دانلود تحقیق در مورد آلفرد مارشال، ارزش افزوده، ساختار صنعت

دانلود پایان نامه ارشد

پروفسور پورتر (1999 و 1998) نوع ديگري از نگرش را در مورد تحليل مسائل مربوط به مناطق مطرح نمود كه در آن نحوه قرار گرفتن بنگاههاي اقتصادي در طول و عرض يكديگر و ارتباطات عمودي و افقي بين آنها در كنار نحوه تعامل با نهادهاي ملي و محلي و تمامي عوامل درگير در فرايند توليد به صورت يك كل به نام “خوشه” مورد بررسي قرار مي گيرد. چارچوب تحليل خوشه اي امكان جديدي براي مطالعه اقتصادي مناطق به دست مي دهد كه در آن نقش و تاثير هر يك از عناصر لازم در يك محيط اقتصادي به راحتي قابل درك و سياستگذاري است.
خوشه صنعتي امروزه از واژه ها و مفاهيم نو در ادبيات اقتصاد منطقه اي و اقتصاد صنعتي به شمار مي آيد. مناطق پيشرفته اي از جهان همچون آريزونا، كاليفرنيا، فلوريدا، مينه سوتا، شهرها و مناطق اروپايي چون ايتالياي شمالي، آلمان جنوبي، بريتانياي كبير و دانمارك ، ژاپن و كشورهاي در حال توسعه اي چون هندوستان و چين و نيز كشورهايي چون كره، تايوان و مالزي همگي توسعه خوشه هاي صنعتي را مبناي استراتژي هاي توسعه صنعتي در مناطق مختلف خود قرار داده اند به نظر مي رسد با استفاده از تحليل هاي خوشه اي و مجموعه مشخصي از مفاهيم برنامه ريزي توسعه، بتوان سئوالات اساسي در حوزه مطالعات اقتصاد منطقه اي و صنعتي را پاسخ داد. در ميان مجموعه دانشهاي مطالعات منطقه اي دانش خوشه ها نوآوري جديدي است كه نوآوري هاي جديد بيشتري را نيز به دنبال داشته و خواهد داشت (انرايت و فسر، 1996 و 1998).
در يك فهم عمومي، تحليلهاي “خوشه اي” مي توانند به صورت يك مجموعه از فعاليت ها انگاشته شوند، كه نظريات گرفته شده از رشته دانشهاي جغرافيا، مديريت علوم اجتماعي و اقتصاد را در خدمت رشد اقتصادي منطقه قرار مي دهند. تحليلهاي خوشه اي مي تواند كمك شاياني به تجزيه و تحليل رشد ثروت در اقتصاد منطقه اي داشته و با اشائه و ارائه معاني فكري موثر درباره وابستگي هاي بين بخشي و درون بخشي وايجاد يك تصوير واحد از اقتصاد منطقه اي امكان برقراري زمينه سياستگذاري مؤثرتر را به وجود آورند. چارچوب تشكيل يك خوشه بر چند اصل مبتني است:
اول وجود بنگاههاي اقتصادي در عرض و طول يكديگر
دوم وجود نهادهاي ملي و محلي هماهنگ كننده و ارتباط دهنده
سوم وجود قوانين و مقررات تسهيل كننده ارتباط.
2-3-2- سابقه تئوري خوشه ها
اغلب شرکت هاي کوچک گرايش به خوشه شدن و ارتباط با يکديگر دارند. اين بيشتر براي شرکت هاي سازندهاي وجود دارد که در يک محدوده جغرافيايي که در آن مهارتهاي نيروي انساني وجود داشته باشد شکل مي گيرد. در اواخر دهه 1970 در نواحي شمالي ايتالياي مرکزي، نمونه هاي پيشرفته اي از اين خوشه ها مشاهده شد و آنگاه در ساير نقاط دنيا از جمله در ساير نقاط اروپا، آمريکا و ژاپن اين مدل توسعه يافت. (اشميتز و ندوي، 1381).
