دانلود تحقیق با موضوع شاه طهماسب، جنوب ایران، عقد ازدواج، دولت صفوی

دانلود پایان نامه ارشد

اقدام یعقوب خان در علم کردن یک مدعی برای بیکتاش خان پاسخی به اقدام بیکتاش خان در علم کردن حمزه بیگ بود افشارهای کرمان به تصور اینکه عباس خان با فرمان شاه عباس به کرمان آمده و به دلیل بذل و بخشش های فراوانش به استقبال وی آمدند. بدین ترتیب عباس خان با حمایت یعقوب خان به حکومت کرمان دست یافت.
بیکتاش پس از مشورت با ریش سفیدان افشار و جلب رضایت آنان از یزد به کرمان تاخت و در نبردی که میان دو گروه رخ داد عباس خان شکست خورد و وی به قلعه کرمان پناه برد بیکتاش خان سرانجام با ارسال نامه های پی در پی و با وساطت حاتم بیگ وزیرش عباس خان را وادار به تسلیم کرد و سوگند خورد که آسیبی به وی نرساند اما اندکی بعد با وجود سوگندی که در مورد تامین جانی عباس خان یاد کرده بود وی و پسرانش را به قتل رسانید361.
یعقوب خان از اینکه بیکتاش خان با شکست عباس خان بار دیگر کرمان را تصرف و افشارها را بر خود جمع کرده بود بسیار ناراحت شد زیرا احتمال لشکرکشی و حمله بیکتاش خان به فارس وجود داشت یعقوب خان در سال 998ه.ق با لشکری دوازده هزارنفری به قصد سرکوب بیکتاش خان از شیراز حرکت کرد و پس از هشت روز به حوالی یزد رسید وی در نزدیکی ابرقو برای یوسف خان حاکم آنجا که از اقوام بیکتاش بود پیام فرستاد که بیکتاش برخلاف دولت به حکومت رسیده است و اگر به او ملحق شود حکومت کرمان به او واگذار میکند. یوسف خان که از قدرت و شوکت بیکتاش خان ناراضی بود به نوید حکومت کرمان با قشون و لشکر خود به یعقوب خان پیوست یعقوب خان پس از اتحاد با یوسف خان به جانب یزد حرکت کردند.
سپاه یعقوب خان ذوالقدر و بیکتاش خان افشار در صحرای چم تفت در چهار فرسخی یزد در مقابل هم صف آرایی کردند و در نبرد سخت میان این دو سپاه بیکتاش خان شکست خورد، بیکتاش خان نزد میرمیران پدرزنش رفت و از او برای مشورت و مقابله با یعقوب خان کمک خواست میرمیران پس از دریافت پیام تهدیدآمیز از یعقوب خان حاظر به همکاری با بیکتاش خان نشد بیکتاش خان پس از ناامیدی با میرمیران پا به فرار گذاشت که با افراد یعقوب خان درگیر مجروح شد وسپس سر بیکتاش خان را برای یعقوب خان آوردند362.
یعقوب خان با قتل رقیب سر او را با برخی اشیا نفیسه سرکار او از مرصع آلات و جواهر و زر بی شمار وافر مصحوب ملازمان به درگاه فرستاد363 و سپس نعش او را به کرمان حمل و در بقعه ای نزدیک شاه ولی که به دستور خود او آن را ساخته بودند دفن کردند364 بدین ترتیب ختم غایله‌ی بکتاش فرصتی به یعقوب خان در غارت یزد داد. ذوالقدران چنان قتل و غارتی نمودند که محلّات خارج شهر را با محله ی گبران که در کثرت جمعیت مقابل شهر است ، همه را تاراج کردند365 و جمعی بی سر و پا که موافق از مخالف و دوست از دشمن نمی‌شناختند به هر جا می رسیدند، دست به غارت می ‌زدند366.
پس از این سپاهیان ذوالقدر با یورش به شهر یزد شروع به غارت و تاراج اموال اهالی آن کردند مردم یزد چند روز گرفتار رنج و آشوب و غارت بودند یعقوب خان پس از تعیین حکام ولایات یزد و کرمان و با کسب آگاهی از حرکت شاه عباس به جانب اصفهان مصمم شد خیلی سریع به شیراز بازگردد367.
