دانلود تحقیق با موضوع دفاع مشروع، امام حسین، امام حسین(ع)، نهی از منکر

دانلود پایان نامه ارشد

است، به شرط وجود امام يا كسي كه او نصبش كرده باشد. (اردبیلی، 1409ه.ق، ج7، ص440)
2.دفاع
در منابع اصيل اسلام مانند قرآن و سنّت، دفاع به عنوان حقّى فطرى و طبيعى به رسميت شناخته شده است، و فقيهان اهل بيت(ع) نيز از آغاز اجتهاد به اين مهم همّت گماشته و ديدگاه اجتهادى خود را در اين مسئله‌ی حياتى ابراز كرده‏اند. دفاع در فقه شيعه به دو شاخه‌ی اصلى تقسيم مى‏شود:
1) دفاع از کیان اسلام (دفاع سازمان‌یافته‌ی سرزمینی) 10
2) دفاع از جان و ساير متعلّقات خود (خمینی، 1379ه.ش، ص378)
2.1 دفاع از کیان اسلام (جهاد دفاعى)
أبوالصّلاح حلبى از جمله فقيهان پيشين است كه به دفاع سازمان‌يافته پرداخته و نوشته است:
«جهاد با كافران و جنگ‏طلبان فاسق واجب است… پس اگر از ناحيه‌ی بعضى كافران و جنگ‏طلبان، خوف تجاوز به بعضى از سرزمين‏هاى اسلامى داده شود، بر اهالى تمام اقليم‏ها لازم است با دشمنان متجاوز نبرد كنند. تفاوت جهاد نوع دوم (دفاعى) با نوع اوّل (ابتدايى) در آن است كه در جهاد ابتدايی تنها در صورتى كه فرمانده‌ی حق و معصوم، مردم را به جهاد دعوت كند، بر مردم واجب است جهاد كنند، امّا نوع دوم از جهاد اين گونه نيست و در هر صورت بر مردم واجب است، زيرا نوع دوم از جهاد براى يارى اسلام و دفع دشمنان از سرزمين‏هاى اسلامى است و اگر دشمنان اسلام دفع نشوند حق نابود گشته و دشمنان بر سرزمين‏هاى اسلامى مسلّط شده و كفر رواج پيدا خواهد كرد.» (حلبی، الكافى فى الفقه، مجموعه سلسلة الينابيع الفقهیّة الفقهيّة، ج9، ص31 و 32)
شيخ طوسى در كتاب‏هاى متعدّد فقهى خود به جهاد دفاعى اشاره كرده و بعضى مباحث مربوط به جهاد دفاعى را عنوان كرده است. همو در كتاب «النّهاية» پس از آن كه مشروعيّت جهاد را تنها در صورت حضور معصوم(ع) يا منصوب خاص از جانب معصوم(ع) پذيرفته و جهاد همراه با پيشوايان جور و غيرمعصوم را خطا شمرده، به دو مصداق از جهاد اشاره كرده كه در آن دو مورد، جهاد در هر صورت مشروع و بلكه لازم است:
1) جامعه و سرزمين اسلامى از جانب دشمن مورد تهديد واقع شود، به گونه‏اى كه خوف نابودى جامعه‌ی اسلامى داده شود.
2) گروهى از مسلمانان مورد تهديد دشمن قرار گيرند.
در پايان به صراحت اعلام كرده كه در اين دو صورت جهاد لازم است و مجاهد مى‏بايست قصد دفاع از خود و يا حوزه‌ی اسلام و مؤمنان را بنمايد، نه قصد جهاد همراه امام جائر يا وارد نمودن كفّار به دين اسلام (جهاد ابتدایى) (طوسی، الوسيلة إلى نيل الفضيلة، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص159) شيخ در كتاب «الإقتصاد» (طوسی، الإقتصاد، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج31، ص3) و «المبسوط» (طوسی، 1387ه.ق، ج1، ص33) نيز مباحث مربوط به جهاد دفاعى را مطرح كرده است.
