دانلود تحقیق در مورد آداب و رسوم، اسباب نزول، علوم قرآن

دانلود پایان نامه ارشد

توجه به آنچه در قرينه بودن شأن نزول و سبب نزول در تفسير قرآن و تاثير آن در فهم معناي و مقصود آيات بيان کرديم، مي توان نتيجه گرفت که فرهنگ زمان نزول نيز که يکي از قراين پيوسته به شمار مي آيد تا چه اندازه در فهم کلام الهي و پي بردن به مراد و مقصود آن، موثر است و توجه به آن مطابق سيره عقلاء است و سبب فهم بهتر قرآن خواهد شد، از اين رو از تبيين جداگانه تاثير آن در فهم آيات خوداري مي کنيم و تنها به ذکر روش ملا فتح الله در توجه به اين قرينه مي پردازيم.
در مورد روش ملا فتح الله در توجه به اين بخش بايد گفت که وي کم و بيش به بيان آداب و عقايد مردم در صدر اسلام اشاره مي کند. به عنوان مثال وي در تفسير آيه شريفه (وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوْاْ الْبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا)473 ” و نيكى آن نيست كه از پشتِ خانه‏ها درآييد، بلكه نيكى آن است كه كسى تقوا پيشه كند، و به خانه‏ها از درِ [ورودىِ‏] آنها درآييد.”، يکي از رسوم مردم آن زمان را بيان مي کند که در فهم و تفسير آيه نقش مهم و اساسي دارد و مي توان گفت که مفسّر بدون آگاهي از اين آداب و رسوم فهم صحيحي از برخي آيات نخواهد داشت. در زمان جاهليت رسم بر اين بود که هر کس به حج يا عمره مي رفت براي او حرام بود که از در وارد خانه شود و بايد يا از بام خانه وارد مي شد و يا اين که ديوار را سوراخ کرده و داخل خانه مي آمدند و اين عمل خود را از اعمال حج مي دانستند و کسي را که اين کار را انجام نمي داد گناه کار مي دانستند، ملا فتح الله در ادامه مي گويد اين رسم در ميان همه اعراب به جز اهل حمس شايع بوده است.474
وي همچنين در آيه (إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُواْ يُحِلِّونَهُ عَامًا وَيُحَرِّمُونَهُ عَامًا لِّيُوَاطِؤُواْ عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّهُ فَيُحِلُّواْ مَا حَرَّمَ اللّهُ)475 “جز اين نيست كه جابجا كردنِ [ماههاى حرام‏]، فزونى در كفر است كه كافران به وسيله آن گمراه مى‏شوند آن را يك سال حلال مى‏شمارند، و يك سال [ديگر]، آن را حرام مى‏دانند، تا با شماره ماههايى كه خدا حرام كرده است موافق سازند، و در نتيجه آنچه را خدا حرام كرده [بر خود] حلال گردانند.”، به رسومي که در زمان جاهليت بين عرب رايج بوده است، اشاره مي کند که آنها در چهار ماه از سال که به ماههاي حرام مشهور بود جنگ و خونريزي نمي کردند که سه ماه آن يعني ذي القعده و ذي الحجه و محرم پي در پي و ماه رجب جداي از سه ماه است. ولي گاهي اوقات اعراب به خاطر اين که بر آنان دشوار بود که سه ماه متوالي جنگ نکنند جاي تحريم اين ماهها را باهم عوض کرده و تحريم ماه محرم را براي ماه صفر قرار داده و در ماه محرم به جنگ و خونريزي مي پرداختند و به خيال خود که حرمت ماه هاي حرام را نيز رعايت کرده اند، از اين رو خداوند در اين آيه اين عمل آن ها را تخطئه کرده و پندار آن ها را باطل مي داند و آن را سبب زيادي در کفر مي داند.476
روشن است که توجه به آنچه در ميان اعراب معمول و رايج بوده است در روشن شدن مقصود آيه تاثير دارد و عدم توجه به آن سبب خواهد شد که مفسّر فهم صحيحي از آيه نداشته ياشد.
ملا فتح الله در موارد مختلفي477 به بيان آداب و رسوم جاهليت اشاره مي کند که در اين جا مجال پرداختن به همه آن ها ميسر نيست.
با توجه به مطالب فوق مشخص مي گردد که ملا فتح الله به شرايط و اوضاع و احوال زمان نزول آيات توجه کافي داشته است به طوري که گاه اين وقايع را بيش از اندازه شرح و بسط داده است.

