داده ها و اطلاعات، نهج البلاغه، طرح پژوهش

دانلود پایان نامه ارشد

مجهولات و دستيابي به راه حل مشکلات است. يا به عبارتي فرآيند نظام مند براي يافتن پاسخ يک پرسش يا راه حل يک مساله را روش تحقيق گويند” (خاکي، همان، 142). به زبان ساده مراد از روش تحقيق سبک و شيوه پژوهشي خاصي است که با توجه به رشته علمي و موضوع تحقيق انتخاب مي شود.
به طور کلي مي توان روش هاي تحقيق را به دو دسته کلي کيفيت گرا و کميت گرا تقسيم کرد. ويژگي هاي اين دو دسته کلي در جدول زير نشان داده شده است.

جدول (1-3) : مقايسه ويژگي هاي روش هاي کيفي و کمي(خاکي،همان،134)
روش هاي کيفي
روشهاي کمي
1-تاکيد بر درک و فهم موضوع
2-تمرکز بر فهم از طريق تحليل منطقي
3-رويکرد عقلايي و تفسيري
4-مشاهده و اندازه گيري در وضعيت عادي
5-ذهنيت گرا (ديدگاههاي دروني )
6-فرآيند مدار
7-چشم انداز کل گرايانه
8-تعميم ذهني
1-تاکيد بر آزمون
2-تمرکز بر واقعيت ها و يا دلايل اتفاقات اجتماعي
3-رويکرد منطقي نقادانه
4-اندازه گيري کنترل شده آزمايشگاهي
5-عينيت گرا (ديدگاههاي بيروني )
6-نتيجه مدار
7- چشم انداز جزء گرايانه
8- تعميم از طريق عضويت در جامعه

تعريف تحقيق کيفي: ” تحقيق کيفي با داده هايي سر و کار دارد که واقعيت هاي مورد مطالعه را بصورت کلامي، تصويري يا امثال آن نمايان کرده و مورد تحليل قرار مي دهد. اين نوع تحقيق بر مبنايي که افراد ذي ربط از پديده مورد بررسي در ذهن دارند، تاکيد مي کند”(بازرگان، 1389، 29).

2-3- انواع طرح هاي تحقيق کيفي
طرح هاي تحقيق کيفي متداول عبارتند از: زيست نگاري، گروه هاي کانوني، مطالعه موردي، نظريه بر خاسته از داده ها، اقدام پژوهي، قوم نگاري و پديدار شناسي.
با توجّه به اينکه تحقيق حاضر از نوع تحقيقات کيفي است، ودر پي ساخت مدل وتکوين نظريه از فرآيند مديريت اسلامي است، بنابراين بايستي از شيوه نظريه برخاسته از داده ها (نظريه زمينه اي ويا داده بنياد) پيروي کند.

3-3- روش نظريه برخاسته از داده ها (grounded thery):
“نظريه داده بنياد عبارت است از فرآيند ساخت يک نظريه مستند و مدوّن، از طريق گردآوري سازمان يافته داده ها و تحليل استقرايي مجموعه داده هاي گردآوري شده به منظور پاسخ گويي به پرسش هاي نوين، در زمينه هايي که فاقد مباني نظري کافي براي تدوين هرگونه فرضيه و آزمون آن هستند” (منصوريان، 1385، 5 ).
پاول مي گويد: نظريه داده بنياد، روشي است که نظريه ها، مفاهيم، فرضيه ها و قضايا را طي يک فرآيند منظم، بجاي استنتاج از پيش فرض هاي قبلي، ساير پژوهش ها يا چارچوب هاي نظري موجود، به طور مستقيم از داده ها کشف مي کند(Powell, 1999, 67) 0
نيومن معتقد است نظريه داده بنياد، مجموعه اي از شيوه ها براي توسعه دادن نظريه استقرايي در مورد يک پديده است(Neuman,1997,234) .
بنيان گذاران اين روش دو محقق با نام هاي گليزر و استراوس بوده اند که آن را در حوزه مطالعات پرستاري و پيراپزشکي در مورد ايده ها و نگرش هاي بيماران بستري در بيمارستان، به کار گرفتند و نظريات خود را در خصوص اين روش، در کتابي با عنوان “کشف نظريه داده بنياد” در دهه 1960 منتشر کردند. گليزر و استراوس در کتاب خود مطرح کردند: “موضوع اصلي کتاب ما، کشف تئوري بر اساس گردآوري نظام مند داده ها، در پژوهش هاي علوم اجتماعي است. هر فصل اين کتاب، به مراحلي مي پردازد که ما در فرآيند تئوري پشت سر گذاشته ايم. انگيزه اصلي از معرفي اين تئوري، رسيدن به مرحله اي از شناخت در مورد موضوع مورد مطالعه است که ما را قادر مي سازد نظريه اي را که ساخته ايم بر اساس داده هاي واقعي استحکام بخشيم” ,1967,13) (Glaser&strauss.
هرچند خاستگاه اصلي اين روش در حوزه پزشکي و روان شناسي باليني است ولي به دليل انعطاف پذيري فوق العاده خود، به شکل گسترده اي به ساير علوم اجتماعي نيز سرايت کرده است. چنان که سوسا مي گويد: “از آنجايي که روش نظريه زمينه اي (نظريه داده بنياد) قابليت نظريه پردازي در حوزه مفاهيم مديريتي نيز دارد مي تواند در اين حوزه بخوبي مورد استفاده قرار گيرد(Sousa,2006,325) .
با توجه به توصيفات روش هاي تحقيق کيفي مشخص مي شود که روش مورد استفاده ما در انجام اين پژوهش بايستي ازروش نظريه برخاسته از داده ها پيروي کند تا بتواند فرآيند مديريت اسلامي راتعيين کند. حال به تشريح طرح هاي مختلف اين روش و هم چنين مراحل تحليل داده ها در طرح پژوهش حاضر مي پردازيم.

