دانلود تحقیق در مورد الصادقين، بررسي، رعايت

دانلود پایان نامه ارشد

پيشنهادات………………………………………………………………………………………………..180
فهرست منابع و مآخذ…………………………………………………………………………………181

مقدمه
قرآن کريم کامل ترين و جامع ترين و آخرين پيام الهي براي دستيابي بشر به سعادت و رستگاري و مايه هدايت تمام انسان ها است”هُدًى لِّلنَّاسِ”1 و چگونگي برخورداري از اين هدايت در گرو فهم و کشف رموز اين کتاب الهي است و کشف اين رموز تنها از طريق فهم صحيح آن به دست مي آيد.
بدين جهت خداوند خود را معلم و مفسّر قرآن معرفي کرده است(الرَّحْمَنُ* عَلَّمَ الْقُرْآنَ)2، به علاوه آيات قرآن نيز خود مبين و مفسّر يکديگر هستند؛ در مرحله بعد رسول خدا براي اصحاب و ياران خويش آيات قرآن را تبيين مي کرده است تا آن ها از هدايت اين کتاب برخوردار شوند و خداوند تفسير و تبيين قرآن را يکي از وظايف پيامبر9بيان کرده است.(وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ)3؛ بعد از پيامبر9نيز به تبع ايشان اهل بيت3به تفسير و تبيين قرآن پرداخته اند و در طول دوران حيات خويش به رهنمود هاي آن توجه داشته و براي اصحاب و ياران خويش آن را بيان کرده اند؛ تفسيري که توسط پيامبر9و ائمه3بيان مي شد به دليل اتصال علم آن ها به علم الهي از هر گونه خطا و اشتباه عاري بود.
دانشمندان و مفسّران شيعه نيز در طول تاريخ تحت آموزش اهل بيت3به تفسير قرآن همت گماشتند و آثار جاودانه اي از خود به جاي نهادند اما با وجود تلاش هاي فراوان صورت گرفته از سوي اين مفسّران باز هم تفسير قرآن در طول تاريخ دچار ضعف ها و نقص هايي شده است و اين امر را مي توان نتيجه عدم توجه کافي به رعايت قواعد و ضوابط تفسير دانست. قواعد تفسير، قوانين و ضوابط کلي اي هستند که مفسّر بايد با در نظر گرفتن آن ها اساس و شالوده تفسير خويش را پي ريزي کند و بر اساس آن ها به تفسير قرآن بپردازد؛ به گونه اي که عدم رعايت آن ها موجب خطا و اشتباه در تفسير خواهد شد. برخي از قواعد تفسير عبارتند از: توجه به قرائت صحيح، در نظر گرفتن مفردات و تبيين آن ها، توجه به قواعد و ادبيات عرب، توجه به قراين و در نظر گرفتن انواع دلالت ها.
تفسير منهج الصادقين في الزام المخالفين اثر مفسّر گرانقدر ملا فتح الله کاشاني از مفسّران شيعي قرن دهم هجري، تفسيري است که ما در اين پژوهش به بررسي آن از حيث رعايت قواعد تفسير خواهيم پرداخت.
اين تفسير که به زبان فارسي نگاشته شده است، بدون شک يکي از بهترين و جامع ترين تفاسير فارسي تاليف شده در عصر خويش بوده است.
در پژوهش حاضر که در هفت فصل نگاشته شده است در فصل نخست به بيان مفاهيم و کليات از قبيل تفسير، قواعد تفسير و لزوم توجه به آن ها مي پردازيم؛ در فصل دوم نگاهي به زندگي ملا فتح الله صاحب تفسير منهج الصادقين و ديگر آثار وي داريم و در فصل سوم تا هفتم نيز به بررسي پنج قاعده تفسيري بعني در نظر گرفتن قرائت صحيح، توجه به مفردات، توجه به قواعد ادبي، توجه به قراين، در نظر گرفتن انواع دلالت ها، در تفسير منهج الصادقين و ميزان رعايت آن ها در اين تفسير خواهيم پرداخت.
در زمينه قواعد تفسير کتب و مقالاتي تاليف شده است مانند “قواعد التفسير لدي الشيعه والسنه” اثر محمد فاکر ميبدي، “قواعد التفسير جمعاً و دراسهً” از خالدبن عثمان سبت، “اصول التفسير و قواعده” از خالد عبدالرحمن عک، و “روش شناسي تفسير قرآن” از علي اکبر بابايي که در فصل دوم آن به بيان هفت قاعده کلي از قواعد تفسير پرداخته است. اما اين آثار تنها به ذکر قواعد تفسير پرداخته و تفسير خاصي را از حيث رعايت اين قواعد مورد بررسي قرار نداده اند.
در مورد رعايت قواعد تفسير در منهج الصادقين، با وجود اين که اين تفسير حاوي مطالب تفسيري رفيع و در خور تامل بسياري است، بايد گفت آن گونه که شايسته است، مورد بررسي قرار نگرفته است و با تحقيقي که درباره کتب و مقالات و پايان نامه هايي که در رابطه با ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين انجام گرفته، روشن مي شود که اکثر اين آثار به منهج و روش تفسيري آن اشاره کرده اند و قواعد مورد استفاده در اين تفسير را بررسي نکرده اند.
از اين رو ما در اين پژوهش اولاً حوزه تحقيق را به تفسير منهج الصادقين و ثانياً به قواعد مورد استفاده در اين تفسير محدود کرده ايم و به اين جهت، اشکالي که در آثار فوق ديده مي شود، سعي شده که در اين تحقيق بر طرف شود.
به اميد آن که پژوهش حاضر بتواند در مراکز علمي به عنوان مقدمه اي براي آشنايي بيشتر قرآن پژوهان با اين تفسير و زمينه اي براي ورود به بحث تفسيري، مورد استفاده قرار گيرد.

