توسعه روستا، توسعه روستایی، توسعه ی روستایی

دانلود پایان نامه ارشد

جلب مشارکت و واکنش عمومی که تا حدی مربوط به اختلافات سنتی و فرهنگی روستاییان با مسئولان امور وبی میلی ایشان نسبت به مخالفت یا موافقت با این راهکارها بود، تکرار نمی شود. اگر این سازمان های مشارکتی از بطن جامعه روستایی برخاسته باشد، سنت‎ها و فرهنگ روستایی نه تنها بازدارنده نیستند بلکه تقویت کننده ی مشارکت مردمی نیز هست. به همین دلیل در بعضی موارد سازمان های مدرن و تکنولوژی های تزریقی نتوانسته اند تحریکی در جامعه برای مشارکت ایجاد کنند. در حالی که برعکس، موسسات بومی توانسته اند مردم را به تحرک وا دارند که در طرحها مشارکت کنند.

2-15-7. پذیرش تنوع افکار در بین روستاییان
یکی دیگر از عوامل مؤثر در جلب محرومین روستایی در طرحهای مشارکتی، پذیرش این اصل است که همه ی مردم مانند هم فکر نمی کنند. یعنی این که افراد در دیدگاهها و رویکردهای همدیگر سهیم و شریک نیستند. این به خاطر تنوع افکار در جامعه است که منجر به پویایی و نوآوری که همان «بقا» است، می شود. با پذیرش این اصل می بایست به تمامی مردمی که طرحهای توسعه ی روستایی برای آنها اجرا می شود، فرصت حضور در طرحها و بیان نظرات شان را بدهند. با این کار هم انگیزه ی آنها برای حضور مؤثرتر و مفیدتر در طرحها افزایش می یابد و هم اعتماد به نفس آنها در بیان نظرات شان افزایش می یابد.

2-15-8. پذیرش سیستم های نظارتی از طرف مردم روستایی
یکی دیگر از عوامل زمینه ساز مشارکت مؤثر مردمی در طرح های توسعه روستایی، وجود ساز و کار نظارتی و بازخوردی مناسب مردمی است. حرکت سازمانی صرف نظر از نوع کار و اداره ی امور نیاز به نظارت دارد. نظارت به معنی بازدید و بررسی همراه با ایجاد توازن است تا کارها در مسیر خود ادامه یابد و از خطاهایی که منجر به صرف هزینه و وقت زیادی می گردد، جلوگیری کرد. پذیرش نظارت مردمی در طرحها به این مفهوم است که مردم عملکرد طرح و مجریان آن را در دست یابی به اهداف تعیین شده سنجیده و اگر خطایی در طول مسیر اجرای طرح واقع شده است برطرف کنند. به این دلیل که مردم روستایی از محیط و امکانات روستایی خود مطلع هستند، این فرایند نظارت و ارزشیابی می تواند مؤثر واقع شود. علاوه بر این باعث تقویت انگیزه ی مردم روستایی در همکاری و مشارکت در طرحها می شود.

2-15-9. قرار دادن اطلاعات و آگاهی های لازم در دسترس روستاییان
از دیگر عوامل مؤثر در جلب مشارکت های مؤثر مردمی، قرار دادن اطلاعات مرتبط با طرح و پروژه در اختیار مردمی است که تمایل دارند در توسعه ی روستایشان مشارکت داشته باشند.
برای موفقیت طرحهای توسعه ی روستایی و همچنین رسیدن به اهداف مورد نظر در طرحها، قرار دادن اطلاعات طرح ها و پروژه ها و آگاهی دادن به مردم روستایی ضروری است. این کار موجب جلب همکاری آنها در طرح ها شده، انگیزه ی مشارکت را در آنها افزایش می دهد و همچنین روند نظارت و ارزشیابی طرحها و برنامه ها را به وسیله ی مردم روستایی سهل تر می کند.

