دانلود تحقیق در مورد اعجاز قرآن، ناسخ و منسوخ، تدبر در قرآن

دانلود پایان نامه ارشد

ضرورت و چون كه بعضى از عجم از مطالعه تفاسير عربيه عاجز بودند و از تفاسير فارسيه مغلقه نيز بهره تمام نداشتند به واسطه آنكه بعضى از آن به جهت تفاصيل جميع لغات و مأخذ مشتقات آن و ذكر وجوه تركيبات باسرها و بيان قرائت عشره و شاذه و ساير متفرعات و ايراد دلايل هر يك از قراء بر آن و غير آن از سخنان غير موثوق به كه مطالعه آن موجب كلال مي شد و بعضى ديگر به جهت كثرت الفاظ فرس قديم و اسلوب نامربوط و عبارت نامستقيم باعث ملال و برخى ديگر در غايت اختصار كه از آن فايده تامه حاصل نمي شد.88″
ايشان در ادامه هدف و انگيزه ديگر خود يعني تدوين تفسيري که مشتمل بر روايات اهل بيت:باشد اشاره مي کند و تفسير کاشفي را اگر چه به خاطر ايجاز و اختصار مي پسندد و به دليل بلاغت و فصاحت مي ستايد، اما چون بر خلاف مذهب شيعه از روايات اهل بيت:چيزي نقل نمي کند آن را به مار زرنگار تشبيه کرده است و مي نويسد:
“و تفسير كاشفى اگر چه به جواهر عبارات بليغه و لآلى الفاظ بليغه فصيحه مُحَلّى بود اما چون كه موافق روش مخالفين و مخالف مذهب ائمه صادقين:بود در نظر اعتبار به مثابه مار زرنگار مي نمود چه ظاهر آن مزين بود به نقوش جميله و باطنش مملو از سموم عقايد قاتله و با وجود اين در غايت ايجاز و اختصار.89”
ملا فتح الله کاشاني در نهايت، انگيزه خود را تدوين تفسيري مي داند که برطبق قرائت سبعه بوده و عاري از بحث قرائت به جهت اختلاف در آن و مفيد نبودن آن براي عامه باشد، وي مي نويسد:
“بناء على هذا به خاطر فاتر اين فقير ضعيف جانى المفتقر الى غفران اللطيف سبحانى ابن شكر اللَّه فتح اللَّه الشريف الكاشانى كساهما جلابيب رضوانه و سقاهما شآبيب غفرانه رسيد كه (تقربا الى اللَّه تعالى و طلبا لمرضاته العلى) مطالعه تفاسير عربيه و فارسيه و كتب تواريخ و احاديث و غير آن از كتب كلاميه و اصول و فروع فقهيه كرده تفسيرى از آن انتخاب نمايد كه مبتنى باشد بر حل معانى قرآن بر طبق قرائت سبعه که مسلم الثبوت و مجمع عليه جميع موافق است و متعرض قرائت ديگر نمي شود به جهت تطرق اختلاف در آن و محتوى باشد بر ذكر اسرار و نكات و اسباب نزول آيات و احاديث سيد البريات9و اخبار و قصص و حكايات ائمه هدى:و فضل سور و آيات و وجه ارتباط و اتصال آن به يكديگر و بيان مسائل فقهيه در ضمن تبيين آيات احكام و مناقب اهل البيت:منطوى بر رفع شبهات مخالفان و ابطال مذهب ايشان و در بيان اعراب و لغت بر طريق خير الامور اوسطها سلوك نمايد و بعضى از سخنان ارباب تحقيق را نيز بحيز تحرير درآورد.90”
ملا فتح الله نامگذاري و عدد مجلدات تفسير خود را نيز هم سو با انگيزه و هدف تاليف تفسير بيان مي کند و در مقدمه تفسيرش اين چنين مي نويسد:
“و چون مقصد اقصى و مطلب اعلا از اين منتخب ايضاح طريق ائمه صادقين:است به حجج واضحه و الزام مخالفين به براهين باهره از اين جهت مسمى شد به منهج الصادقين فى الزام المخالفين و بر پنج مجلد ترتيب يافت به جهت ‏موافقت آن به عدد آل عبا اثر تيمن و تبرك پذيرفته‏.91”
از اين رو مي توان نتيجه گرفت که چون اين تفسير مي خواهد از يک سو منهج و روش درستکاران را معرفي کند و از سوي ديگر ابطال نظريات مخالفان و کج انديشان را وجهه همت خود قرار دهد، به اين نام تسميه شده است.

