جرم نشر اکاذیب، قانون مجازات

دانلود پایان نامه ارشد

«هرعملمثبتغیرقانونیکهکامپیوتر‌یارایانهدرآنابزاریاموضوعجرمباشدجرمرایانهایاست».
گرچهتعریففوق،تعریفبدینیستولیکاملوجامعهمنیستزیرادراینتعریففقطاشارهبهعنصرمادیجرمکردهوازدیگرعناصرمتشکلهجرموهمچنینمصادیقجرائمرایانهایسخنیبهمیاننیامدهاست. پلیسجناییفدرالآلماننیزتعریفیازجرائمرایانهایارائهدادهکهعبارتاستاز: «جرمرایانهایدربرگیرندههمهاوضاع،احوالوکیفیاتیاستکهدرآنشکل‌هایپردازشالکترونیکداده‌ها،وسیلهارتکابیاهدفیکجرمقرارگرفتهاستومبناییبراینشاندادناینظناستکهجرمیارتکابیافتهاست». همچنینبه‌موجبنظروزارتدادگستریآمریکا «هرگونهعملناقضقانونکیفریکهمستلزمآشناییبادانشمربوطبهتکنولوژیکامپیوترجهتارتکابعمل،تعقیبیارسیدگیبهآنباشد،جرمرایانهایاست»15
مبحث پنجم :تعریفجرمنشراکاذیب