2-16. مشارکت واعتماد اجتماعی
آنتونی گیدنز، اعتماد و تأثیر آن برفرآیند توسعه را زیربنا وزمینه ساز اصلی در جوامع مدرن می داند. هرجا که میزان اعتماد اجتماعی، فراوان باشد، مشارکت و همیاری مردم در حوزه های اجتماع بیشتر، آسیب های اجتماعی کمتر است. جیمز کلمن وجود اعتماد را عامل اصلی برقراری تعاملات و تبادل اجتماع انسانی می‎داند. آسیب دیدن اعتماد عمومی در جامعه، به یقین بر کنش های مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تأثیر می گذارد. به اعتقاد پارسونز، اعتماد به نتایجی نظیر مشروعیت برای مسئولان و سازمان ها می انجامد. چنانچه اعتماد وجود داشته باشد، مشروعیت افزایش می یابد. اگر بین فعالیت های سازمان و مسئولان، با خواسته های مردم شکاف ایجاد شود و نتواند رضایت مردم را پدید آورد، مشروعیت آن ها زیر سوأل می‎رود و اعتماد مردم به آنها کاهش می یابد، اما حرکت سازمان و مسئولان در جهت خواسته های مردم، باعث تداوم اعتماد به خود، به عنوان مهم ترین موءلفه سرمایه اجتماعی می شود (رمضانیان، 1386،ص106).

2-17. ابزار مشارکت
مفهوم و معنای مشارکت و تحقق این امر جلوه ای درونی و بیرونی در میان جوامع و افراد دارد که انگیزه‎های شخصی، علایق و سایر ویژگی های فردی تنها یک روی سکه به حساب می آیند و روی دیگر سکه ابزار کلیدی مشارکت هستند که تنها متعلق به فرد نیست و ممکن است در اختیار سازمانها، نهادها، برنامه ریزان، و دست اندرکاران روستایی باشد.
برای تحقق مشارکت در برنامه ها و پروژه های توسعه روستایی، چنین ابزاری باید مهیا باشد. از این رو ماسلی و چرت این ابزار کلیدی برای گسترش مشارکت در پروژه های توسعه ی روستایی را این گونه عنوان می کنند.
1) نشست های عمومی که روشی مفید برای کسب آگاهی از پروژه ها و گسترش مذاکرات آزاد است؛
2) آموزش وسیع و اجرای مداوم آن که نقش تعیین کننده ای در مشارکت دادن فعال مردم محلی به خصوص اجرای پروژه ها توسعه دارد؛
3) ارزیابی روستایی که زمینه یابی برای اداره ی خودجوش اجتماعات محلی برای تعیین کلی مشکلات و فرصت های معمولی شان و فعالیت های مورد نیاز برای به عهده گرفتن در این قلمرو قرار می گیرد.
4) نمایش ها و نمایشگاهها که می توانند اهدافی را برای نمایش پروژه ها، توجه عمومی و استخراج راه حل‎های معروفی در این زمینه دنبال کنند.
5)گسترش رسانه ها و ارتباطا ت دور برد. در این مورد گسترش و پخش منظم اطلاعات و مذاکرات در ارتباط با پروژه ها و برنامه های توسعه صورت می گیرد. که این ابزار کلیدی مشارکت در حالات مختلف فرایند توسعه و با گروه های مختلف به اشکال متفاوتی ظاهر می شوند (رستمی، 1384،ص30).
شکل2-2 : تعیین ابزار درگیری محلی، چه هنگام و نسبت به چه کسانی
ابزار
چه هنگام

مرحله ی شروع
مرحله ی توسعه
مرحله اجرا
نشست های عمومی

آموزش وسیع و مداوم

ارزیابی روستایی

نمایش ها و نمایشگاهها

رسانه ها و ارتباطات
دوربرد

ابزار
نسبت به چه کسانی

رهبران محلی
انگیزه های گروهی ـ سازمانی
عموم مردم
نشست های عمومی

رسانه ها و ارتباطات دور

آموزش وسیع و مداوم

ارزیابی روستایی

نمایش ها و نمایشگاهها

مأخذ : رستمی، 1384، ص3
:عامل کلیدی (key Factor)
: عامل بخشی (Partical Factor)
: عامل بسیار محدود (Very limited Factor)