راوندى در كتاب «فقه القرآن» به دليل مشروع بودن دفاع پرداخته و پس از ذكر آيه‌ی شريفه‌‌ی «فَمَنِ اعْتَدَى‏ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى‏ عَلَيْكُمْ…» (بقره، آیه194) نوشته است:
«ممكن است براى مشروعيّت دفاع به اين آيه استدلال كرد. طبق آيه، آن گاه كه دشمنان به مسلمانان هجوم كنند، به گونه‏اى كه ترس بر استيلاى دشمن رود، جهاد با دشمنان متجاوز و مقابله به مثل واجب خواهد بود، ولو امام عادلى فرماندهى اين جهاد را به عهده نداشته باشد. و مجاهد در نبرد خود قصد دفاع از خويشتن و دفاع از اسلام و اهل و عيال خود را بنمايد، نه قصد جهاد ابتدايى همراه با امام جائر.» (راوندی، فقه القرآن، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص11»
ابن‌زهره نيز به صراحت بر واجب بودن دفاع در صورت تجاوز دشمن فتوا داده است. (ابن‌زهره، غنية النّزوع، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص151)
ابن‌حمزه پس از آن كه اصل جهاد را واجب كفايى معرّفى كرده است، در دو جا آن را واجب عينى مى‏داند: يكى در فرضى كه امام(ع) از شخص دعوت به جهاد كند، و ديگرى در صورتى كه از جانب دشمن بر اسلام و يا جان و مال مسلمانان احساس خطر شود. (ابن‌حمزه، الوسيلة، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص159»
همچنين ابن‌إدريس حلّى، (ابن‌ادریس، كتاب السّرائر، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص176» حلبى، (حلبی، إشارة السّبق إلى معرفة الحق، ضمن سلسلة الينابیع الفقهیّة، ج9، ص195) محقّق، (محقّق حلّی، شرائع الإسلام، ج1، ص123؛ مختصر النّافع، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص225) يحيى‌بن‌سعيد الهذلى، (الهذلی، الجامع للشّرايع، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص233) علّامه حلّى، (قواعدالأحكام، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ص244؛ تبصرة المتعلّمين، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج31، ص185؛ تلخيص المرام، ضمن سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج9، ص203؛ منتهى المطلب، ج2، ص903) شهيد اوّل و ثانى (الجبعی‌العاملی، 1419ه.ق، ج2، ص379) بر لزوم دفاع به هنگام تجاوز دشمن فتوا داده‏اند.
كامل‏ترين تقسيم نسبت به انواع جهاد و دفاع را انديشمند فرزانه كاشف‌الغطاء انجام داده است. آن فرزانه‌ی جاويد، ابتدا جهاد را به پنج قسم تقسيم كرده:
1) جهاد براى حفظ سرزمين و جامعه‌ی اسلامى از هجوم كفّار
2) جهاد براى دفع متجاوزان از تسلّط بر جان و ناموس مسلمانان
3) جهاد براى دفاع از گروهى از مسلمانان كه با كفّار در حال نبردند و خوف استيلاى كفّار بر آنان مى‏رود
4) جهاد براى خارج ساختن دشمن متجاوز از سرزمين‏هاى اسلامى پس از استيلاى آنان
5) جهاد ابتدايى براى نشر و ترويج اسلام و دعوت كفّار به اسلام
سپس به بيان تفاوت ميان چهار قسم اوّل كه از مصاديق جهاد دفاعى هستند و قسم پنجم كه جهاد ابتدایى است پرداخته و چهارده فرق ميان اين دو نوع جهاد ذكر كرده است. سپس به سه نوع ديگر از دفاع اشاره كرده و بيان كرده كه بر اين سه نوع تنها عنوان «دفاع» صادق است، نه عنوان جهاد؛ لذا احكام خاصّ جهاد نيز بر اين سه نوع دفاع بار نمى‏شود. و آن سه نوع دفاع را به عنوان دفاع از جان، دفاع از ناموس و دفاع ازاموال معرفى كرده است. (کاشف‌الغطاء، بی‌تا، ج4، ص287، 288 و 289).