با قتل بکتاش‌خان اگر مهمترین رقیب ایلیاتی ذوالقدرها از میدان به در رفت، امّا شاه عباس نیز توانست بر یکی از دو ایل ترکمان جنوب ایران مسلّط شود.
با چنین رفتارهایی هرچند تاوان ویرانی‌های افشارها را مردم یزد این بار با غارت‌گری ذوالقدرها پرداختند اما خاندان نعمت اللّهی که مهره‌ی اصلی و محرک وی در منطقه به شمار میرفتند تنها از مرتبت برجسته‌ی پیشین در سلسه‌ ی صفوی افت کردند و منابع صرفا میرمیران را به واسطه اعمال ناشایست نکوهش نمودند.
به هر روی در جنب قتل و غارت یاد شده ، وقوع سه رخداد از اهمیتی خاص برخوردار بود: مهمانداری شاه خلیل الله از یعقوب‌خان با همسر بکتاش خان و تصرّف اموال بکتاش خان در مورد نخست گفتنی است: شاه خلیل الله که با یعقوب خان نوشت و خواند داشت و یکی از راهنمایان وی در تصرف یزد بود هم اینک فرصتی جسته و در چند روزی که یعقوب به عیش و نوش می گذارند از و ضیافت های شاهانه ای نمود368. این سطح از روابط دوستانه حتی عاملی گردید تا به رغم انتقام‌گیری از اعوان و انصار بکتاش‌خان به واسطه‌ی خاطر شاه خلیل الله متعارض میر میران منجم نگردید369.
6-4- ازدواج یعقوب خان با همسر بیکتاش خان
پس از آن یعقوب خان درصدد آمد تا با دختر میرمیران و همسر پیشین بکتاش ازدواج نماید این اقدام هر چند به نوعی کین خواهی از افشارها و تخفیف میرمیران بشمار می رفت اما چندن نیز بی تناسب با اهداف یعقوب خان در کسب مشروعیت نبود. یعقوب می دانست که بکتاش اگر یزد را با تکیه بر شمشیر بدست آورد اما حفظ آن بدون حمایت خاندان نعمت اللهی غیر ممکن می نمود از این ‌رو چون وی نیز بسان بکتاش درصدد بسط قدرت و گستره حوزه قبایلی خویش بود لذا شرط تسلط بر یزد را کسب حمایت خاندان نعمت اللّهی آن هم در اقدامی مشابه با بکتاش خان می‌دید370.
به هر حال یعقوب خان که با کنترل اوضاع یزد در اقدامی شتاب آمیز همسر بکتاش خان را بدون آن‌که مدت عده منقضی گردد به عقد ازدواج خود در آورد371. و پس از آن، او را به عنف و تعدی به شیراز برد و به حباله خود در آورد372.
در کنار این دو اقدام و هم زمان با آن‌ها یعقوب‌خان اموال هنگفت بکتاش را نیز متصرف گردید. این مصادره هر چند به نمایندگی از حکومت مرکزی صورت می‌پذیرفت امّا چه به واسطه ی میزان بسیار بالای آنها و چه دینی که یعقوب‌خان برای خود در دفع این خطر احساس میکرد ، او را بر آن داشت تا نفایس اموال را جهت خود جدا کرده و قلیلی از آن‌ها را به پایه ی سریر اعلی فرستد373.
بدین سان ، یعقوب خان نیز همان راهی را به پشتوانه ی برتری خود در فارس و یزد در پیش گرفت که چندی پیش بکتاش در جایگاه ریاست بر ایل افشار آغاز کرده بود.
شاه عباس از اقدام یعقوب خان در سرکوب و قتل بیکتاش خان بسیار شادمان شد چون خیالش از بابت خودسری های بیکتاش خان آسوده شد اما از طرف دیگر توسعه قدرت و قلمرو یعقوب خان و دیگر اقدامات خودسرانه وی باعث ناراحتی شاه عباس شد زیرا شاه عباس درصدد ایجاد حکومت متمرکز و برانداختن حکومت ملوک الطوایفی بود و اقدام توسعه طلبانه یعقوب خان در تسلط بر یزد و کرمان یکی از نشانه های قیام علیه شاه عباس و دولت مرکزی به شمار میرفت374.