مباحث مقدماتي
ملا فتح الله کاشاني قبل از ورود به تفسير در مقدمه تفسير ابتدا انگيزه نگارش تفسير و اينکه تفاسير عربي و فارسي دشوار سبب علم به قرآن نمي شود، را بيان مي کند و سپس ده فصل در مقدمات تفسير و علوم قرآن مي آورد اين ده فصل عبارتند از:
فصل اول در ذكر اسامى بعضى از قراء قرآن و صحت اسناد ايشان است.
مفسّر در اين فصل نام قراء سبعه را ذکر کرده، تاريخ ولادت و وفات آن ها و سند قرائت هر کدام از قراء را بيان مي کند.
فصل دوم در ذكر اسامى قرآن و معنى سوره و آيه و وجه تسميه هر يك.
ملا فتح الله کاشاني در اين فصل اسامي قرآن از قبيل”قرآن”، “ذکر”، “فرقان”و “مکتوب” را بيان مي کند و وجه تسميه آنها را نيز ذکر مي کند. وي همچنين به حديثي از پيامبر اشاره مي کند که در آن اسامي سور از قبيل “سبع طوال”، “مثاني”، “مائين”، “حواميم” و “مفصل”، آمده است سپس وجه تسميه هر کدام از اين اسامي را ذکر مي کند.
فصل سوم در بيان اصح اعداد آيات قرآنى و فايده معرفت آن
مفسّر دراين فصل عدد کوفي را به جهت اسناد آن به حضرت علي7صحيح ترين عدد معرفي مي کند و عدد مکه و مدينه، بصره و شام را به علّت اينکه به هيچ يک از ائمّه:اسناد داده نشده است، صحيح نمي داند.
فصل چهارم در تبيين معنى تفسير و تأويل قرآن و ذكر اقسام معانى فرقان
صاحب تفسير منهج الصادقين در اين فصل بعد از تعريف تفسير و تاويل اقسام معاني قرآن از قبيل محکم، نص، ظاهر، مجمل و مفصل را ذکر کرده است و به ناسخ و منسوخ قرآن و عام و مطلق آن اشاره مي کند.
فصل پنجم در تفسير حديثى كه عامه از پيغمبر9روايت كرده‏اند كه (نزل القرآن على سبعة احرف كلها شاف كاف)
مفسّر بعد از بيان اين حديث اقوال گوناگون را در مورد آن بيان مي کند.
فصل ششم در بيان حديث (من فسر القرآن برايه و اصاب الحق فقد اخطا)
فصل هفتم در آنكه قرآن مصون است و محفوظ از زياده و نقصان
در اين فصل بعد از بيان عقايد حشويه و ديگران، با استناد به آيه (إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُون)92 ” بى‏ترديد ما اين قرآن را به تدريج نازل كرده‏ايم و قطعا نگهبان آن خواهيم بود” قرآن را از زياده و نقصان و تحريف مصون مي داند.
فصل هشتم در آنكه قرآن در عهد رسول اللَّه9مجموع و مرتب و مؤلف بود
در اين فصل مفسّر، با استناد به اقوال صحابه، جمع و تدوين قرآن را در عصر حيات پيامبر9مي داند.