فصل اول: کليات و مفهوم شناسي
1- کليات
1-1- بيان مسأله
قرآن کريم در بر دارنده برنامه جامع سعادت و رستگاري بشر است و از اين رهگذر انسان را هدايت و راهنمايي مي کند (هُدًى لِّلنَّاسِ)4″ [كتابى ] كه مردم را راهبر و [متضمن] است”. خداوند متعال براي فهم قرآن کريم و بهره مندي بشر از هدايت آن، دستور به تدبّر و تفکّر در آيات خويش داده است. اما چون قرآن داراي مراتب مختلف فهم، بطون، تاويل، ايجاز، استعاره، و اموري از اين قبيل است همه مردم نمي توانند به کنه همه معاني و مفاهيم قرآن پي ببرند بلکه براي فهم دقيق کلام وحي بي نياز از مراجعه به کتب تفسيري نيستند يکي از اين تفاسير، تفسير ارزشمند منهج الصادقين في الزام المخالفين اثر ملا فتح الله کاشاني است. از آن جا که براي فهم دقيق قرآن مانند هر کلام ديگري بايد ضوابط و و قواعدي را رعايت کرد که پايه هاي اساسي استنباط و فهم آن به شمار مي آيد، از اين رو ارزش هر تفسيري بستگي به رعايت قواعد تفسير دارد تا برداشت هاي تفسيري مفسّر مطابق با مقاصد الهي آيات باشد. مراد از قواعد تفسير هم مجموعه اي از قوانين و ضوابط کلي اي است، که واسطه فهم قرآن قرار مي گيرد و چهار چوب و قوانين اصلي تفسير را بيان مي کند تا مفسّر در هنگام تفسير با رعايت آن ها و بر طبق آن ها به تبيين و تفسير کلام الهي بپردازد. از اين رو بر آن شديم تا اين تفسير گرانسنگ را از حيث رعايت برخي قواعد تفسير مورد بررسي قرار دهيم.
اين قواعد طيف گسترده اي از قوانين و مقررات را در بر مي گيرد. برخي از قواعد که در اين تحقيق مورد بررسي قرار خواهد گرفت عبارتند از: قاعده توجه به قرائت صحيح آيات، توجه به مفردات و تبيين آن ها، در نظر گرفتن قواعد ادبيات عرب، توجه به قراين تفسير و قاعده توجه به دلالت هاي کلام.