پشتوانه نظري پديده خوشه شدن يا تجميع را اولين بار آلفرد مارشال در نظريه صرفه هاي اقتصادي ناشي از تجميع در سال 1890 بيان کرد و سپس پرو6، پيور7، بکاتيني8 و پايک9 و ديگران نظرات جديدي به آن افزودند. تجارب موفقيتآميز موسوم به ايتالياي سوم زمينه بحثهاي گسترده دانشگاهي شد.
شايد بتوان نخستين کارکرد هاي خوشه و بحث تجميع صنايع را در کتاب “اقتصاد خرد” آلفرد مارشال مشاهده نمود که در آن صرفه هاي ناشي از عوامل بيروني معرفي شد. اين صرفه ها، منافع شرکت هاي منفرد که در يک مجتمع جغرافيايي رشد يافتهاند را تحت تاثير مثبت قرار مي دهد. البته بايد توجه داشت که از ديدگاه وي، اين صرفه ها علاوه بر عوامل اصلي توليد مانند زمين، کار، انرژي، ضايعات، حمل و نقل و … نصيب اين شرکت هاي مجتمع ميگردد.
از ديدگاه مارشال، اجتماع شرکتهاي همکار يا داراي کار مرتبط با يکديگر به ايجاد مجموعه اي از صرفهجوييهاي بيروني در محل مورد نظر مي انجامد. گرد آمدن گروهي از کارگران متخصص، دسترسي آسان به تامينکنندگان خدمات و نهادهاي واسطهاي و تخصصي و همچنين اشاعه سريع اطلاعات و آگاهي هاي جديد از جمله اين صرفهها است. اين صرفهجوييها، کاهش هزينه هاي کليه توليد کنندگان محلي را در بر دارد.
ديدگاه چارلز پرو در مورد تجميع بر فعاليت هاي نوآورانه تاکيد دارد. اين اقتصاددان فرانسوي، فعاليت هاي نوآورانه و صرفههاي حاصل از تجميع صنايع را با يکديگر پيوند مي دهد. وي رشد آينده مناطق و فرايند اين رشد را پيرو چگونگي پيوند اين دو پديده ميداند.
بنيامين چينيتز10 نيز چنين اظهار داشت که مقياس منطقهاي لزوما نميتواند عامل ايجاد صرفه هاي ناشي از تجميع باشد. وي صرفه هاي بيروني را بيش از همه چيز به چگونگي عملکرد موسسات و شرکت هاي پيشرو و مسلط پيوند مي دهد.
تنها وجود گروهي از موسسات و صنايع پيشرو در يک منطقه نميتواند صرفه هاي بيروني ناشي از تجميع را آشکار سازد بلکه مهم اين است که چگونه اين موسسات پيشرو خود را با شرايط متغير در صحنه رقابت جهاني انطباق دهند. اين نتيجه اي بود که پيور و سابل11 در کتابشان به نام “تقسيم بندي صنعتي دوم: امکاناتي براي موفقيت” به آن رسيدند. اين دو نظريه پرداز به صرفه هاي ناشي از تجميع و چگونگي شکلگيري آن اشاره نمودند. از ديدگاه آنان، به هنگام سرمايهگذاري يک شرکت در يک محل خاص چنين صرفه هايي شکل ميگيرد و اين بدان بستگي دارد که تجميع مکاني، تا چه حد توسعه نيروي کار و سرمايه و امکانات زيربنايي را به وجود آورد. در اين حالت آن منافعي که براي ساير شرکت ها نيز حاصل ميگردد صرفه ناشي از تجميع ناميده مي شود. از ديدگاه پيور و سابل، اين منافع معمولا غيرقابل اندازهگيري مي باشند. با اين ديدگاه ميتوان خوشه شدن را شامل گردآمدن توليدکنندگان و ارائه دهندگان خدمات مستقيم و اجتماع نيروي کار و موسسات مالي و زيرساختارهاي فيزيکي و اجتماعي در يک محل جغرافيايي دانست.(Piore and sable,1984)