فصل نهم در بيان اعجاز قرآن و خرق عادات و استدلال به آن بر صدق دعوى خاتم پيغمبران
در اين فصل نيز مفسّر، با معرفي کتب مشايخ متکلمان، در مورد اعجاز قرآن از قبيل “موضح ايضاح” علم الهدي، اعجاز قرآن و استدلال آن بر صدق دعوي نبوّت پيامبر9را بيان مي کند.
فصل دهم در ذكر احاديث و اخبارى كه دلالت مي كند بر ترغيب قرائت قرآن و دانستن معانى فرقان
اين فصل مفصل ترين فصلي است که مفسّر در مقدمه تفسير خود آورده است و در آن به ذکر رواياتي از ائمه معصومان:و پيامبر اسلام9در ثواب قرائت قرآن، خواندن قرآن با صوت خوش، ثواب قرائت از روي مصحف و قرائت همراه با فهم معاني قرآن و تدبر در قرآن، پرداخته است.93

منابع تفسيري
ملا فتح الله کاشاني در تفسيرش از منابع مختلفي بهره گرفته است. وي در مقدمه تفسيرش، منابع تفسير خود را، تفاسير عربي و فارسي و کتب تواريخ و احاديث و غير آن از کتب کلامي و اصول و فروع فقهي، ذکر مي کند.
“از تفاسير عربيه و فارسيه و كتب تواريخ و احاديث و غير آن از كتب كلاميه و اصول و فروع فقهيه، تفسيرى انتخاب نمايد.94”
و در متن تقسير خويش نيز از منابع مختلف استفاده مي کند که گاهي از منابع مورد استفاده خود نامي نمي برد و گاه هم به آن اشاره کرده و نام کتاب يا نام نويسنده را ذکر مي کند.

برخي از منابع مورد استفاده ملا فتح الله عبارتند از:
1- تفسير”جلاء الاذهان و جلاء الاحزان في تفسير القرآن ”
اثر شيخ ابو المحاسن حسين بن حسن جرجانى، از مفسّران شيعه در اواخر قرن نهم و مطلع قرن دهم هجرى معروف به سيد گازر است. صاحب ريحانة الادب وى را با اوصاف عالم، فاضل، محدث و مفسّر ياد مى‏كند. نام اصلى تفسير- بنابر آنچه كه مؤلف در مقدمه نوشته- جلاء الاذهان و جلاء الاحزان في تفسير القرآن است؛ اما به تفسير گازر نيز شهرت يافته.95
اين تفسير بعداً مورد استفاده ملا فتح اللّه كاشانى قرار گرفته است. منبع اصلى تفسير گازر روض الجنان ابو الفتوح رازى است و در واقع تلخيص همراه با تغيير و اضافاتى از آن تفسير مى‏باشد؛ اگرچه مؤلف نامى از تفسير ابو الفتوح نبرده است. روش تفسيرى ايشان همان روش ابو الفتوح رازى، يعنى اجتهادى است و به اخبار و روايات- به ويژه فضايل اهل بيت:- عنايت خاصى دارد. گرايش ايشان نيز گرايش كلامى و ادبى است.96
ملا فتح الله در بخش هاي مختلف از جمله مباحث مربوط به قصص، حکايات پيامبران:و بخش هاي عرفاني و اخلاقي و تاريخ اسلام به “جلاء الاذهان و جلاء الاحزان في تفسير القرآن ” مراجعه کرده، با وجود استفاده هاي فراوان وي از اين تفسير، فقط گاهي از اين تفسير ياد مي کند و معمولاً از عبارات “در تفسير جرجاني مذکور است…”و يا “در تفسير جرجاني آمده است…” استفاده مي کند.
در اين جا به ذکر چند نمونه از مراجعات ملا فتح الله به تفسير “جلاء الاذهان و جلاء الاحزان” اشاره مي کنيم.