7- توجه به زمان و مکان نزول آيات
يكى از مباحث مهم که در فهم صحيح و تفسير درست کلام الهي نقش مهم و اساسي دارد، آگاهي از زمان و مکان نزول آيات شريفه است چرا كه تميز آن‏ها مى‏تواند بسيارى از مسائل مورد اختلاف و ادعاها را مهر تأييد زند يا رد كند. از مهم‏ترين اين مسائل، مباحث كلامى به ويژه اثبات و نفى آيات مرتبط با امامت و فضايل اهل بيت:است؛ چرا كه ادعاى مكى بودن بعضى سور و آيات، دستاويزى براى مخالفان شده تا بهانه كنند كه اين يا آن آيه خاص در شأن خاندان عترت:نازل نشده است. همچنين آگاهي از زمان و مکان نزول آيات ارتباطى مستقيم و اساسى با تشخيص مراحل دعوت پيامبر9و تشريع و تبيين احكام اسلامى دارد.
يكى ديگر از فوايد اين امر آگاهى از تاريخ وقايع و حوادث است؛ يعنى مى‏توان از اين طريق مشخص كرد كه حادثه‏اى در حدود چه زمانى، چرا و از سوى چه كسانى به وقوع پيوسته است.
در نتيجه مي توان گفت که آگاهي از زمان و مکان نزول آيه يکي از قراين فهم کلام الهي است و بدون در نظر گرفتن آن مفسّر نمي تواند به فهم صحيحي از آيات برسد و مراد و مقصود واقعي خداي تعالي از آيات را کشف کند.
ملا فتح الله کاشاني در تفسير منهج الصادقين به اين امر مهم توجه داشته است و جداي از اين که در ابتداي شروع سوره مکي و مدني بودن سور را بيان مي کند درتفسير برخي آيات به مکان و زمان نزول آيه اشاره مي کند.
به عنوان مثال ملا فتح الله در مورد مکان نزول آيه شريفه (إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا)478 “خدا مى‏خواهد آلودگى را فقط از شما خاندان [پيامبر9] بزدايد و شما را پاك و پاكيزه گرداند.” مي نويسد: “ام سلمه نقل كرده كه روزى رسول خدا9در خانه من بود خادم من گفت كه على7و فاطمه3بر در خانه‏اند حضرت رسول9با من گفت اى ام سلمه دور شو و اهل بيت مرا با من گذار ام سلمه گفت من برخواستم و از آن خانه اندكى دور شدم پس على و فاطمه و حسن و حسين:درآمدند در اندرون خانه و حسن و حسين8طفل بودند پس حضرت رسول9هر دو را در دامن خود نشاند و ببوسيد و على7را به يك دست در بر خود گرفت و به يك دست فاطمه3را پس هر يك از ايشان را ببوسيد و آن گاه گليم سياه علم دار را بر ايشان بپوشانيد و فرمود بار خدايا مر او اهل بيت مرا برحمت خود رسان كه آن بهشت است و از آتش دوزخ دور دار من گفتم يا رسول اللَّه9مرا نيز داخل ساز فرمود تو از اهل بيت من نيستى و اما بر خيري.”479
آگاهي از مکان نزول اين آيه سبب مي شود مشخص شود آيه فوق در مورد اهل بيت:نازل شده و مويد عصمت ايشان است.
و يا در تفسير آيه (يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ)480 “اى پيامبر9، آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ كن و اگر نكنى پيامش را نرسانده‏اى. و خدا تو را از [گزندِ] مردم نگاه مى‏دارد. آرى، خدا گروه كافران را هدايت نمى‏كند.”، مي نويسد: “بعضى از اعاظم از اهل سنت و اجماع اهل البيت اين آيه در غدير خم نازل شده و از جمله على بن احمد الواحدى كه يكى از افاضل و مشاهير اهل سنت است در تفسير خود كه موسومست باسباب نزول آورده كه اين آيه در حق على بن ابى طالب7نزول يافته در غدير خم”481
آگاهي از زمان و مکان نزول اين آيه سبب علم به يکي از مراحل دعوت پيامبر9مي شود زماني که پيامبر9پس از بازگشت از حجه الوداع در سال دهم هجري مامور به ابلاغ ولايت حضرت علي7شد خداوند متعال اين آيه را نازل فرمود. علاوه بر اين سبب رد ادعاي برخي که مي گويند اين آيه در غدير خم نازل نشده است، مي شود چرا که برخي از مخالفان در مورد مکان و زمان نزول اين آيه اقوال ديگري482 ذکر کرده اند اما بيشتر علماي عامّه و تمام علماي تشيع بر آنند که اين آيه در سال دهم هجري، در هنگام بازگشت پيامبر9از حجّه الوداع نازل شده است.