انواع طرح هاي پژوهشي به روش نظريه برخاسته از داده ها:
در انجام يک پژوهش به روش نظريه برخاسته از داده ها، مي توان رهيافت هاي متفاوتي را مورد نظر قرار داد و براين اساس طرحي ويژه را به اجرا درآورد. سه طرح براي انجام تحقيق به روش نظريه برخاسته از داده ها وجود دارد که عبارتنداز: طرح سيستماتيک، طرح نوخاسته و طرح سازگرا که در ادامه به تشريح هريک از اين طرح ها مي پردازيم.

1-3-3- طرح سيستماتيک
براي انجام تحقيق به روش نظريه برخاسته از داده ها اين طرح کاربرد فراواني دارد. اين طرح توسط استراوس و کوربين11 درسال 1990م به تفصيل شرح داده شده است. طرح سيستماتيک نظر به برخاسته ازداده ها از طريق سه مرحله کد گذاري باز، کدگذاري محوري و کد گذاري گزينشي به تحليل داده ها مي پردازد.
در روش نظريه داده بنياد، کشف يا توليد نظريه بر مبناي حقايق و واقعيات موجود و از طريق جمع آوري نظام مند داده ها، و با مدنظر قرار دادن کليه جوانب-بالقوه-مرتبط با موضوع تحقيق، صورت مي گيرد. داده هاي جمع آوري شده سير تکاملي خود را تا رسيدن به تئوري، مراحلي را طي مي کنند. تحليل داده هايي که به منظور تکوين نظريه گردآوري مي شوند، با استفاده از “کدگذاري نظري” انجام مي شود. در اين شيوه، ابتدا رمزهاي مناسب به بخش هاي مختلف داده ها اختصاص مي يابد. اين رمزها در قالب “مفهوم” تعيين مي شوند. که آن را “کدگذاري باز”12 مي نامند. سپس پژوهشگر با انديشيدن در مورد ابعاد متفاوت اين مقوله ها و يافتن پيوندهاي ميان آنها به “کدگذاري محوري”13 اقدام مي کند(Strauss&Corbin,1998,58) .
به عبارت ديگر در اين مرحله مقولات سازماندهي مي شوند.يعني با استفاده از يک پاراديم به همديگر وصل مي شوند. اين پاراديم به شکل زير است(بازرگان،1389، 102):

شرايط زمينه اي

پيامدها راهبردها مقوله ي هسته اي شرايط علّي

شرايط واسطه اي

شکل 1-3: (نمودار کدگذاري محوري)

شرايط علّي، شرايطي هستند که سبب به وجود آمدن پديده ي اصلي يا همان فرآيند مورد مطالعه مي شوند. منظور از راهبردها، اقدامات يا تعامل هايي است که از پديده ي اصلي حاصل مي شود. شرايط زمينه اي، شرايط ويژه ي درون سازماني، هستند که راهبردها را تحت تأثير قرار مي دهند. شرايط واسطه اي نيز، شرايط عمومي محيط هستند که راهبردها را تحت تأثير قرار مي دهند. و در آخر پيامدها نتايجي هستند که از راهبردها حاصل مي شوند. در جريان اين کدگذاري ها، پژوهشگر، با استفاده از “نمونه گيري نظري”14 و با توجه به مفاهيم پديدار شده از دل داده ها، به گرداوري داده ها در مورد افراد، رخدادها و موقعيت هاي مختلفي مي پردازد که تصوير غني تري از مفاهيم و مقوله هاي حاصل، فراهم خواهند کرد. سرانجام با “کدگذاري گزينشي”15 مقوله ها پالايش مي شوند و با طي اين فرآيندها در نهايت، چارچوب نظري پديدار مي شود (Strauss&Corbin,1998,58). به عقيده استراوس، کدگذاري انتخابي (کدگذاري گزينشي) عبارت است از انتخاب سيستماتيک مؤلفه هاي اصلي و ارتباط دادن آنها با ساير مولفه ها، اعتبار بخشيدن به روابط و پرکردن جاهاي خالي با مقولاتي که نياز به اصلاح و گسترش بيشتر دارند.(Strauss&Corbin,1998,82)

