دانلود تحقیق با موضوع نظام اجتماعی، جامعه پذیری، ایدئولوژی، بی عدالتی

دانلود پایان نامه ارشد

به عمل مشخصی می زند ، که می توان آن را نتیجه ی فرایند جامعه پذیری نامید . جامعه پذیری به وسیله ی عوامل متعددی صورت می پذیرد ؛ خانواده ، رسانه ها ، روابط همالان و مدرسه از جمله ی عوامل اجتماعی شدن است (گیدنز ، 1386، 107 -103 ) و( ساروخانی ، 1370 ، 744) .
در این میان مدرسه داراي نقشي ممتاز است . پارسنز (1961) در مقاله ی خود تحت عنوان (( کلاس مدرسه به عنوان یک نظام اجتماعی )) ، نشان می دهد که در یک جامعه ی پیشرفته از نظر تکنولوژی ، مدرسه عامل اساسی اجتماعی کردن و انتخاب است که نزد شاگردان ارزش های عمومی جامعه را درونی می کند . ( زنجانی زاده ،1386 ، 59)
کتاب های درسی به دلیل آن که محور کار معلم در مدرسه و انجام تکالیف دانش آموزان در خانه و مدرسه است ؛ از اهمیت و جایگاه خاصی در روند درونی کردن ارزش های رایج جامعه بر خوردار می باشد .
مدارس همان گونه که آلتوسر می گوید ؛ به عنوان یکی از سازو برگ های ایدئولوژیک دولت ، نقش بسیارمهمی در باز تولید سنت و مناسبات موجود دارد.((هیچ سازو برگی از سازو برگ های ایدئولوژیک دولت در چنین مدت درازی / سال های متمادی ، 5 یا 6 روز در هفته و 8 ساعت در روز/تمام کودکان نظام اجتماعی سرمایه داری را به عنوان شنونده(بی مزد و منت ) در ید خود ندارد)) . ( آلتوسر ، 1387، 50)
مهم ترين كاري كه مدارس انجام مي دهند ؛ طبيعي جلوه دادن مناسبات موجود و بازتوليد آنها ست و يا به گفته آلتوسر: (( آموزش در شكل هايي است كه ( پروسه ي ) فرمان برداري از ايدئولوژي غالب يا تسلط بر پراتيك اين ايدئولوژي را تحقق بخشد . )) ( آلتوسر ، 1387 ، 27 )
بورديو نيز در كتاب باز توليد خود مدرسه را به عنوان محل تكرار و تسلسل نابرابري معرفي مي كند . ( شويره و فونتن ، 1385،36 )از نظر وي مدرسه مهم ترين نهادي است كه ساختارهاي سلطه ي مردانه را باز توليد مي كند . ( شويره و فونتن ، 1385 ، 28 و52 و 98 )
در جامعه ي ما نيز كه نظام مردسالاري ريشه اي تاريخي دارد و از طرفي داراي سيستم آموزشي نسبتاً مدرني مي باشد ؛ مدرسه و كتاب هاي درسي سهم بسيار عمده اي در بازتوليد مناسبات جنسيتي دارند . كشور ما در حال توسعه است و عدم توجه به توسعه ي جنسيتي به عنوان يكي از شاخص هاي مهم توسعه ، ناديده گرفتن نيمي از جامعه است . در اين ميان نمايش صحيح ، از نظر كمي و كيفي هر جنس مي تواند نقش بسيار مهمي در نهادينه كردن الگوهاي مناسب در ذهن دختران و پسران جامعه ي ما داشته باشد ؛ تا در آينده افرادي فعال و خودباور شده و مسير توسعه ي همه جانبه را هموار سازند . عدالت و برابري در دست يابي به فرصت ها مهم ترين گام در مسير توسعه ي انساني است و بازنمايي درست از هر جنسيت ، زمينه ساز فرهنگيِ اين عدالت و برابري است .