2.2 دفاع از جان و ساير متعلّقات خود ‏
درمورد دفاع از جان و حریم، اماميّه قائل به وجوب دفاع از نفس است. عدّه‌ای توانايي و امكان دفع را شرط مي‌دانند و اين كه تسليم شدن – در صورت توانايي بر دفاع – جايز نمي‌باشد؛ از جمله شیخ طوسی11 و شهید ثانی؛12 عدّه‌ی ديگر قائل به وجوب مطلق هستند؛ از جمله علّامه حلّی.13
فقيهان پيشين شيعه، دفاع فردى يا گروهى از جان، حريم و اموال را نيز مورد توجّه قرار داده‏اند. نخستين فقيهى كه از اين نوع دفاع بحث كرده شيخ طوسى در كتاب‏هاى «النّهاية» و «المبسوط» است. وى در كتاب «النّهاية» كه يكى از متون اصلى فقه به شمار مى‏آيد نوشته است:
«دزد نيز محارب است، آن گاه كه دزد بر انسان حمله كند، شخص مجاز است با او مقابله كند و او را از خود دور سازد. و اگر اين دفاع منجر به كشته شدن دزد شود بر وى قصاص و ديه نيست و خونش هدر است.» (طوسی، بی‌تا الف، ص721)
ایشان همچنین در كتاب ديگرش به نام «المبسوط فى فقه الإماميّة» بابى را تحت عنوان «كتاب الدّفع عن النّفس» باز كرده و مسائل مختلف مربوط به دفاع مانند تأثير دفاع در رفع مسئوليّت كيفرى از مدافع، تناسب دفاع با تجاوز، گستره‌ی دفاع مشروع و… را متعرّض شده است. (طوسی، 1387ه.ق، ج8، ص75)
بعد از شيخ تا زمان محقق حلّى فقيهان تنها به ذكر بعضى فروعات مربوط به دفاع بسنده كرده و بابى را به اين بحث اختصاص نداده‏اند، به عنوان مثال قاضى ابن‌برّاج در حدّ زنا به دفاع از ناموس اشاره كرده و در پاسخ به اين سؤال كه اگر در خانه‏اى كشته‏اى يافت شود و صاحب خانه ادّعا كند او را بدين خاطر كشته است كه در حال زنا با زوجه‏اش يافته، حكم چيست؟ نوشته است:
«اگر صاحب خانه بيّنه‏اى دارد كه ادّعاى او را تصديق كنند و شهادت دهند، بر قاتل قصاص نيست و اگر قاتل بيّنه‏اى ندارد، در اين صورت قول، قول ولى مقتول است و قاتل قصاص مى‏شود.» (سلسلة الينابيع الفقهیّة، ج23، ص133)
پس از شيخ طوسى نخستين فقيهى كه براى‏ دفاع مورد بحث باب مستقلّى قرار داده، محقّق حلّى در كتاب «شرائع الإسلام» است. آن محقّق فرزانه در كتاب الحدود، پس از تعريف حدّ و تعزير بيان و تفاوت آن دو، مباحث مربوط به هر يك از حدّ و تعزير را در يك قسم مجزّا مورد توجّه قرار داده است. در قسم اوّل ضمن شش باب درباره‌ی جرائمى كه موجب حدّ است بحث كرده و در قسم دوم در سه باب، جرائمى را كه موجب تعزير است بيان كرده و باب سوم را به دفاع و احكام آن اختصاص داده است. (حلّی، بی‌تا الف، ج3 و 4، ص967»
محقّق حلّى با تخصيص بابى به دفاع، دفاع مشروع و مسائل مربوط به آن را وارد مرحله‌ی جديدى كرد و پس از ايشان، فقيهان در پايان كتاب الحدود، بابى را به احكام دفاع مشروع اختصاص داده‏اند و همان فروعاتى را كه محقّق حلّى مورد بحث قرار داده با اندكى تغيير در عبارت تكرار كرده‏اند. عدّه‏اى از فقيهان نيز در شرح شرائع به مبانى و ادلّه‌ی اين فروعات اشاره كرده‏اند. اين روند تا عصر حاضر ادامه داشت.