نشراکاذیبpublication de faussenouvelle،انتشارواشاعةباسوءنیتاخباردروغووقایعخلافواقعاست.16بهبیاندیگرمیتواننشراکاذیبراچنینتعریفنمود.
نسبتخلافواقعبهدیگریبهطورعلنیبهصورتیکهقابلیتشیوعداشتهباشد .
دراینجرماعمالمعینیبهشخصیابهاشخاصینسبتدادهنمیشودبلکهیکسریاخبارومطالبکهکذب،دروغوبیپایهواساسبودهبهطورکلیاظهارمیشود . عملانتسابیکذباستوبایدکذبباشدتادرشمولاینجرمقراربگیردواگرعملانتسابیواقعیتدانستهباشدازموضوعاینمادهخارجاست .
رفتارمرتکبدراینجرمبهصورتفعلاستوفعلهمانانتسابعملکذببهدیگریاست . اگرمتهمدراینجرمثابتکندکهمطالباظهارشدهحقیقتداشتهاستتبرئهمیشودوباراثباتدراینجرمبهعهدهمتهماست .
همانگونهکهمشاهدهمیشودمیتوانتعاریفمتعددیازاینجرمعرضهنمودامابهعنوانیکتعریفکامل،جامعوفراگیرشایدبتواننشراکاذیبرابدینصورتنیزتعریفنمود :
«انتشارواشاعهیاخباردروغووقایعخلافواقعبهقصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمیرانشراکاذیبگویند»17
جرمنشراکاذیبازجرایممطلقاست،چونتحققنشراکاذیبمنوطبهتحققضررخارجینیست . مرحومدکترنوربهادرتعریفجرممطلقدرکتابزمینهحقوقجزایعمومیچنینبیانمیکند :
«اگرصرفانجامعملمجرمانهصرفنظرازایجادنتیجهجرمباشد،جرممطلقاست » 18
حالدرجرمنشراکاذیبنیزصرفنشروانتشارمطالبکذبودروغبهطرقیکهدرقانونمجازاتاسلامیپیشبینیشدهاستجرمبودهونیازیبهمشاهدهنتیجهاینعملنمیباشد .
مبحث هفتم : اشاعهاکاذیب،هتکحرمت،رایانه،اینترنت
هتکدرلغتبهمعنیپارهکردناستودراصطلاحبهمعنیتجاوزبهاشخاصواموالواعراضآنانوجریحهدارکردنافکارعمومیاستبهطوریکهمتجاوزمشمولکیفرمقرردرقانونجزاگردد. هتکحرمتاعمازافتراوتوهیناست. 19
هتکحرمتعبارتاستازیکفعلیکهباهدفتنزلارزشواقعییکفرددرمیانجامعهموجبلطمهبهحیثیتوآبرویآنفردمیشود. حرمتآبرووحیثیتمعنویاشخاصیکیازقواعداخلاقی،مذهبیوحقوقیدرتمامکشورهایجهاناست.20
هتکحرمتاشخاصدرنتیجهگفتارهایشفاهییاکتبیاستکهموجبلطمهبرحسنشهرتاشخاصدرافکارعمومییاخدشهدارکردنحیثیت،احترامیااعتمادیکهدیگرانبرایفردقایلهستندمیشود. 21کهعنوانکلیاستومیتواندشاملقذف،توهین،افتراهمبشود.
درنظامحقوقیکامللا،هتکحرمتممکناستدوگونهباشد. گاهیهتکحرمتبهصورتگذراوزودگذراستکهآنرادراصطلاح “هتکحرمتگذرا” مینامند،ولیهرگاههتکحرمتواظهاراتتوهینآمیزبهصورتغیرموقتوتقریبادائمباشد،آنراهتکحرمت “پایدار” مینامند. 22
فایدهتمیزایندونوعهتکحرمتدرمساله،شدتضمانتاجراهاومسالهاثباتیآناست. ابتدابایستیمشخصنمودکههتکحرمتهایصورتگرفتهازطریقاینترنتوشبکههایالکترونیکیازچهنوعبودهتابرپایهاینبحثبهبررسیارکانمسوولیتناشیازهتکحرمتازطریقاینترنتپرداخت. (حسینصادقیمسوولیتمدنیدرارتباطهایالکترونیکص 159) درخصوصانتشارگفتارهایتوهینآمیزازطریقشبکههایالکترونیکیواینترنتبرخیمعتقدندکههمانندبرنامههایرادیووتلویزیونبودهوبرهمیناساسبایستیآنهارادردستههتکحرمتهایگذراتلقینمود،امابرخیدیگرنظرمخالفدارند..23یکپیامیکهدرصفحهیکسایتاینترنتیقرارداردقطعابهصورتگذرانبودهوباتوجهبهگستردگیخدماتدسترسیاینترنت،قابلرویتبرایمیلیونهانفردرسراسرجهانخواهدبود. ازاینروچهبسااثراتسوءناشیازهتکحرمتدرفضایالکترونیکیبیشازنشریاتوروزنامههایغیرالکترونیکییاحتیبرنامههایرادیووتلویزیوناست.
نخستینعنصرضروریبرایتحققهتکحرمتوایجادمسوولیتعبارتاستازاینکهیکاظهارتوهینآمیزیکهموجبهتکحرمتشخصشود،وجودداشتهباشد. اینرکندرواقعخودمبتنیبردوقسمتوشرطضروریاست. اولااظهارصورتگرفتهبایستیخلافواقعباشد. ثانیاتوهینآمیزباشد. لذاچنانچهاظهارصورتگرفتهیا “اظهارواقعیت” باشدمسوولیتیمتوجهاظهارکنندهنخواهدبود،مگردرصورتیکهموجبنقضحریمخصوصیاشخاصشود. دومینرکنبرایتحققمسوولیتناشیازهتکحرمتعبارتاستازانتشاراظهاراتتوهینآمیز. لذامادامیکهشخصدرخلوتبهیکشخصدیگرتوهیننمودهوتوهینصورتگرفتهدرخارجازروابطآندوشخصبروزننمودهوبهسمعونظرهیچشخصدیگرینرسیدهباشد،توهینبهمفهومیکهواجداثرحقوقیباشد،محققنگردیدهاست. 24
انتشارواشاعهباسوءنیتاخباردروغووقایعخلافواقع25انتشارواشاعهاخباردروغووقایعخلافواقعبهقصداضراربهغیریاتشویشاذهانعمومییامقاماترسمیرانشراکاذیبگویند.26بهعبارتدیگر،مقصودازاشاعهاکاذیبآناستکهمرتکبمطالبوکارهاییراکهمیداندحقیقتندارد،عملاوعامداعلیهشخصحقیقییاحقوقییامقاماترسمیشایعواظهارکندوبدوناینکهاعمالمعینیرابهافرادمعینینسبتدهد،اخباریامطالببیاساسودروغرابیانکند.27
نشراکاذیبباهتکحرمتوحیثیتتفاوتدارد،چراکهدرنشراکاذیبحتمامطالبکذبانتشارمییابدوواقعیتندارد،امادرهتکحیثیتهمواقعیتواسرارخصوصیفردفاشمیشودوهمممکناستبااشاعهکذبحیثیتشخصخدشهدارگردد.
هتکحرمتونشراکاذیبنیزمانندتمامیجرایمدیگرازسهرکنتشکیلشدهاستتاعنوانجرمبرآنصدقنماید. رکناولرکنقانونیجرماست. رکندومرکنمادیجرماستورکنسومنیزرکنمعنویجرممیباشدکهدراینقسمتبهبررسیآنهامیپردازیم.