6-5- تجهیز قلعه استخر توسط یعقوب خان
ازجمله اقدامات اولیه یعقوب خان باز سازی و تجهیز قلعه استخر در فارس بود یعقوب خان پس از بازگشت از خراسان در سال 997ه.ق در جریان شورش حمزه بیگ و دیگر مخالفان به فکر ساختن قلعه افتاد برای باز سازی قلعه استخر که به مرور زمان خراب شده بود تمامی اهالی فارس از اعیان تا عوام را به کار گرفت و برای تامین مصالح قلعه از تخریب مدرسه ها و مقبره ها استفاده کرد مدرسه هایی مانند دارالصفا و دار الایتام از مدرسه های معروف فارس و از بناهای دوره تیموریان و مقبره های مسلمانان را ویران کرد و مصالح و سنگ های آنها را برای ساختن قلعه و سرکوب مخالفان و تصرف اموال آنان خود را حاکم مطلق فارس تصور میکرد او هر ساله مقدار بسیار زیادی طلا و نقره و اجناس و اسباب نفیس و ابزار الات و ادوار جنگی خود برای ذخیره در قلعه استخر انبار میکرد375در خلاصه التواریخ گفته شده وی بر علیه حکومت مرکزی طغیان نمود و جماعتی کثیر به دور خود جمع کرد و در اراضی باغ گلشن شیراز طرح قلعه ای پیاده کرد و آن را ساخت و مدارس متعددی چون دارالصفا و دار الایتام که از آثار عهد تیموری بود ویران کرد و نیز بسیاری از مقابر مسلمانان را برای احداث قلعه از بین برد376 در زمان یعقوب خان قلمرو فارس گسترش بسیاری یافت و حکومت یزد کرمان و کهکیلویه ضمیمه قلمرو خود کرد377.
6-6- لشکر کشی یعقوب خان و پیوستن او به اردوی شاه
یکی از‌ مهمترین‌ اختیارات حکام ولایات در دوره‌ی صفوی، فرماندهی قوای نظامی آن ایالات بود. به‌ طوری که اعطای قدرت‌ فرماندهی امارت، همواره‌ بر‌ اعطای‌ حکومت مقدم بود.به همین‌ دلیل، در اغلب منابع این‌ دوره به جای حکومت،از امارت این یا آن‌ ایالت سخن گفته شده است‌378.
درضمن، تا‌ این‌ زمان‌ همچنان بخشی از ارتش صفوی را قوای محلی‌ تشکیل می‌داد که‌ حکام‌ ایالات و ولایات به خرج خود تهیه و نگاهداری می‌کردند379.
اولین ماموریت یعقوب خان پس از‌ انتصاب‌ به‌ حکومت‌ فارس، جمع‌آوری سپاه برای پیوستن به اردوی شاهی در حمله به‌ خراسان‌ و جنگ‌ با ازبکان بود. چون در فارس‌ مخالفان زیادی پیدا کرد، بیش از پیش برای‌ جمع ‌آوری‌‌ سپاه‌ و جذب و جلب جنگجویان ذوالقدر و غیر ‌‌ذوالقدر تلاش کرد. به نوشته‌ی مرحوم نصر‌ الله‌ فلسفی، یعقوب خان توانست 20 هزار سوار و پیاده‌ی جنگ‌آزموده‌ گردآورد380.
اشاره‌ی‌ قاضی‌ احمد‌ قمی به این موضوع که‌ می‌نویسد:«…از اوباش و اجلاف هر اویماق و غلامان جمعی کثیر بر سر خود‌ جمع‌ کرد381». حکایت از تلاش‌ یعقوب خان برای به خدمت گرفتن‌ جنگجویان‌ و تشکیل‌ سپاه دارد. موفقیت یعقوب خان در تشکیل سپاه چنان بود که در سال 998، با‌ سپاهی‌ 12 هزار نفری، در عرض یک هفته از فارس به یزد تاخت‌ و با‌ سرکوب‌ و قتل بیکتاش خان، یزد و کرمان را تحت تصرف خود درآورد.