چنان كه ظهره وند نشان مي دهد ؛ دختران بيش از پسران داراي باورهاي كليشه اي اند و در عين حال كمتر از پسران از جنس خود راضي اند . ( ظهره وند ، 1383 ، 124) پذيرش اين باور ها و عدم رضايت ازجنس خود نشان از وجود نابرابري وبازتوليد كليشه هاي جنسيتي در اجتماع ما دارد. نظام آموزشي نيز به عنوان يكي از مهم ترين عوامل جامعه پذيري افراد در بازتوليد كليشه هاي جنسيتي و حفظ نابرابريها ، نقش عمده اي را ايفا مي كند. آشكار سازي اين نابرابري پنهان در نظام آموزشي و متون كتب درسي،
كمك بزرگي براي رفع آن است .
1-3- پرسش هاي اصلي تحقيق
در اين تحقيق تلاش مي شود تا نحوه ي بازنمايي هويت هاي جنسيتي در كتاب هاي فارسي راهنمايي و دبيرستان از نظر كمي و كيفي مورد بررسي قرارگرفته و به سوالات زير پاسخ داده شود :
1)آيا برابری در بازنمايي كمي هر دو جنس در كتاب هاي فارسي دوره ي راهنمايي و دبيرستان رعايت شده است ؟
2) هر جنس از نظر کیفی در متن تصاوير و دروس چگونه بازنمایی شده است ؟
3) الگوهاي ارائه شده در جهت بازتوليد كليشه هاي جنسيتي است يا اصلاح آنها ؟
1-4- ضرورت انجام تحقيق
با انجام اين تحقيق نحوه ي بازنمايي جنسيت در كتاب هاي فارسي راهنمايي و دبيرستان مشخص مي شود . با اين كه بسياري از اين اَشكال بازنمايي ممكن است از ديد مولفين هم پنهان مانده باشند ؛ اما تاثير بسيار زيادي در بازتوليد كليشه هاي جنسيتي دارند .
اين پژوهش مولفه هاي پنهان تبعيض جنسيتي ، در متن تصاوير و دروس كتاب هاي درسي را كه باعث القاء كليشه هاي جنسيتي به دانش آموزان مي شود؛ شناسايي و آشكار مي كند. مولفه هايي كه منشاء تزريق پذيرش منفعلانه و دروني شده ي نابرابري و بي عدالتي در قالب امري كاملاً طبيعي ، در ذهن دانش آموزان و به دنبال آن در جامعه مي شود . يكي از سر چشمه هاي ايدئولوژيك دروني كردن نابرابري ها و كليشه هاي جنسيتي، مدرسه و كتاب هاي درسي مي باشد و چنان كه چهارمين كنفرانس جهاني زن ( پكن 1995) مشخص مي كند؛آموزش، ابزاري براي دست يابي به اهداف برابري، توسعه و صلح بوده و ايجاديك نظام آموزشي حساس به جنسيت و حذف سوگيري هاي جنسيتي در برنامه هاي درسي از مهم ترين عوامل توسعه ي انساني است .
با آشكار كردن شاخصه هاي تبعيض جنسيتي دركتاب هاي درسي مي توان در تاليف كتاب هاي جديد، اين تبعيض ها را رفع كرد ؛ تا زمينه ، براي توسعه ي انساني متوازن و عادلانه كه محور توسعه ي پايدار مي باشد ؛ ( كنفرانس يونسكو « آموزش براي همه » 1990 ) فراهم شده و فرصت هاي برابر اجتماعي براي هردو جنس به وجودآمده و اين فرصت ها در اختيار شايسته ترين افراد قرار گيرد ، تا كسي خود را جنس دوم يا شهروند دوم و ديگري را جنس اول نپندارد .
دولت ها به عنوان قدرت مسلط در یک نظام اجتماعی ، باید با آسیب شناسی مسائل جنسیتی توسط کارشناسان با راههای مختلف از جمله استفاده از کتاب های درسی سعی در اصلاح این امور داشته باشند و از باز تولید بی عدالتی ها جلوگیری کنند نه آنکه خود ، این بی عدالتی ها را باز تولید کنند .
