دانلود تحقیق در مورد اسباب نزول

دانلود پایان نامه ارشد

اختصار از بررسي پيرامون اين روايات خودداري مي کنيم.

9-2- روش ملا فتح الله در استفاده از روايات به عنوان قرينه
ملا فتح الله کاشاني در مقدمه اي که بر تفسير خود نوشته است مي گويد که قرآن جز در مجمل و متشابه به مفسّر خارج از خود نياز ندارد526 با اين سخن وي به ذهن خواننده خطور مي کند که منهج الصادقين تفسيري است که در آن آيات قرآن با خود قرآن تفسير مي شوند و تنها براي تفسير آيات متشابه از روايات استفاده مي شود. اما برخلاف اين برداشت هنگامي که به متن تفسير مراجعه مي کند با حجم عظيمي از روايات مواجه مي شود آن هم بدون نقد و به گونه اي که اين تفسير را به تفاسير روايي بسيار نزديک کرده است. شايد همين کثرت روايات باعث شده است که برخي تفسير وي را در شمار تفاسير روايي ذکر کنند527 اين بخش از تفسير ملا فتح الله آنقدر متنوع و گسترده است که نمي توان آن را در محدوده معيّن و مشخصي قرار داد.
به طور کلي رواياتي که در اين تفسير به کار رفته است، بر دو نوع است. يک نوع آن هايي که بدون آوردن لفظ حديث فقط ترجمه آنها را ذکر کرده است و در نوع دوم عين روايت با ترجمه آن را آورده است که اين گونه روايات از نوع اول کمتر است. شايد بتوان دليل وي براي ذکر ترجمه بدون متن روايت را اين گونه ذکر کرد که وي در پي تاليف تفسيري است که بيشتر به حال فارسي زبانان نزديک مفيد باشد و از طرفي چون اکثر فارسي زبانان و عوام با زبان عربي آشنايي ندارند بنابراين مفسّر فقط به ذکر ترجمه احاديث اکتفا مي کند.
کاشاني در تفسير خود ذيل بسياري از آيات روايات متعددي را بدون ذکر منبع و مآخذ آورده است و يا صرفاً به نام راوي بسنده کرده است؛ در اين جا به صورت فشرده به ذکر چند نمونه از آياتي که در تفسير آنها از روايات بهره برده است، بسنده مي کنيم.
در تفسير منهج الصادقين روايات منقوله از پيامبر9از روايات ساير معصومان:بيشتر است.
به عنوان نمونه ذيل آيه شريفه (مَّن يُصْرَفْ عَنْهُ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمَهُ وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ)528 “آن روز، كسى كه [عذاب‏] از او برگردانده شود، قطعاً [خدا] بر او رحمت آورده، و اين است همان رستگارى آشكار.”، به ذکر حديثي از پيامبر9در تفسير آيه مي پردازد و مي نويسد: “حضرت رسالت9فرموده كه “و الذى نفسى بيده ما من الناس احديد خل الجنة بعمله” يعني سوگند به كسى كه نفس من به يد قدرت او است كه هيچكس از مردمان به بهشت نرود به عمل خود گفتند يا رسول اللَّه9تو نيز به عمل خود به بهشت نروى فرمود من نيز داخل نمى‏شوم مگر به رحمت و فضل الهى و دست مبارك خود را بر سر نهاد و آه سوزناك بركشيد”529
مفسّر گاهي نيز در تفسير آيات به احاديث معصومان:اشاره مي کند ولي بدون سند و بدون اشاره به منبعي که حديث را از آن جا ذکر کرده است. وي فقط گاهي نام راوي اول و دوم را ذکر مي کند، بدون اين که به بقيه روات اشاره کند. مثلا ذيل آيه (وَلاَ تَجْعَلُواْ اللّهَ عُرْضَةً لِّأَيْمَانِكُمْ أَن…)530 “و خدا را دستاويز سوگندهاى خود قرار مدهيد، تا…”، به ذکر حديثي از امام حسين7اشاره مي کند و فقط راوي اول و دوم را ذکر مي کند و مي نويسد: “عثمان بن عيسى از ابى ايوب خزاز روايت كرده كه از ابى عبد اللَّه7شنيدم كه مي فرمود “لا تحلفوا باللَّه صادقين و لا كاذبين” فانه يقول سبحانه (وَ لا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لِأَيْمانِكُم)”531
وي در برخي موارد در شرح و تفسير آيات، فقط به ذکر روايات اکتفا مي کند و تفسير شکل روايي به خود مي گيرد به عنوان مثال ذيل آيه شريفه(اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْمَاء الْحُسْنَى)532 “خدايى كه جز او معبودى نيست [و] نامهاى نيكو به او اختصاص دارد.”، در بيان اسماء الهي شش روايت از معصومان:مي آورد.533
وي در نقل قصص و داستان هاي پيامبران:و همچنين سرگذشت امت هاي پيشين استفاده فراواني از روايات برده است و اکثر اين روايات را بدون ذکر سند مي آورد.
به ذکر احاديث مورد استفاده ملا فتح الله در تفسير آيات به همين مقدار بسنده مي کنيم. ان شاء الله در پايان فصل به نقد و بررسي روش وي در استفاده از روايات، و ذکر مثال هايي در اين باره خواهيم پرداخت.