مبحث هشتم : جرمنشراكاذيبازديدگاهقانونمجرمانهوغيرمجرمانه
درتشخيصقضاييعملمجرمانهازغيرمجرمانهبايدعناصرسهگانهتشكيلدهندههرجرم (قانوني،ماديومعنوي) ملاكعملقرارگيرد. مطابقاصلقانونيبودنجرمومجازات،معياربرايجرمبودنيكعملخاص (اعمازفعلياتركفعل) پيشبينيآندرقوانينجزايياست. بنابرايندرتوصيفقضاييهرجرمواحرازعناصرسهگانهآنبايدمتنيامتونقانونيملاكباشد. ازآنجاييكهباتوجهبهمتونقانوني،توصيفقضاييوشرايطتشكيلدهندههرجرمازجرمديگرمتفاوتاست،دررسيدگيهايقضاييبايدعنوانمجرمانهصحيحبهكاربردهشود. درغيراينصورتميتوانگفتاصلقانونيبودنجرمومجازاترعايتنشدهاست. زيرااگرعنوانبهكاربردهشدهفاقدوصفجزاييباشددرواقعشخصبهطورناروا،بهجرمنكردهوياعمليكهبهفرضثبوت،ارتكابآندارايممنوعيتقانونينيست،موردتعقيبقرارگرفتهاست. ازديدگاهحقوقدانانمسلطبهاصولوموازينجزاييكاربردنادرستعناوينمجرمانهيكمعيارشناختهشدهبرايتشخيصضعفبنيهعلميقاضياستوچنانچهاينكاربردتعمديباشددلالتبرعدمتبعيتعمديويازاصلقانونيبودنجرمومجازاتمينمايد. اصليكهشريعتجزايياسلامواعلاميهجهانيحقوقبشربهآنتاكيدميورزد. درايننوشتارازجنبهكاربرديتشخيصعملمجرمانهبهيكنمونهمهماشارهميشود،جرمنشراكاذيبكهفعالانمطبوعاتيبيشتردرمعرضارتكابآنقراردارند. ماده ۶۹۸ قانونمجازاتاسلاميمقررميدارد: «هركسبهقصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومييامقاماترسميبهوسيلهنامهياشكوائيهيامراسلاتياعرايضياگزارشياتوزيعهرگونهاوراقچاپيياخطيباامضايابدونامضا،اكاذيبيرااظهارنمايديابههمانمقاصداعماليرابرخلافحقيقتراساًيابهعنواننقلقولبهشخصحقيقيياحقوقييامقاماترسميتصريحاًياتلويحاًنسبتدهداعمازاينكهازطريقمزبوربهنحويازانحاضررمادييامعنويبهغيرواردشوديانه،علاوهبراعادهحيثيتدرصورتامكان،بايدبهحبسازدوماهتادوسالوياشلاقتا (۷۴) ضربهمحكومشود.» اينمادهشاملدوعنوانمجرمانهمستقلاست. الف- نشراكاذيبب- نسبتدادناعمالمخالفحقيقتبهديگرانكهدرايننوشتارصرفاًنشراكاذيبموردنظرماست. توصيفقضايياينجرمعبارتاستازاظهاريانشراكاذيب (مطالبوامورخلافحقيقتوواقعيت) بهقصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومييامقاماترسمي. جدايازعنصرقانونيجرم (مادهاستنادي)، ۱- عملمادينشراكاذيبو ۲- قصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومييامقاماترسميبهترتيبعناصرماديومعنوي (رواني) اينجرمراتشكيلميدهد. عنصرمعنوينشراكاذيبمركبازدوجزءاست: الف- سوءنيتعام (علممرتكببهكذبونادرستبودنمورداظهاروعمددرفعل)
ب- سوءنيتخاص (قصداضراربهغيرياتشويشاذهانعمومييامقاماترسمي) بنابرايندرصورتيكهمرتكبعالمبهكذبونادرستبودنمطلباظهارشدهنباشدوتصورنمايدموضوعاظهاريانشردرستبودهمرتكبجرمينشدهاستياچنانچهثابتشودمرتكببهفرضعلمبهكذببودناظهار،قصدتشويشاذهانعموميويامقاماترسميرانداشتهنميتوانويراازجهتارتكابنشراكاذيبمجرمشناخت. اشارهايننكتهضرورياستكهبرايتحققجرمنشراكاذيب،اثباتكذببودنمطلببهعهدهمرجعقضايياستوچنانچهبراساسنظراتوعقايداشخاصدرمقاماظهارنظريانقد،پذيرشمطلبمتفاوتباشدنميتوانگفتاظهاركذببودهاستوفرضمطلقكذببودنمطلبدراينگونهمواردبرخلافاصولوموازينجزايياست. ماننداينكهشخصدرروزنامهعملكرديكسازمانيادستگاهدولتيراموردنقدقراردهدودراينراستامسئولانآنرابهعدمرعايتمقرراتقانونيويانداشتنتخصصلازممتهمنمايدچنينموارديصرفاًاظهارعقيدهتلقيميشودوبرخوردقضاييبااينگونهمواردميتواندمصداقبرخوردباآزاديبيانوانديشهبهشمارآيدكهبحثتفصيليموضوعازحوصلهاينيادداشتخارجاست. آنچهمسلماسترسيدگيبهجرمنشراكاذيبمستلزمرعايتشرايطتحققآنوكاربردظرافتهايخاصقانونياستومتاسفانهدربرخيمواردملاحظهميشودنهتنهااينشرايطرعايتنشدهبلكهشخصيباعنواننادرستمجرمانه (تشويشاذهانعمومي) موردتعقيبومحاكمهقرارگرفتهاست،درصورتيكهدرقوانينجزاييما،جرميتحتاينعنوانمشاهدهنميشودكهاينامرميتوانددليلعدماشرافقاضيبهاصولومقرراتجزاييباشد. ازاينرو،درتفهيماتهام،بازجويي،اعطاينيابتقضايي،صدورقرارهايتامينيونهايي،كيفرخواستودادنامههايصادره،عناوينمجرمانهبايدبههمانشكلمتونقانونيبهكاربردهشودواحضاراشخاصبهعنوانمتهمبرايتحقيقيابازجوييپيرامونگزارشيكهبهفرضثبوتمحتوايآننميتوانددارايعنوانمجرمانهباشداقدامياستخلافقانون. قاضيپسازارجاعپروندهبايدبهاستنادبندالفازماده ۱۷۷ قانونآئيندادرسيكيفريدادگاههايعموميوانقلابقرارمنعتعقيبصادرنمايدومفتوحگذاشتنپروندهوتوسلبهاقداماتيكهوجاهتقانونينداردممكناستاينشائبهراايجادنمايدكهبرخوردباشخص،برخوردقضايينيستودرراستايگرايشفكرياو،تحديدآزاديبيانوعقيدهويامقاصدخاصديگرصورتميگيردبيترديدچنينرونديميتواندبهاعتباردستگاهقضاييوبيطرفيآنلطمهواردنمايد.28