اهميت نظري اين تحقيق در نقشي است كه محتواي كتب درسي در باز توليد و حفظ مناسبات جنسيتي غلط و نهادينه كردن ارزش هاي نادرست و نا عادلانه و در مقابل توانايي آنها در اصلاح موارد ذكر شده ايفا مي كند و اهميت عملي آن به دليل استفاده اي است كه نظام آموزشي كشور مي تواند در اصلاح كتاب هاي درسي در جهت هماهنگ نمودن آنها با مسير توسعه انساني و اجتماعي و روزآمد كردن شان ببرد .
البته در اين پژوهش،نحوه ي بازنمايي جنسيت در كتاب هاي فارسي راهنمايي و دبيرستان مورد كنكاش قرار گرفته است ؛ تشخيص عادلانه بودن يا نبودن اين شكل بازنمايي و ميزان تاثير آن نياز به تعريف معيارهاي مشخص و قابل قبول مجامع علمي و انجام تحقيق هاي جداگانه دارد .

1-5- هدفها
1-5-1- هدف كلي تحقيق
هدف كلي تحقيق مشخص كردن چگونگي بازنمايي جنسيت از نظر كمي و كيفي در كتاب هاي فارسي دوره هاي راهنمايي و دبيرستان ، جمعاً شش كتاب در سال تحصيلي 89 -1388 مي باشد .
1-5-2- اهداف جزئي تحقيق در بررسي هر يك از اين شش كتاب
1. بررسي كيفي متن تصاويردر جهت تحليل کیفیت بازنمایی جنس هاي مختلف و مقايسه ي آنها
2. بررسي كيفي متن درس ها براي تحليل کیفیت بازنمایی جنس هاي مختلف و مقايسه ي آنها
3. بررسي كمي تصاوير زنان در مقايسه با تصاوير مردان
4. محاسبه ي تعداد اسامي و ضماير مذكر در مقايسه با جنس مونث
5. محاسبه و مقايسه ي تعداد نويسندگان متون درسي و همچنين گروه مولفان با معيار جنسي
6. محاسبه و مقايسه ي تعداد دروس اختصاص يافته براي معرفي اشخاص از هر جنس
7. محاسبه و مقايسه ي تعداد شخصيت هاي مذكر و مونثِ حاضر در متن درس ها

فصل دوم
ادبيات نظري تحقيق
2-1- سابقه تحقيق در ايران
پيش از اين در سال 1380 زهره رضايي نژاد پايان نامه ي كارشناسي ارشد خود را در دانشگاه علامه طباطبايي تهران به موضوع (( بررسي و تحليل تبعيض جنسيتي پنهان در كتاب هاي درسي دوره ي ابتدايي )) اختصاص داده ، كه وجود تبعيض جنسيتي پنهان را در كتاب هاي آن زمان مورد تاييد قرار مي دهد .
الهه حجازي در سال 1385 مقاله اي در فصل نامه ي تعليم و تربيت شماره ي 87 با موضوع « اصلاح سيماي زن دركتاب هاي دوره ي ابتدايي:راهي به سوي دست يابي به فرصت هاي برابر» به چاپ رسانده است . بر اساس اين پژوهش حضور زنان و دختران در 32 كتاب بررسي شده كمتر از مردان و پسران است ؛ مادران هميشه نقش حاشيه اي را در خانواده دارند ، زنان هويت شغلي ندارند حضور زنان در عرصه هاي ورزشي ، علمي ، سياسي و تاريخي كم رنگ است .