10- نقد و بررسي روش ملا فتح الله کاشاني در توجه به قراين
حال که ميزان استفاده ملا فتح الله کاشاني را از قراين براي تفسير آيات بيان کرديم. به نقد و بررسي روش وي در استفاده از قراين مي پردازيم و نقاط قوت و ضعف اين مفسّر در استفاده از اين قاعده بيان مي کنيم.
10-1- امتيازات
مواردي از نقاط قوت ملا فتح الله در استفاده از قراين براي فهم آيات را ضمن بيان روش وي در استفاده از قراين ذکر کرديم در اين جا برخي ديگر از اين نقاط قوت را ذکر مي کنيم.

10-1-1- اهتمام به استفاده از قراين براي فهم کلام
توجه ملا فتح الله به سياق، سبب نزول، فضاي نزول، زمان و مکان نزول و استناد وي به آيات و روايات براي فهم کلام الهي از نقاط قوت ديدگاه و روش تفسيرى مؤلف اين تفسير است. چرا که همان طور که قبلا نيز بيان شد، استفاده از قراين در فهم مفاد كلام و درك مراد گوينده مؤثر است.
10-1-2- استفاده از سياق براي پي بردن به حذف و تقدير در آيه
در قرآن کريم در آيات متعددي کلمه يا حتي جمله اي حذف شده است و با استفاده از سياق مي توان آن جمله را بدست آورد و مقدر کرد. ملا فتح الله کاشاني در تفسير منهج الصادقين در مواردي از اين روش استفاده کرده است. به عنوان مثال در تفسير آيه (قَالَ إِن كُنتَ جِئْتَ بِآيَةٍ فَأْتِ بِهَا إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ)534 “[فرعون‏] گفت: “اگر معجزه‏اى آورده‏اى، پس اگر راست مى‏گويى آن را ارائه بده.””، مي نويسد: “در اين دعوى جواب شرط محذوف است به قرينه ما قبل يعنى اگر در دعوى نبوت صادقى آيتى كه مصدق و مبين قول تو باشد به من نما.”535
در آيات قبل گفتگوي حضرت موسي7با فرعون آمده است و حضرت موسي7فرموده که من پيامبر خدا هستم(وَقَالَ مُوسَى يَا فِرْعَوْنُ إِنِّي رَسُولٌ مِّن رَّبِّ الْعَالَمِينَ)536 “و موسى گفت: “اى فرعون، بى‏ترديد، من پيامبرى از سوى پروردگار جهانيانم.””، ولي در آيه مورد بحث چنان چه ملا فتح الله گفته است با توجه به سياق آيات مي توان فهميد که جواب شرط محذوف است و در اصل اين گونه بوده است که اي موسي اگر تو در دعوي نبوت خود صادق هستي، نشانه اي که مصدق و مويد گفته ات باشد براي ما بياور.
10-1-3- ذکر احاديث همراه با ترجمه
يکي از محاسن تفسير منهج الصادقين در استفاده از روايات اين است که مفسّر در سراسر تفسير هر جا حديثي را ذکر مي کند ترجمه آن را نيز بيان کرده و حديثي را بدون ترجمه نمي آورد و اين عمل پسنديده اي است که به حال فارسي زبانان بيگانه با زبان عربي مفيد است.
10-1-4- شرح فضايل اهل بيت:به ويژه حضرت علي7با استفاده از منابع اهل سنت
يکي ديگر از نقاط قوت اين تفسير اين است که در بيان شأن نزول آيات، با استفاده از منابع اهل سنت به شرح فضايل و سجاياي اهل بيت:و خصوصاً حضرت علي7مي پردازد. به نظر مي رسد ملا فتح الله به علت اين که هيچ شک و شبهه اي براي مخالفان در اين باره به وجود نيايد از منابع خودشان دليل و مدرک مي آورد که فلان آيه در شأن اهل بيت:نازل شده است. مثلاً در تفسير آيه (وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللّهِ وَاللّهُ رَؤُوفٌ بِالْعِبَادِ)537 “و از ميان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏فروشد، و خدا نسبت به [اين‏] بندگان مهربان است.”، مي نويسد: “و غزالى كه يكى از اعاظم فضلاء اهل سنت است در كتاب خود كه موسوم است به احياء العلوم و در كتاب كيمياى سعادت نيز آورده كه (ان هذه الاية نزلت فى على ابن ابى طالب7حين بات على فراش رسول اللَّه9) و ثعلبى نيز كه از رؤساى اهل سنت است در تفسير خود همين مطلب را در شأن نزول آيه آورده است … “538
و يا در تفسير آيه شريفه (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ)539 “اى پيامبر9، آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن و اگر نكنى پيامش را نرسانده‏اى. و خدا تو را از [گزندِ] مردم نگاه مى‏دارد. آرى، خدا گروه كافران را هدايت نمى‏كند.”، مي نويسد: “نزد بعضى از اعاظم از اهل سنت و اجماع اهل البيت اين آيه در غدير خم نازل شده و از جمله على بن احمد الواحدى كه يكى از افاضل و مشاهير اهل سنت است در تفسير خود كه موسوم است به اسباب نزول آورده كه اين آيه در حق على بن ابى طالب7نزول يافته در غدير خم.540”
از اين گونه موارد در تفسير منهج الصادقين به وفور به چشم مي خورد541 به طوري که شايد بتوان گفت قسمت اعظم اين تفسير به ذکر فضايل اهل بيت:خصوصاً حضرت علي7اختصاص يافته است و همين ويژگي منهج الصادقين سبب شده است که همواره مورد توجّه مفسّران و قرآن پژوهان در زمان هاي متاخّر باشد.

