آثاري است که به ملا فتح الله کاشاني نسبت داده شده است75.
9- علاوه بر آثار فوق مرحوم سيد محسن امين در ذکر آخرين آثار ملا فتح الله از دو اثر به نام هاي “ماده التاريخ” و “ملاذ الفقهاء” نام مي برد76
از آن جا که اين آثار در جاي ديگر ذکر نشده است، آنچه صحيح به نظر مي رسد اين است که اين دو جزء آثار ملا فتح الله نمي باشد بلکه اشاره به تاريخ وفات ايشان دارد که به اشتباه جزء آثار وي شمرده شده است77 در تاييد اين مطلب نيز شعري است که بر سر قبر آن بزرگوار نگاشته شده است.
فقها را چو ملاذي به جز آن قدوه نبود بهر تاريخ نوشتند ملاذ الفقهاء

وفات
ملا فتح الله سرانجام پس از سال ها تلاش و کوشش در راه علم و سپري کردن عمر در راه اندوختن علوم بويژه علوم قرآني، در سال 988 ه.ق در کاشان وفات يافت و در همان جا به خاک سپرده شد. در مورد تاريخ وفات و محل خاک سپاري ملا فتح الله اختلاف نظر است. برخي مانند آقا بزرگ تهراني; وفات او را به سال 988ه.ق و در کاشان مي دانند؛ به نظر مي رسد که همين سخن درباره وفات ملا فتح الله درست باشد.
و عده اي ديگر معتقدند که وي در سال 997 ه.ق وفات يافته و در کشمير به خاک سپرده شده است.78
يکي از شعرا 79تاريخ وفات ملا فتح الله کاشاني را چنين به نظم در آورده است:
مفتي دين متين کاش قرآن مبين واقف سر قدر عالم اسرار قضا
هادي وادي تفسير که در حل کلام خاطرش بود ز اسرار يقين پرده گشا
ملکي ذات فلک مرتبه فتح الاسلام که بد از قوت او رايت اسلام به پا
قدوه اهل فقاهت که به مصباح دروس همه را بود به ارشاد به حق راهنما
کرد پرواز به شهباز سبک جنبش عزم دل وسعت طلبش ناگه از اين تنگ فضا
فقها را چو ملاذي به جز آن قدوه نبود بهر تاريخ نوشتند ملاذ الفقهاء= 98880
( که به حساب ابجدي، سال 988ه.ق مي شود.81)

نسبت زنده شدن پس از مرگ
يکي از داستان هاي معروف در مورد ملا فتح الله کاشاني که در کتب تاريخي آمده است داستان زنده شدن وي پس از مرگ و نبش قبر وي است. نقل شده است که ملا فتح الله در زمان نوشتن منهج الصادقين سکته اي کرد که آن را فوت دانستند و در قبر به امانت نهادند. وي در قبر به هوش آمد و نذر کرد که اگر نجات يافت تفسير را به پايان رساند. شامگاه مرد قبر کن براي برداشتن لوازم خود که در دخمه فراموش کرده بود درگاه دخمه را گشود. کاشاني نجات يافت و تفسير را به پايان برد.82
نظير همين داستان با تفصيل بيشتر در روضات الجنات آمده است که آن را از رياض العلما نقل کرده و به مرحوم طبرسي نسبت داده شده است. صاحب روضات الجنات در انتهاي نقل داستان بيان مي کند:
“اين داستان به مولي فتح الله کاشاني نيز نسبت داده شده است و گفته شده که او بعد از نجاتش از اين واقعه تفسير کبير منهج الصادقين را تاليف کرده است و الله العالم.83”
علاوه بر اين در ريحانه الادب پس از نقل اين داستان در مورد طبرسي و نسبت دادن به ملا فتح الله کاشاني به نقل از روضات الجنات، صاحب ريحانه الادب مي نويسد:
“در قصص العلما نظير قضيه مذکور را به آقا محمد هادي پسر ملا صالح مازندراني و دختر زاده علامه مجلسي نيز نسبت داده و گويد که او از مشاهير فضلاء بوده و آثار بسياري داشته که از آن جمله ترجمه قرآن با شأن نزول و نيک وبد و استخاره است.84”

ب) نگاهي گذرا به تفسير منهج الصادقين
همانطور که قبلاً هم اشاره شد تفسير منهج الصادقين مهم ترين و بزرگترين اثر ملا فتح الله کاشاني است اين تفسير که تفسيري ترتيبي از قرآن کريم است مي توان آن را تفسيري واعظانه ناميد چرا که مولف جون در پي نگارش تفسيري براي عامه مردم بوده است هر جا لازم مي بيند به ذکر داستان و قصه هاي قرآني مي پردازد و غالباً اين قصص و روايات آن ها را بدون سند- همچنان که بعداّ ذکر خواهيم کرد- مي آورد. برخي85 نيز اين تفسير را در سنخ تفاسير روايي ارزيابي کرده اند. در واقع تفسير منهج الصادقين تفسيري جامع است که عهده دار پرداختن به تمامي قرآن بوده و مولف مباحث مختلف و مطالب متنوع از جمله مطالب اجتماعي، ادبي، روايي و … در آن گنجانده است.

انگيزه نوشتن و وجه تسميه منهج الصادقين
در دوران حيات ملا فتح الله با روي کار آمدن دولت صفوي حرکت تفسيري شيعه مضاعف شد به طوري که بيشترين آثار قرآني در اين دوره به زبان فارسي نگاشته مي شد از جمله تفسير مواهب عليه و ترجمه الخواص.86
با اين وجود ملا فتح الله کاشاني اين تفاسير را مفيد حال عموم مردم ندانسته و در صدد تدوين تفسيري بر مي آيد که در عين سادگي و قابل فهم بودن براي عامه مردم بتواند از عقايد تشيع دفاع و شيعيان را از انحرافات فکري و عقايد غير شيعي مصون بدارد.
وي علم به قرآن را به اين دليل که خاستگاه اصول و فروع اسلام است تنها علمي مي داند که هم موجب سعادت اخروي و هم ضامن اصلاح امور دنيوي است.87 از طرف ديگر ملا فتح الله استفاده از تفاسير عربي را به خاطر مشکل بودن آن ها، مانع فراگيري علم قرآن براي غير عرب ها مي داند. وي حتي استفاده از برخي واژه هاي کهن در تفاسير فارسي و عبارات نامفهوم در آن ها را مورد نقد قرار مي دهد و در مقدمه تفسيرش هدف و انگيزه خود از تاليف آن را اين گونه بيان مي کند:
“علم قرآن اصل علوم شريعت است و دانستن آن

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد علوم قرآن، شاه طهماسب Next Entries دانلود تحقیق در مورد اعجاز قرآن، ناسخ و منسوخ، تدبر در قرآن