8- روش ملا فتح الله در استفاده از آيات ديگر به عنوان قرينه
براى فهم هر نوشتارى، لازم است كه قراين موجود در آن مدّ نظر قرار گيرد و اگر در جايى از كتاب مطلبى به صورت مطلق و عام آمده و در جاى ديگر قيد و استثناى خاص آن ذكر شده است، لازم است، به مجموعه آن توجه شود و نتيجه‏گيرى گردد.
قرآن كريم نيز که مجموعه‏اى از آيات مرتبط با يكديگر است، از اين روش مستثنى نيست و برخى آيات آن توضيح و روشنگر برخى ديگر است و لازم است براى فهم و تفسير جملات و كلمات آن به جملات ديگر آن مراجعه شود و اصولا تفسير صحيح و كامل يك آيه بدون توجّه به آيات ديگر ممكن نيست.
چگونه ممکن است کتابي که خود را بيان براي همه چيز ها مي داند مبين و توضيح دهنده خود نباشد483 امام علي7در اين باره مي فرمايند:
“كِتَابُ اَللهِ … يَنطِقُ بَعضُهُ بِبَعضٍ وَ يَشهَدُ بَعضُهُ عَلَى بَعضٍ‏”484 كتاب خدا (قرآن) … برخى قسمت‏هايش با كمك برخى قسمت‏هاى ديگر سخن مى گويد و برخى قسمت‏هاى آن شاهد برخى قسمت‏هاى ديگر است.
از اين رو روش تفسير قرآن به قرآن يكى از بهترين روش‏هاى تفسير قرآن به شمار مي آيد و سابقه‏ى آن به صدر اسلام و زمان حيات پيامبر9باز مى‏گردد. سپس اين روش توسط اهل بيت:ادامه يافت و برخى از صحابه و تابعين نيز از اين روش استفاده كرده‏اند.
به عنوان نمونه در روايت آمده است که از پيامبر اسلام9در مورد مقصود از “ظلم” در آيه‏ (لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ‏)485 ” و ايمان خود را به شرك نيالوده‏اند”، سوال کردند، و حضرت9با استناد به آيه‏ (إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ‏)486 “به راستى شرك ستمى بزرگ است.”، پاسخ دادند كه مقصود از ظلم در آيه اول همان شرك است كه در آيه دوم بيان شده است‏.487
اين حديث و احاديث مشابه نشان مى‏دهد كه پيامبر9از روش تفسير قرآن به قرآن استفاده مى‏كرده و عملا آن را به پيروان خود مى‏آموخته‏اند.
در دوره هاي بعدي مفسّران و دانشمندان علوم قرآني از اين روش براي فهم کلام الهي بهره گرفته اند و از مفسّران اخير علامه طباطبايي;بيش ازديگران از اين روش بهره برده است
“زركشى” صاحب تفسير البرهان في علوم القرآن در اين باره مى‏نويسد: “… بهترين تفسير اين است كه قرآن به وسيله قرآن تفسير شود، چرا كه اين كتاب الهى اگر در جايى به اجمال سخن گفته است، جاى ديگر به تفصيل آن پرداخته و نيز در جايى كه به اختصار بيان كرده است، جاى ديگر (آيه‏اى ديگر) به شرح و بسط آن پرداخته است.”488
ملا فتح الله کاشاني نيز قرآن را نيازمند به مبيّن و مفسّر نمي داند و براي اين گفته خود دلايلي را ذکر مي کند و مي نويسد: ” دليل بر اين مدّعا آن است كه حق تعالى مدح جمعى كرده است كه استنباط معنى از قرآن كنند كما قال اللَّه (الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ)489 ” كسانى‏اند كه [مى‏توانند درست و نادرست‏] آن را دريابند.” و ذم جماعتى كرده كه ترك تدبّر و اضراب از تفكّر در آن نموده‏اند كقوله تعالى (أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلى‏ قُلُوبٍ أَقْفالُها)490 “آيا به آيات قرآن نمى‏انديشند؟ يا [مگر] بر دلهاي شان قفل هايى نهاده شده است؟” و در او ياد كرده كه قرآن منزل است به لغت عربى فصيح تا معنى آن را به طريق تدبّر و تفكّر از آن حاصل كنند حيث قال (إِنَّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا)491 “ما آن را قرآنى عربى قرار داديم.” و (لِيَدَّبَّرُوا آياتِهِ وَ لِيَتَذَكَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ)492 “تا در [باره‏] آيات آن بينديشند، و خردمندان پند گيرند.”
و حضرت رسالت9فرمود كه “اذا جاءكم عنى حديث فاعرضوه على كتاب اللَّه فما وافقه فاقبلوه و ما خالفه فاعرضوا عنه”493، از اينجا معلوم شد كه قرآن حجت است و معروض عليه و اين معنى مستلزم آن است كه قرآن مفهوم المعنى باشد و احتياج به مبين و مفسّرى نداشته باشد.”494
وي در اين جا با ذکر اين دلايل که اولاً خداوند تدبّر در قرآن را مدح و ترک آن را نکوهش کرده است و ثانياً قرآن به زبان عربي روشن نازل شده است تا با تکيه بر تدبر و تفکر معناي آن حاصل شود و ثالثاً رسول اکرم9قرآن را مبناي عرضه حديث قرار داده تا صحت و سقم حديث با قرآن مشخص شود، اثبات مي کند که قرآن به مفسّر و مبيّن ديگري غير از خود نياز ندارد و فهم قرآن به کمک خود قرآن ممکن است. در اين جا به چند نمونه از موارد

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق در مورد نزول قرآن، اسباب نزول، امام صادق Next Entries دانلود پایان نامه ارشد با موضوع نوآوری سازمان، محدودیت ها، نوآوری سازمانی