در دور بعدي مطالعات در اين موضوع، عوامل کيفي غير قابل اندازهگيري و تجزيه و تحليل نيز در مبحث صرفه هاي بيروني به عنوان تکميلي بر اين موضوع مطرح گرديد. اين نکته توسط بکاتيني مطرح گرديد. از ديدگاه وي آنچه که نهادها و شرکتهاي تشکيل دهنده اجتماعات صنعتي را گرد هم مي آورد تلفيقي از صرفه هاي بيروني و پيوند هاي مشترک تاريخي و فرهنگي است که تاثير گذار بر روابط بين شرکتها و بين افراد است. مفهوم جايگيري مناسب12 که وي به آن اشاره دارد از غني شدن صرفه هاي حاصل از تجميع و تعميق تمرکز مکاني به واسطه پيوند هاي تاريخي و فرهنگي حاصل مي شود. آنچه از ديدگاه اين انديشمند اهميت خاصي دارد عملکرد اعتماد در شکلگيري نواحي صنعتي يا همان جايگيري مناسب است که اين اعتماد در طي زمان و با ارتباط مداوم صورت ميگيرد. لذا مي توان گفت آنچه نظريه هاي جديد را از تئوري هاي سنتي توسعه منطقه اي جدا ميسازد، برخورداري نسبي نواحي نوين صنعتي از استقلال داخلي و ايجاد شرايط براي قرار گرفتن در بستر مناسب است. مطابق نظريه هاي جديد، شرکتها با يکديگر از طريق مرزهاي مشترک سازماني ارتباطات تنگاتنگي دارند که به مجموعه هاي آنها مساعدت ميکند(به جاي تبادل صرفا مبتني بر ساز و کار بازار و از طريق قيمت کالا).
ميشان13 از ديگر صاحبنظران در اين زمينه اعتقاد دارد که مشخصه اصلي مفهوم صرفه بيروني اين است که آگاهانه پديد نمي آيد و محصول ناخواسته يا اتفاقي اقدام منطقي ديگري است. کارايي جمعي دو جنبه دارد:
يکي صرفه جويي بيروني که به علت تجمع در يک مکان نصيب شرکت هاي عضو خوشه ميشود و ديگري مزاياي اقدام اشتراکي که از همکاري آگاهانه محلي حاصل ميشود. ارتقاء کارايي جمعي به صورت سرمايهگذاري براي تامين ماشين ابزار و دستيابي به بازار و خدمات (مانند طراحي، بازاريابي، تبليغات، فروش، توزيع، تامين مالي و آموزش نيروي انساني) ميسر است. (Mishan, 1971) برخي صاحبنظران از زاويه متفاوتي به بحث تجميع صنايع نظر افکندهاند. يکي ديگر از صاحبنظران فرانک پايک است. وي نقش سازمانهاي دموکراتيک مانند انجمن هاي صنفي کارگران، اتحاديه هاي کارگري و مراکز خدمات اطلاع رساني را بسيار مهم مي شمارد، چرا که آنها از طريق تبادل اطلاعات در مورد تکنولوژي بازار، رقبا، مد، مقررات قانوني و … نقش کانال رابط هماهنگ کننده بين موسسات کوچک را ايفا ميکنند. در ضمن چنين سازمانهايي کمک ميکنند که نيازهاي عمومي مربوط به اعتبارات، نيروي کار و تبليغات تامين شود. همچنين آنها موجب ايجاد تغييرات لازم در موسسات صنعتي تجمعيافته از طريق شرايط رقابتي موجود مي شوند و جريان امور را هدايت ميکنند. به علاوه دولت نيز به عنوان تسهيل کننده تجمع هاي ناحيه اي مؤسسات کوچک، در ابعاد مختلف به ويژه تدوين قوانين و سياست هاي اقتصادي و مالي مناسب و ايجاد امکانات زيربنايي و سازمان هاي خدماتي و ايجاد فضاي مناسب براي مشاوره دخالت مي کند (Pyke, 1992). سير نظريه هاي مرتبط با خوشه شدن صنايع در جدول (1-2) نشان داده شده است.
جدول (1-2) سير نظريه هاي مرتبط با خوشه شدن صنايع
نظريه پرداز
اهم مطالب
مارشال
پديده تجميع، صرفه هاي ناشي از عوامل بيروني مثل کارگران متخصص، دسترسي آسان به تامينکنندگان خدمات و نهادهاي واسطهاي و تخصصي و همچنين اشاعه سريع اطلاعات و آگاهي هاي جديد را به دنبال خواهد داشت.