10-2- کاستي ها
بايد گفت که روش تفسيرى ملا فتح الله در توجه به قرائن و بهره‏گيرى از آن ها كاستى‏ها و ضعف‏هايى نيز دارد كه به آن ها اشاره مى‏شود.
10-2-1- عدم توجه کافي به سياق
ملا فتح الله در برخي موارد که مي توانست از سياق براي فهم بهتر کلام الهي بهره ببرد، از آن استفاده نکرده است به عنوان مثال وي مي توانست همانند برخي ديگر از مفسّران542 در تشخيص مکي يا مدني بودن آيات، رد يا قبول روايات تفسيري و نيز ترجيح يک وجه معنايي براي آيه ، ترجيح و تعيين يکي از قرائات و … از سياق استفاده کند.
10-2-2- ملاک قرار دادن سياق سوره ها
منظور از سياق سوره ها خصوصيتي است که براي هر سوره به دليل قرار گرفتن در بين سوره قبل و بعد آن پديد مي آيد.543
ملا فتح الله در بيشتر سوره ها براي آخرين آيه هر سوره با اولين آيه سوره بعد نکته و مناسبتي ذکر مي کند و سوره قبل و بعد هر سوره را در معناي آن سوره موثر مي داند. به عنوان مثال در انتهاي سوره نساء مي نويسد: “حق تعالى ختم سوره نساء كرد به ذكر احكام شريعت افتتاح اين سوره نمود به بيان احكام به اين وجه كه اول على الاجمال ذكر آن كرد.”544
و يا در پايان سوره انفال مي نويسد: “چون حق تعالى ختم سورة الانفال كرد به ايجاب برائت از كفار افتتاح اين سوره فرمود به آن كه حق تعالى و رسول او برى و بيزارند از مشركان.”545
حال اگر چينش فعلي سوره هاي قرآن براساس دستور خداوند مي بود، روش اين مفسّر صحيح و شايسته بود؛ ولي با توجه به اين که ترتيب فعلي قرآن مطابق با ترتيب نزول نيست، دليل معتبري بر توقيفي بودن ترتيب سوره ها نداريم و اجتهادي بودن ترتيب سور از قطعيات تاريخ قرآن است546، در نتيجه روش اين مفسّر در معتبر دانستن سياق سوره ها روش نادرستي است.
10-2-3- ذکر چند سبب نزول بدون بررسي
يکي ديگر از نقاط ضعف ملا فتح الله در استفاده از قراين اين است که وي درباره يک سوره547 يا آيه چند سبب نزول از منابع گوناگون ذکر مي کند و حتي معيّن نمي کند که کدام قول بهتر است و بر ديگر اقوال ارجحيّت دارد. مثلاً در تفسير آيه (إِنَّمَا جَزَاء الَّذِينَ يُحَارِبُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَيَسْعَوْنَ فِي الأَرْضِ فَسَادًا أَن يُقَتَّلُواْ أَوْ يُصَلَّبُواْ أَوْ تُقَطَّعَ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُم مِّنْ خِلافٍ أَوْ يُنفَوْاْ مِنَ الأَرْضِ ذَلِكَ لَهُمْ خِزْيٌ فِي الدُّنْيَا وَلَهُمْ فِي الآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ)548 “سزاى كسانى كه با [دوستداران‏] خدا و پيامبر او مى‏جنگند و در زمين به فساد مى‏كوشند، جز اين نيست كه كشته شوند يا بر دار آويخته گردند يا دست و پايشان در خلاف جهت يكديگر بريده شود يا از آن سرزمين تبعيد گردند. اين، رسوايى آنان در دنياست و در آخرت عذابى بزرگ خواهند داشت.”، سه سبب نزول براي آن مطرح مي کند اما در نهايت هيچ کدام از آ نها را به عنوان قول برتر بر نمي گزيند؛ “بدان كه در سبب نزول اين آيه سه قول واقع شده يكى آنكه

پایان نامه
Previous Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع تکنولوژی اطلاعات، ارتباط با مشتری، سیاست گذاری Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع سنجش نوآوری، تأمین کننده، صنایع تولیدی