2-18. نقاط قوت مشارکت مردمی در پیشبرداهداف توسعه روستایی
مشارکت دادن مردم روستایی در برنامه ریزی های توسعه روستایی و انجام برنامه ریزی در سطح ملی دارای مزایای است که به راحتی در جوامع مشارکتی مشاهده می گردد. برخی از این مزایا عبارتند از :
1) مشکلات و استعدادهای موجود به سادگی کشف می شود؛
2) به مناطق و مردمی که احتیاج به توجه بیشتری دارند، می توان توجه خاصی نشان داد؛
3) ارتباط نزدیکی را می توان بین مسئولان دولتی و مردمی که می بایست بهره مند شوند، حفظ کرد؛
4) تفویض بعضی از مسئولیت های دولت به مردم محلی ممکن است میسر شود (هیران، 1377، ص103).
نگرش به مشارکت به صورت کمی آن چنان که مطمع نظر قرار گرفته به چگونگی آن و تأثیری که این فراگرد در بالندگی و رشد شخصیت انسان دارد، کم تر توجه شده است. از مزایای مشارکت در مدیریت امور، «فراگرد نیرومندسازی» است که در ارتباط با این مفهوم سه ارزش اساسی مطرح می شود :
1ـ سهیم کردن مردم در قدرت و اختیار؛
2ـ راه دادن مردم به نظارت بر سرنوشت خویشتن؛
3ـ باز گشودن فرصت های پیشرفت به روی مردم «رده های پایین جامعه» (طالب، 1376، صص107-106).
با درگیر شدن مردم در تعیین سرنوشت خویش که به وسیله ی مشارکت آنها در طرح ها تحقق خواهد یافت پروژه ها و برنامه های توسعه روستایی نیز به شکل مطلوبی راه پیشرفت و اجرا را خواهد پیمود که در اجرای طرحها و پروژه ها به نتایج زیر خواهیم رسید :
1)کاهش زمان اجرای طرح ها و پروژه ها؛
2) کاهش هزینه ی طرح ها و پروژه ها؛
3) بهره برداری بهینه از طرح ها و پروژه ها؛
4) حفاظت و نگهداری بهتر از طرحها و پروژه ها؛
5) افزایش میزان آگاهی مردم (استعلاجی، 1381، ص36).
2-19. آثار مشارکت در مراحل مختلف برنامه ریزی توسعه روستایی
1) مردمی که در تهیه و اجرای برنامه ها، مشارکت موثر داشته باشند، آن را از آن خود داشته و با علاقمندی و برای رسیدن به هدف های برنامه با رعایت نظم و انضباط، با آن همکاری خواهند کرد. این همکاری موجب پیشرفت سریع تر در برنامه ها، بهره گیری کاملتر از نتیجه ی کار به دلیل انطباق برنامه ها با نیاز و افزایش مدت بهره برداری از طرح به دلیل وجود علاقمندی در حفظ و نگهداری از آن خواهد شد.
2) با توجه به شناخت محلی، مردم هر ناحیه، قادر به تصمیم گیری های منطقی اقتصادی درباره ی محیط وضع خود هستند. یعنی مردم حق دارند نوع توسعه ای را که در محل زندگی شان در نظر گرفته شده، تعیین نموده و در رسیدن به آن تلاش و همکای کنند.اگر این حقیقت به درستی تبلیغ، تبیین و آموزش داده شود، آنگاه می توان مردم را برانگیخت که در اجرای طرحها و پروژه ها مشارکت فعالانه و واقعی داشته باشند.
3) مشارکت وسیع عمومی به ویژه اگر به صورت سازمان یافته ای انجام پذیرد موجبات دگرگونی در ساختارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی را که نقش تعیین کننده ای در امر پیشرفت و سازندگی دارد، فراهم می آورد.
4) مشارکت از ایجاد اثرات منفی روانی در مردم، مانند بی اعتمادی، بی تفاوتی، تک روی، و عدم وجود حس تعاون و تحریک و تمایل به تأمین منابع محدود شخصی جلوگیری و دوگانگی و نابرابری ها را تقلیل و در نتیجه نیروی همبستگی و وحدت ملی را تقویت می نماید.
5) مشارکت به عنوان یکی از طرق تأمین اصول احترام به شخصیت فردی و اجتماعی و حقوقی انسانی افراد، احساس امید به زندگی مردم را تقویت می نماید. حاصل این امید در وهله ی اول احساس نیاز برای رفاه بیش تر است(شاکری، 1380،صص69-68).
6 ) مشارکت در منظر به کاهش تضادها، مدیریت کارا و منعطف تر، افزایش مشروعیت، استفاده دانش ویژه مکانی منجر می شود( stenseke,2010).
7 ) جنبه حیاتی دیگر مشارکت عبارت است از پذیرش دانش ویادگیری. اگر فرایند یادگیری مشارکتی تشویق شود و ذی نفعان برای مشارکت و یافتن راه حل های سازگار با شرایط محلی تهییج شوند به احتمال زیاد قرین به موفقیت خواهد بود ( دارابی، 1388،ص9 ).
8 ) در مقام پیش شرطهای موفقیت، عوامل بسته به مفهوم مکان و موقعیت خاص می تواند نقش حیاتی داشته باشند. مشارکت موجب پذیرش شرایط انحصاری هر ناحیه و منظر می شود( stenke,2009).
9 ) مشارکت عمومی می تواند ضمن ایجاد سرمایه اجتماعی، به تقویت جامه مدنی، بهبود توانایی جوامع محلی برای حل مشکلات و تعقیب ملاحظات و مسائل عمومی و مشترک اثر گذار باشد ( santos and etal , 2008).