2-3-3- طرح نوخاسته
شيوه سيستماتيک که به وسيله استراوس وکوربين در سال 1990 ارائه شد، توسط گليزر به شدت مورد انتقاد قرار گرفت. در اين انتقادها گليزر بيان مي کند که استراوس وکوربين بيش از اندازه بر قواعد و توصيف مقوله ها تأکيد مي کنند به جاي اينکه به تکوين نظريه از دل داده ها توجه و تأکيد کنند. به نظر گليزر، پژ وهشگر بايد يک فرآيند بنيادي اجتماعي را تشريح کند که براي اين منظور بايد شيوه مقوله بندي تطبيقي را در نظر بگيرد که در آن رويدادها با هم، رويداد با مقوله و مقوله با مقوله مقايسه شوند و به رابطه بين مقوله ها و تکوين نظريه توجه داشت تا اين که به توصيف مقولات پرداخته شود. در نهايت پژوهشگر نظريه اي مي سازد و رابطه بين مقوله ها را بدون نمودار يا تصوير تشريح و تبيين مي کند (بازرگان، 1389،105-103).

3-3-3- -طرح سازاگرا
اين طرح که به وسيله کتي شارماز16 ارائه وتشريح شده است داراي برداشتي است که در دامنه يک طيف قرارمي گيرد. اين طيف از يک سو اثبات گرايانه و کمي گرا است و از سوي ديگر به پژوهشگران پسا مدرن که اهميت روش را مورد توجه قرار مي دهند، نسبت داده مي شود.
خانم شارماز بر ديدگاه ها، برداشت ها وارزش هاي افراد تأکيد مي کند تا برگردآوري واقعيات ومعتقد است که عبارات غيرمصطلح، نمودارها و نقشه ها، در مسير تکوين نظريه انحراف ايجاد مي کند و پي بردن به تجربه را پيچيده مي کند. دراين طرح نتايج ناتمام، پيشنهادي و غير قطعي تلقي مي شود و به طور قاطع اظهار نظر نمي کند (بازرگان، 1389، 106- 105).

-رويکرد پژوهش حاضر
زماني که قصد داريم نظريه اي درباره يک فرآيند اجتماعي تدوين کنيم و هم چنين تجربه کافي در زمينه پژوهش نداريم بهتر است رويکردي را برگزينيم که بيش تر ساختاريافته است. که در اين صورت رويکرد سيستماتيک براي اين پزوهش مناسب تر از رويکردهاي نوخاسته و سازاگرا است.

4-3- روش و ابزار گردآوري اطلاعات
براي گردآوري اطلاعات در اين پژوهش ازروش کتابخانه اي استفاده شده است واز ابزار فيش براي ثبت داده ها و اطلاعات مورد نياز استفاده شده است.
روش نمونه گيري در اين پژوهش، نمونه گيري نظري است. بطور کلي پژوهشگران نظريه برخاسته از داده ها به طور نظري به نمونه گيري مي پردازند. منظور از نمونه گيري نظري اين است که پژوهشگر داده هايي را براي گردآوري انتخاب مي کند که براي تدوين نظريه قابل استفاده باشد. يعني نمونه گيري عمدي است که در اين جا از کتب و تاليفات متعددي که در زمينه مديريت اسلامي و نامه 53 نهج البلاغه مطالبي داشتند، استفاده شده است.

5-3- روايي (validity) و پايايي (Reliability)
– روايي ( اعتبارپذيري )
روايي بدين معني است که محقق همان چيزي را بسنجد که قرار است يا ادعا مي کند که مي سنجد (محمدي، 1387، 142). سلدن مي گويد: با مقايسه مفاهيم مختلف مي توان زمينه هاي مشترک بيشتري را ميان آن ها کشف کرد که امکان طبقه بندي مفاهيم مشابه در قالب طبقه بندي هاي يکسان را، فراهم خواهد ساخت. پديدآورندگان اين نظريه نام اين فرآيند مقايسه مستمر مفاهيم با يکديگر را “روش مقايسه پايدار”17 يا “روش تطبيق مداوم” ناميده اند (Selden, 2005, 119). بنابراين يکي از ويژگي هاي نظريه برخاسته از داده ها، تحليل مقايسه اي پيوسته داده ها است به اين معني که پژوهشگر پس از گردآوري اطلاعات اوليه، مقوله هاي مقدماتي را تعيين کرده و دوباره اطلاعات اضافي جمع آوري مي کند.
مقوله هاي حاصل از اطلاعات اضافي را با مقوله هاي مقدماتي مقايسه مي کند و مقوله ها را بهبود مي بخشد. اين فرآيند ادامه مي يابد تا اين که مقوله ها اشبا ع شوند. يعني پژوهشگر به طور ذهني درمي يابد که داده هاي جديد، اطلاعات جديد يا شناخت بيش تري نسبت به تدوين مقوله ها بدست نمي دهد. اين فرآيند تدريجي که منجر به تکوين مقوله هاي مبتني بر داده ها مي شود، تحليل مقايسه اي پيوسته داده است.

پایان نامه
Previous Entries رفتار انسان، زبان عامه Next Entries ترس از خدا، کرامت نفس، عهدنامه مالک اشتر