در سال 1385 داور شيخاوندي مقاله اي با عنوان (( بازتاب هويت هاي جنسيتي در كتاب هاي تعليمات اجتماعي آموزش ابتدايي و دوره ي راهنمايي تحصيلي )) در فصل نامه ي تعليم و تربيت ، شماره ي 87 به چاپ رسانده است . نتايج پژوهش مذكور نشان داد كه : (( تنها در كتاب تعليمات اجتماعي سال اول راهنمايي تا حدي آگاهانه تعادليدر تكوين هويت جنسيتي دختر و پسر برقرار شده است امّا در بقيّه ي كتاب ها بازتاب هويت جنسيتي دختران كم رنگ شده است .))
سعيد صداقت و زهرا زاهد در سال 1374 مقاله اي با عنوان « نقش هاي جنسيتي در تصاوير كتاب هاي درسي دوره ي ابتدايي » در مجله ي فرزانگان ، شماره ي 5 به چاپ رسانده اند ؛ اين پژوهش نيز وجود تبعيض در نوع بازنمايي نقش هاي جنسيتي و كليشه اي بودن آنها را نشان مي دهد .
جديد ترين مقاله ي چاپ شده مربوط به سيد عليرضا افشاني و همكارانش است كه در بهار سال 1388 در فصل نامه ي پژوهش زنان تحت عنوان « باز توليد نقش هاي جنسيتي در كتاب هاي فارسي مقطع ابتدايي » به چاپ رسيده است . طبق اين پژوهش تعداد تصاوير جنس مذكر به وضوح بيشتر از تصاوير جنس مونث است ؛ زنان بيشتر در نقش هاي كودكي و نوجواني و مردان عمدتاً در نقش هاي بزرگ سالي به تصوير كشيده شده اند . همچنين خويشاوندان مذكر به نحوي چشم گير بيش از خويشاوندان مونث منعكس شده اند . نسبت مشاغل زنانه به مردانه كمتر شده است ( استفاده از واژه ي مشاغل زنانه خود به معناي پذيرش كليشه هاست) و انتساب خانه داري به زنان كاهش يافته،اما به نقش مادري تاكيد بيشتري از نقش پدري شده است . پژوهش هاي صورت گرفته با زمينه هاي مشابه ، به نتايج مشابه رسيده است . (كاوكاني اصل 1376، مجتهدي 1381)

2-2- سابقه ي تحقيق در خارج از ايران
استروم كوييست در سال 1997 با تحليل محتواي كتاب هاي درسي بر اساس مولفه هاي جنسيت نشان داد كه دركشورهاي صنعتي و در حال توسعه ، اين كتابها حاوي پيام ها و تصاويري است كه در آن زنان با ويژگي هايي مانند هيجاني، ضعيف، ترسو، كم هوش و وابسته معرفي شده اند و مردان داراي ويژگي- هايي چون شجاع ، منطقي ، باهوش ، مستقل و رهبر هستند .
بلانت در سال 1990با پژوهشي به روش تحليل محتوا بر روي كتابهاي درسي دوره ي ابتدايي ايرلند نشان داد كه، در اين كتاب ها كليشه هاي مردانه اي چون مبارز بودن و هوشمندي كليشه هاي زنانه اي مثل وابستگي و انفعال تقويت مي شوند .
چانگ نيز در سال 2000 ، با انجام تحقيقي مشابه بر روي كتاب هاي دوره ي ابتدايي كره ي جنوبي و مكزيك به نتايج مشابه رسيد . طبق اين تحقيق زنان داراي شخصيت هايي كم اهميت و حاشيه اي بوده كه اغلب در حال خيال پردازي هستند ؛ وارد حيطه هاي علوم و رياضي نمي شوند ، احساساتي ، حسود ، و فاقد قدرت تصميم گيري مي باشند و حضور آنها در عرصه هاي اقتصادي ، اجتماعي و تاريخي كم رنگ است .

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق با موضوع ساختار قدرت، الگو برداری، از خود بیگانگی، کتاب های درسی Next Entries دانلود تحقیق با موضوع عادت واره، رفتار انسان، صاحب نظران