یعقوب خان یک بار به‌ فرستاده‌ی‌ شاه‌ عباس پیشنهاد داد، در صورت خودداری شاه از آمدن به فارس، سه‌ هزار‌ سوار و چهار هزار تومان پول نقد به درگاه اعزام و ارسال می‌کند. همچنین یک بار دیگر اعلام‌ کرد‌، در صورت دستور شاه عباس، آماده است با پنج هزار سوار از‌ فارس‌ به خراسان رود. روابط خوب و حمایت علنی‌ اولیه‌ی‌‌ شاه‌ عباس، تصرف و تصاحب اموال بسیار زیادی از‌ مخالفان‌‌ شکست‌خورده و مقتول، شدت عمل در سرکوب مخالفان و مدعیان‌ متنفذ و به خدمت گرفتن جنگجویان‌ ذو‌القدر و غیر ذوالقدر، از‌ عوامل‌‌ موفقیت یعقوب‌ خان‌ در‌ تشکیل و گردآوری سپاهش بود. وی با‌ تشکیل‌‌ و تدارک این سپاه و با توسل به آن،درصدد تأسیس دولتی در نواحی‌‌ فارس‌، یزد، کرمان و اصفهان بود. سپاه یعقوب‌ خان متشکل از نیروی‌‌ طوایف‌ ذوالقدر و غیر ذوالقدر‌ و ماجراجویان‌ محلی بود. این قدرت‌ نظامی در کنار دیگر‌ اقدامات‌ وی، بیش از پیش باعث‌ بدبینی‌ شاه‌ عباس‌ و لشکرکشی وی‌ به‌ فارس شد.
6-7- تلاش یعقوب خان برای انتساب خود به فرزندی شاه طهماسب صفوی
یکی از اقدامات یعقوب خان ذوالقدر، تلاش و تبلیغ برای انتساب‌‌ خود‌ به فرزندی شاه طهماسب بود. این‌ اقدام‌ قدرت طلبی‌ و استقلال ‌طلبی‌ او‌ را به خوبی نشان‌ می‌دهد. شاه طهماسب در سال‌ 946 ه.ق، با انتساب ابراهیم خان ذوالقدر به حکومت فارس‌،یکی‌ از زنان‌ حرمسرای خود را به‌ وی‌ بخشید‌، تا‌ به‌ عقد خود درآورد‌. یعقوب‌ خان با توجه به این موضوع می‌گفت: «وقتی مادرم را به ابراهیم خان ذوالقدر بخشیدند‌ و از‌ حرمسرا‌ درآمد، من را از شاه در حمل‌ داشت و مملکت فارس به ارث و استحقاق ملک موروث من است و بعضی خوش آمدگویان تصدیق او را می نمودند که گاهی هوس سلطنت میکرد و در خیال جنگ با پادشاه می افتاد382‌بنابراین‌ یعقوب خان خود را نه پسر ابراهیم خان ذوالقدر، بلکه پسر شاه طهماسب می‌دانست.
او با این نسب ‌سازی و ادعاها می‌خواست، در نواحی فارس و کرمان، دولتی مستقل‌ تاسیس‌ و در جنوب ایران فرمانروای مطلق گردد383.
6-8- سرکوب و کشتن مخالفان و مدعیان توسط یعقوب خان
یعقوب خان پس از انتصاب به حکومت فارس، به ‌محض ورود به شیراز، با توجه به اختلافات‌ و منازعات‌ سابق سران و طوایف ذوالقدر بر سر حکومت فارس، درصدد سرکوب و حذف مدعیان و رقیبان خود برآمد. او سعی کرد، مخالفان و مدعیان خود را‌ به‌ عنوان مخالفان دولت صفوی جلوه‌ دهد‌، تا بهانه‌ ی لازم را برای سرکوب و حذف آن‌ها داشته‌ باشد. یعقوب خان سعی داشت حکام محلی را به اطاعت از خود وادار نماید و از این طریق حکومت مستقلی در برابر حکومت مرکزی ایجاد نماید. اما شاه عباس بر خلاف چند پادشاه قبل از خود شخصیتی توانا و زیرک بود موفق شد مرکز توطعه در داخل

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق با موضوع شاه طهماسب، عباس میرزا، سلطان محمد، مرشد قلی خان استاجلو Next Entries دانلود تحقیق با موضوع فرمانبرداری