2-20. موانع مشارکت
موانع مشارکت در حال حاضر پارادایم جدید «توسعه ی مشارکتی یا توسعه ی جایگزین» به عنوان پارادایمی جدید و تکثرگرا پیشنهاد می شود و در این پارادایم از اجتماعات محلی توقع می رود که اولویت‎ها و استانداردهایی را تعیین کنند که ویژه ی شرایط و امکانات آنان است، توسعه ی مشارکتی بر دغدغه های اقتصادی و انسانی تمرکز دارد. بنابراین تأکید زیادی بر تأمین نیازهای اساسی مردم و مشارکت ذینفعان در برنامه های توسعه می شود. در رهیافت توسعه ی مشارکتی، نقش ارتباطات، پیچیده تر و متنوع‎تر است و برخلاف پارادایم نوسازی، طبیعت و محیط زیست و ارتباطات به اهداف هنجاری و استانداردهایی وابسته است که توسط خود جوامع مشخص شده اند (عابدی سروستانی، 1385، ص159).
در بیان موانع موجود بر سر راه مشارکت روستاییان در برنامه ها و تصمیم گیری های مربوط به روستاییان اوکلی و مارسدن آنها را به چند دسته تقسیم کرده اند :
1) موانع عملی : که از میان این موانع می توان به برنامه ریزی فوق متمرکز، مکانیسم های ناقص عرضه، فقدان هماهنگی محلی، نامناسب بودن تکنولوژی پروژه، بی ربط بودن محتوای پروژه، فقدان ساختارهای محلی و. .. اشاره کرد. در واقع این موانع نه تنها بر سر

پایان نامه
Previous Entries مشارکت مردم، توسعه روستا، کشاورزی پایدار Next Entries توسعه روستا، مشارکت روستایی، توسعه ی روستایی