از فقيهان معاصر امام خمينى(ره) ابتكار تازه‏اى در مسئله ايجاد كرد و آن اين كه هر دو نوع دفاع، يعنى دفاع سازمان‏يافته در برابر متجاوزان به سرزمين و امّت اسلامى و دفاع فردى و گروهى در مقابل متجاوز به نفس و ناموس و اموال را، در يك جا مورد بحث قرار داد و در مفهوم تجاوز نيز قائل به توسعه شد و تجاوز را تنها در تجاوز فيزيكى تفسير نكرد و هر نوع سلطه‌ی اجنبى اعمّ از فرهنگى، اقتصادى و سياسى را از مصاديق تجاوز به شمار آورد. (خمینی، 1379ه.ش، ج1، ص484)
ایشان می فرمایند: «وجوب دفاع از اسلام، مشروط به حضور امام(ع) و اجازه‌ی او و يا اذن نائب خاص يا عام او نيست و بر هر مكلّف واجب است به هر وسيله‌ي ممكن بدون هيچ قيد و شرطي دفاع نمايد.» (خمینی، 1379ه.ش، م2) قضيه‌ی دفاع، عمومي است. مرد، زن، بزرگ، كوچک، پير و جوان همه بايد شركت كنند… و ديگر اينجا هيچ شرطي نيست. (خمینی، 1384ه.ش، ج12، ص44)
در جنگ دفاعي، هر موقع كه دفاع واجب باشد بايد بر آن اقدام شود، اگر چه در ماه حرام باشد. دفع دشمن متجاوز بر تمام مسلمين واجب كفايي است، (استفتاءات از محضر امام خميني، ج1، ص515) و تا زماني كه جبهه‌هاي نبرد به نيرو نياز دارد، كساني كه قدرت حضور در آن را دارند بايد حضور پيدا كنند و در اين مسئله به اذن امام(ع) يا مرجع تقليد و نيز رضايت پدر و مادر نيازي نيست. (استفتاءات از محضر امام خميني، ج1، ص492، 494 و 500) اشكال نيست در اين كه انسان حق دارد محارب و مهاجم و دزد و امثال آن را از جان و ناموس و مال خود به هر نحوي كه بتواند براند… اگر مهاجم، به كسان او، مثلاً به پسر و يا دختر يا پدر و يا برادر يا ساير متعلّقين به او، حتّي به خادم و يا كنيز او هجوم ببرد و بخواهد او را به ظلم به قتل برساند، جايز و بلكه واجب است از او دفاع كند، هرچند به كشته شدن مهاجم بينجامد. (خمینی، 1379ه.ش، ص380، م1 و 3)
3. تحلیل حركت اباعبدالله(ع)
نعمت الله صالحي نجف آبادي در كتاب «شهيد جاويد» مبارزه‌ی امام(ع) را به چهار مرحله تقسيم مي‌كند:
1) مهاجرت از مدينه به مكه به مقصد اقامت در مكه
2) هجرت از مكه به كوفه تا رويارويي با حّر
3) برخورد با حُر تا شروع جنگ در كربلا
4) جنگ در روز عاشورا
كه مرحله‌ي دوم را نيمه دفاعي و سه مرحله‌ی ديگر را كاملاً دفاعي مي‌داند. امّا نويسنده‌ی كتاب «آشنايي با نهضت حسيني» با استناد به عنوان حركت امام(ع) كه «امر معروف و نهی از منکر» بوده است، آن را جهاد ابتدایی می‌داند.
شایان ذکراست ما در تحلیل دقیقترِ خروج امام حسین(ع)، مقاطع مختلف حرکت ایشان را بررسی
کرده و در بخشی از آن بدین نکته اشاره خواهیم کرد که خارج شدن از مدینه به قصد حفظ جان بوده، امّا بیرون شدن از مکّه برای دفاع از خویش و خروج بوده است.
خارج شدن امام حسین(ع) از مدینه و اقامت طولانی ایشان در مکّه به عنوان یک شخص مخالفِ
حکومت، آمادگی دیگران و اعلام مخالفت آنان و نیز جلب حمایت

پایان نامه
Previous Entries دانلود تحقیق با موضوع فقه سیاسی، تحلیل حرکت، مستندسازی، حاکمیت سیاسی Next Entries دانلود تحقیق با موضوع امر به معروف، نهی از منکر، امام حسین، امام حسین(ع)