1-2- علت انتخاب موضوع، اهميت و فايده آن
مي دانيم که قرآن کريم آخرين و کامل ترين رهنمود خداوند براي دست يابي به سعادت و رستگاري بشر است. بهره مندي او از اين اقيانوس بي کران در گرو فهم و تفسير صحيح آيات الهي است و با اين که مفسّران گرانقدر با به کار گيري شيوه هاي مختلف تفسيري از جمله تفسير روايي، قرآن به قرآن، اشاري، عرفاني و … به تفسير قرآن پرداخته اند، نمي توان ادعا کرد که حاصل اين زحمات تفسيري کامل و خالي از هر نوع خطا يا اشتباه و انحرافات تفسيري است و به جرات مي توان گفت يکي از دلايل مهم اين اشتباهات و انحرافات عدم توجه کافي به قواعد و ضوابط تفسيري است. قواعدي که در صورت بي توجهي به آن ها مفسّر گرفتار تفسير به راي شده و از ارزشمندي تفسير او کاسته مي شود.
علاوه براين، اعتماد به يافته هاي مفسّران اهميت اين موضوع را دو چندان مي سازد؛ چرا که بهره مندي از هدايت قرآن و رسيدن به سعادت جز بر مبناي شناخت صحيح و تفسير دقيق کلام الهي ميسر نيست و اين مهم فقط در سايه رعايت قواعد تفسير از سوي مفسّران در استنباط مراد الهي از آيات قرآن ميسر است. از اين جهت بر آن شديم تا با انتخاب اين موضوع هم اهميت رعايت قواعد تفسير را بررسي کنيم و هم با برجسته کردن نقاط قوت تفسير گرانسنگ منهج الصادقين، توجه دوست داران تفسير را هر چه بيشتر به آن جلب کنيم و قدم نا چيزي در جهت قدرداني از اين مفسّر بزرگ و ارج نهادن به تفسير وي برداريم.
1-3- سابقه پژوهش
آثاري که به قواعد تفسير و تفسير منهج الصاديقين پرداخته اند، به چند دسته تقسيم مي‌شوند، که عبارتند از:
1-3-1- کتب قواعد تفسير
راجع به قواعد تفسير و لزوم به کار گيري آن ها توسط مفسّر، کتب و مقالات مختلفي تدوين و تاليف شده است مانند “قواعد التفسير لدي الشيعه والسنه”از محمد فاکر ميبدي، “منطق تفسير قرآن- مباني و قواعدتفسير قرآن”، از محمد علي رضايي اصفهاني، “قواعد التفسير جمعاً و دراسهً” از خالدبن عثمان سبت، “اصول التفسير و قواعده” ازخالد عبدالرحمن عک، و “روش شناسي تفسير قرآن” از علي اکبر بابايي که در فصل دوم آن به بيان هفت قاعده کلي از قواعد تفسير پرداخته است.
1-3-2- آثار (کتب، پايان نامه و مقاله) درباره تفسير منهج الصادقين
اما در مورد رعايت قواعد تفسير در منهج الصادقين، با وجود اين که اين تفسير حاوي مطالب تفسيري رفيع و در خور تامل بسياري است، بايد گفت آن گونه که شايسته است، مورد بررسي قرار نگرفته است و با تحقيقي که درباره کتب و مقالات و پايان نامه هايي که در رابطه با ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين انجام گرفته، روشن مي شود که اکثر اين آثار به منهج و روش تفسيري ايشان اشاره کرده اند که از جمله مي توان کتاب”المفسّرون حياتهم و منهجهم” اثر سيد محمد علي ايازي و مقدمه علامه شعراني بر تفسير منهج الصادقين و تعدادي مقاله و پايان نامه ديگر را نام برد. از اين ميان فقط برخي از کتب و مقالات و پايان نامه هايي برخورديم که به گونه اي بحث قواعد تفسير منهج الصادقين را در خلال مباحث خود آورده و به طور مستقل به بررسي آن نپرداخته اند. در اين جا به برخي از اين آثار اشاره مي کنيم. در کتاب “ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين” تاليف شهناز شايانفر که درچهار فصل نوشته شده است در فصل اول و دوم به شرح حال مولف و معرفي تفسير منهج الصادقين پرداخته و در همان فصل عنواني با نام “پاره اي از قواعد تفسير منهج الصادقين” آورده و در حد پنج صفحه پاره اي از قواعد اين تفسير را بيان کرده است. در فصل سوم سيماي کلامي و نمونه هاي تفسيري از منهج الصادقين را آورده است. پايان نامه اي تحت عنوان “اهم افکار کلامي در تفسير منهج الصادقين” توسط علي اصغر کريمي نگاشته شده که در خلال مباحث گاهي به قواعد تفسير در منهج الصادقين اشاره مي کند. پايان نامه ديگري نيز با عنوان”نقد و بررسي تفسير منهج الصادقين” نوشته اصغر معظم وجود دارد که در آن پس از شرح حال مفسّر و آثار او مباحث فقهي، تاريخي، شأن نزول و مبحث قرائت در اين تفسير مورد بررسي قرار مي گيرد. مقالات تقريبا خوبي در مورد منهج الصادقين به نگارش در آمده است ولي در اکثر آن ها فقط روش تفسير منهج الصادقين مورد بررسي قرار گرفته است. به عنوان نمونه دو مورد از اين مقالات را ذکر مي کنيم. مقاله “نگاهي به تفسير منهج الصادقين” تاليف حسين ستار که در آن پس از معرفي مولف و آثارش برخي ويژگي هاي تفسير منهج الصادقين را شمرده است، مقاله”روش شناسي تفسير منهج الصادقين” نوشته حميد رضا فهيمي تبار که در اين مقاله نيز فقط به بررسي روش هاي تفسيري منهج پرداخته شده است. همچنين مقاله”روش شناسي تفسير منهج الصادقين” تاليف علي خادم پير، وي بعد از شرح حال مفسّر، شيوه تفسيري و برخي مباحث تفسيري را مورد بررسي قرار مي دهد.
با توجه به مطالب فوق روشن مي شود که تحقيقات انجام شده در مورد ملا فتح الله کاشاني و تفسير منهج الصادقين در حد روش شناسي بوده و اگر هم به قواعد توجه شده به صورت خيلي گذرا بوده است؛ به همين دليل در اين تحقيق برآنيم تا اين تفسير را از حيث رعايت قواعد تفسير مورد بررسي قرار دهيم.
1-4- جنبه جديد بودن و نوآوري پژوهش
با توجه به آثاري که در سابقه پژوهش در اين زمينه بيان شد، مي توان گفت جنبه جديد بودن

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد فرهنگ عامه، مفردات قرآن، علوم قرآن Next Entries دانلود تحقیق در مورد علوم قرآن