فصل دوم: بررسی جرم نشر اکاذیب رایانه ای
در این فصل ما سعی می کنیم تا به بررسی جرم نشر اکاذیب رایانه ای و شناخت عناصر ارتکابی آن و تطبیق این جرم با برخی از مواد عمومی قانون مجازات اسلامی جدید بپردازیم.

مبحث اول: عناصرارتکابيجرم
اصولاًهرنوعجرمحادثشدهواجدارکانمتفاوتيميباشدکهازآنبهعنوانارکانمادي،معنويوقانونينامميبريم. هريکازاينعناصرحسبمورددرجرائمخاصخودشکلميگيردکهحصولهريکازاينعناصربستگيبهنوعجرمدارد. ازاينحيثممکناستباتحققهرسهعنصرجرمخاصيشکلگيردويااينکهبااحرازيکيادوعنصرجرمواقعگردد. بنابراينبراياحرازجرائمبهصورکلينيازبهاينامرنميباشدکهلزوماًهرسهعنصربايستيجمعشودتاجرمبهمعنايواقعيخودحاصلشود . برايناساسهرعنصرورکنموردبحثبرايارتکابجرمازيکويژگيخاصيبرخورداراستکهبهشرحذيلعنوانميگردد:
گفتار اول : عنصرمعنوي
نيتوانديشهارتکابجرمهمانعنصرمعنويجرماست. بدينمعناکههرفرديکهقصدارتکابجرميراداردبدواًقصدوارادهخودرابرايارتکابجرمدرذهنخودميپروراندوباانيشهونقشههايقبليوازپيشتعيينشدهزمينهرابراياحياءديگرعناصرمهياميسازدکهازآنبهرکنمعنويجرمتعبيرميشود. ازاينحيثتمامجزئياتانجامجرمکهفرديويابهصورتگروهيميبايستصورتگيردکهدرقالبنقشههايعملياتاجراييقراراستتحققيابدکهباتصميمگروهيافرددرشرفانجاماسترابهنيتوعنصرمعنويجرمتعبيرمينماييم . نکتهمهمايناستکهاولينشرطبرايمسجلشدنهرنوعبزهوياتخلفيکهبهصورتعالماًعامداًميبايستانجامشوددرابتدامنوطبهاحرازعنصرمعنوياستوبهواقعپيشزمينهاصليبرايشروعوياانجامجرائمياستکهفردقصدارتکابآنراداردوتااينرکنبهفکروذهنمرتکباحتماليجرممتبادرنشودنقشديگرعناصرمنتفياست. اماهدفازعنواناينقضيهايناستکهآيااينعنصردرتمامجرائمبرايظهورجرمشرطاصلياست؟ «درجرمجزاييهموارهسوءنيتياقصدمجرمانهوياتقصيرجزاييازناحيهمرتکببراياثباتمسئوليتکيفريالزامياست.»

پایان نامه
Previous Entries انفورماتیک، ناسازگاری، ورشکستگی Next Entries عنصر مادی، مجازات اسلامی، مسئولیت کیفری