وي در تفسير آيه (وَقُلِ اعْمَلُواْ فَسَيَرَى اللّهُ عَمَلَكُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَسَتُرَدُّونَ إِلَى عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ)97″ و بگو [هر كارى مى‏خواهيد] بكنيد كه به زودى خدا و پيامبر او و مؤمنان در كردار شما خواهند نگريست و به زودى به سوى داناى نهان و آشكار بازگردانيده مى‏شويد پس ما را به آنچه انجام مى‏داديد آگاه خواهد كرد.” مي نويسد: “در تفسير جرجانى مذكور است كه در تعلّق علم رسول9 و مؤمنان به اعمال بندگان دو وجه گفته‏اند يكى آنكه حق تعالى در قيامت آن را بر رسول9و ائمه7عرض كند و ديگرى آنكه در اخبار آمده كه اعمال امت هر شب دوشنبه و پنج شنبه بر رسول9و ائمه هدى:عرض مي كنند پس مراد به مؤمنان معصومان‏اند.”98
همچنين در تفسير آيه(إِنَّ رَبَّكُمُ اللّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ)99 “در حقيقت پروردگار شما آن خدايى است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد سپس بر عرش [جهاندارى] استيلا يافت.” مي نويسد: “در تفسير جرجانى مذكور است كه عرش جسمي است كه حق تعالى آن را بر صورت سرير ايجاد فرموده.100”
وي در تفسير آيه (وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ)101″خدا به كسانى از شما كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‏اند وعده داده است كه حتما آنان را در اين سرزمين جانشين [خود] قرار دهد همان گونه كه كسانى را كه پيش از آنان بودند.” در مورد اين که خداوند حضرت مهدي7را خليفه خود در زمين قرار خواهد داد، نقل مي کند: “ابو المحاسن جرجانى در تفسير خود آورده كه دليل بر صحت اين قول كه مراد صاحب الزمان7است و فساد قول آنان كه قايلند بآنكه مراد صحابه‏اند كه بعد از رسول9خلافت كردند از ابو بكر و عمر و عثمان و على7چه حق تعالى در عهد ابو بكر ولايت عرب را مفتوح ساخت و در عهد عمر بعضى از ولايات عجم بگشاد و بر فساد قول آنان كه گفته‏اند كه مراد جميع امت پيغمبر9است آنست كه حق تعالى در اين آيه وعده استخلاف و تمكين و تبديل خوف با من فرموده و وعده بچيزى باشد كه در زمان حال نباشد بلكه در زمان مستقبل باشد و اين هنگام نمي تواند بود كه مراد زمان خلفاى ثلثه مذكوره باشد زيرا كه به اجماع جميع امت خلافت ايشان به اختيار مردمان بود نه از جانب حقتعالى پس(لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم) شامل ايشان نباشد.102”
2- تفسير روض الجنان و روح الجنان
اثر ابو الفتح جمال الدين حسين (حدود 470- 554 ق) فرزند على بن محمد خزاعى نيشابورى رازى معروف به ابو الفتوح رازى (مدفون در بقعه‏اى در جوار مرقد شاه عبد العظيم حسنى در شهر رى) از ائمه مفسّران شيعه و مشاهير متكلّمان اماميه قرن ششم هجرى است. تفسير ابو الفتوح رازى از قديمى‏ترين و معروف‏ترين تفاسير مفصل فارسى شيعى است كه با نثر بسيار زيبايى به نگارش درآمده و به شيوه كلامى و روائى و ادبى تأليف گرديده است.
ملا فتح الله از اين تفسير نيز استفاده زيادي برده است ولي در موارد اندکي به نام ابوالفتوح رازي در تفسير خود اشاره مي کند. در واقع مي توان گفت که منبع اصلي ملا فتح الله در تفسير، اين دو تفسير بوده است. از اين رو شايسته بود در

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد ترجمه قرآن، نهج البلاغه، اختلاف قرائات Next Entries دانلود تحقیق در مورد نويسد:، "و، آنكه