پورتر
مزيت نسبي بنگاه ها بر اساس استراتژي بنگاه ها و عوامل توليد، موقعيت تقاضا، ويژگي عوامل توليد، صنايع وابسطه و پشتيبان
چارلز پرو
پيوند فعاليت هاي نوآورانه و صرفه هاي حاصل از تجميع
بنيامين چينيتز
وابستگي صرفه هاي بيروني به عملکرد موسسات و شرکتهاي پيشرو
پيور و سابل
تطبيق موسسات پيشرو با شرايط رقابت جهاني/ صرفه هاي بيروني بستگي به اين دارد که تجميع مکاني تا چه حد توسعه نيروي کار و سرمايه و امکانات زيربنايي را به وجود آورد
بکاتيني
تلفيق صرفه هاي بيروني و عوامل کيفي غير قابل اندازهگيري مثل پيوندهاي مشترک تاريخي و فرهنگي/ مفهوم جايگيري مناسب/ عملکرد اعتماد در شکل گيري نواحي صنعتي
ميشان
صرفه جويي بيروني ناآگاهانه است و ساير مزايا از اقدام آگاهانه مشترک حاصل مي شود
پايک
اهميت نقش سازمان هاي دموکراتيک مثل انجمن هاي صنفي کارگران، اتحاديه هاي کارگري و مراکز خدمات اطلاعرساني و حمايت دولت
3-3-2- بنگاههاي کوچک و متوسط
در دو دهه اخير با ظهور فناوريهاي جديد و دستيابي همگان به شبکه ارتباطي اينترنت تحولاتي در تواناييهاي واحدهاي صنعتي، روشهاي توليد و توزيع و ساختار تشکيلاتي بنگاهها ايجاد شده که عموماً بر اهميت نقش واحدهاي کوچک و متوسط در ساختار صنعتي کشور افزوده است. به‌طوري که واحدهاي کوچک صنعتي و بازرگاني، به‌عنوان بخش مکمل و اساسي اقتصاد هر کشور شناخته شده‌اند. اين واحدها در بسياري از کشورهاي در حال توسعه ضمن دستيابي به اهداف اصلي توسعه، نقش تعيين‌کننده‌اي در گسترش و تنوع توليدات صنعتي دارند و در اهتمام به يک سري اهداف بنيادين همچون ايجاد اشتغال، ريشه‌کن کردن فقر، بهبود توزيع درآمد و برآوردن نيازهاي اساسي کشورهاي در حال توسعه، داراي نقش موثري هستند. در بسياري از کشورها اين صنايع، تامينکنندگان اصلي اشتغال جديد، مهد تحول و نوآوري و پيشرو در ابداع فناوريهاي جديد بودهاند. از سوي ديگر اين صنايع با صادرات قابل توجه، نقش موثري در توسعه اقتصادي کشورها ايفا ميکنند.
در کشور ما عليرغم حضور کمي قابل توجه صنايع کوچک در ساختار صنعتي آن (حدود94 درصد واحدهاي صنعتي کشور را صنايع کوچک تشکيل ميدهند)، اين واحدها با معضلات متعدد و عقبماندگيهاي فاحشي روبه‌رو هستند، به نحوي که از ايفاي نقش استراتژيک مورد انتظار براي آنها همچون کشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه، ناتوان ماندهاند. اهميت واحدهاي کوچک در ايران را از دو بعد کمي و کيفي مي‌توان بررسي کرد. از بعد کمي، درصد بسيار بالايي از شرکتهاي موجود در کشور ما و بسياري از کشورهاي جهان را واحدهاي کوچک و متوسط تشکيل مي‌دهند و تعداد شاغلان اين واحدها قابل توجه است. همچنين ارزش افزوده‌اي که اين واحدها توليد مي‌کنند در کشورهاي مختلف، چيزي بين يک سوم تا نيمي از ارزش افزوده کل کشور را تشکيل مي‌دهد. از بعد کيفي، اين واحدها مي‌توانند بخش خصوصي را در

پایان نامه
Previous Entries منابع تحقیق درباره مبدأ و معاد، حکمت اشراق، وحدت وجود Next Entries منابع تحقیق درباره واجب الوجود، مفهوم وجود، انسان کامل