تحقیق رایگان درمورد قرآن کریم، روش شناسی، مبانی نظری، علم ارتباطات

دانلود پایان نامه ارشد

تبلیغاتی در قرن نوزدهم، ارتباطات بعد از جنگ جهانی اول بیشتر ناظر بر تبلیغات سیاسی بود. بنابراین آغاز تدوین ارتباطات در چارچوب یک دانش بعد از جنگ جهانی اول (1914) پایه ریزی شد و بعد از جنگ جهانی دوم رو به رشد گذاشت که با هدف انتقال اطلاعات و اقناع در خدمت تبلیغات سیاسی قرار گرفت که به گفتة کاظم معتمد نژاد، پدر علم ارتباطاتِ ایران، دانش ارتباطات تا به حال شالوده های نظری و ابزارهای روش شناسی خاص خود را نیافته و در نیم قرن اخیر، مطالعات ارتباطی از مبانی نظری و شیوه های روش شناسی رشته های علمی دیگر وام گرفته است.
همان طور که دانشمندان علوم ارتباطات بیان داشته اند؛ در مطالعات گوناگونی که تا پیش از دوران رنسانس در زمینه های فلسفی و اجتماعی صورت می گرفت، ارتباطات به طور غیر مستقیم طرف توجه واقع می شد که عنصر اصلی مورد نظر در آن «اندیشه های انسانی» و به عبارت دیگر «محتوا»ی پیام بود.
در این زمینه یکی از نخستین مدل های ارتباطی مدل هارولد لاسول بود که به منظور تبلیغات سیاسی مورد استفاده قرار گرفت و تقریباً همزمان با لاسول، شنون و ویوور از دیدگاه ارتباطات الکترونیکی به ارائه مدل تصوری فراگرد ارتباط پرداختند که بسیاری از مفاهیم کلیدی ارتباط در این مدل معرفی شدند. مبنای این مفاهیم بر فراگرد «انتقال پیام» استوار بود.
بنابراین ارتباطات به مثابة یک انتقال شناخته شد که نظریه پردازان ارتباطی آن را به عنوان مدل ارتباطی انتقال و سپس مکتب انتقال معرفی کردند، این مدل به عنوان یک شیوة ارتباطی فرستنده محور شناخته شده است که در آن ارتباط به منظور انتقال معنا به صورت یک طرفه و ساده می باشد. از آنجا که در این رویکرد ارتباطی نسبت مکتب انتقال با فرهنگ مورد مطالعه قرار نمی گیرد، بعدها عالمان ارتباط در راستای نقد این مکتب به مدل های توجّه و آیینی رسیدند و مکتب توجّه و مکتب آیینی شکل گرفتند.
در این جا مبتنی بر رویکرد مکتب انتقال، می توان گفت یکی از مبانی و پایه های نظری در علم ارتباطات «انتقال پیام» است که براساس آن اصول ارتباطات و در راستای آن شیوه های ارتباطات شکل گرفته است که در دیدگاه حاضر (بدون توجّه به دیگر مبانی و اصول ایجاد شده)، بر محور «انتقال پیام» به عنوان مبنای اولیۀ ارتباط به موضوع مورد اشاره پرداخته می شود.
از این رو در این پژوهش، مبانی مکتب انتقال و مفهوم ارتباطی طرح شده در این مکتب با مفهوم ارتباط در مبانیِ فکری قرآن کریم جستجو خواهد شد تا با رویکرد ارتباطی دعوت در قرآن کریم آشنا شده و مفهوم ارتباط در مبانی نظری اسلام جستجو شود که این امر مستلزم آن است که میزان تطابق مفهوم ارتباط در مکتب انتقال با دیدگاه ارتباطی قرآن کریم مورد بررسی قرار گیرذ. بنابراین اقداماتی که در این پژوهش صورت خواهد گرفت در راستای پاسخگویی به این سؤال می باشد:
«در یک مطالعۀ مقایسه ای، تطابق مفهوم ارتباطی انتقال در مکتب انتقال با مفهوم ارتباطی دعوت در قرآن کریم از چه میزانی برخوردار است؟

1.2. ضرورت و اهمیّت موضوع
هر مکتبی با به کارگیری روش های خاص پیام خود را به مخاطبانش ارائه می کند، به طوری که از مبانی و اصول حاکم در آن مکتب برگرفته شده است. از آنجا که قوانین مکتب اسلام از یک سو در همة شئون و ابعاد زندگی مسلمان مؤمن نفوذ دارد و از سوی دیگر کثرت قوانین اجتماعی اسلام، این دین را بیشتر با فعالیت های اجتماعی درگیر می کند، در می یابیم که اسلام فقط به رابطة شخصی بین انسان و خدا توجّه ندارد تا در تلاش باشد روح انسانی را صرفاً به صورت فردی تغییر دهد. بسیاری از نظریات اسلامی بر ارتباط بین انسان و اجتماع بنا شده است. اسلام بر این عقیده تأکید دارد که ارتباط انسان و خداوند کامل نمی شود مگر اینکه تمام ابعاد زندگی انسان مؤمن را در بر می گیرد. بنابراین، اگر کسی مؤمن واقعی باشد نمی تواند وظایف اجتماعی اش را نادیده بگیرد.
از آنجا که وجود قوانین اجتماعی در اسلام، خصوصیت ذاتی و ماهوی آن را تشکیل می دهد، هر یک از نظریات مطرح در زمینه های گوناگون از جمله در حوزة ارتباطات باید با قوانین اسلامی ارزیابی گردد. چرا که اولاً؛ اسلام دارای چارچوب اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و… همراه با نظامی از ارزش هاست که نمی تواند هر چارچوب اقتصادی، سیاسی، فرهنگی را که بر اساس خود بنیادی بشر، قطع نظر از فرمان خداوند بنا شده باشد بپذیرد. ثانیاً؛ یکی دیگر از تفاوت های مهم اسلام با سایر ادیان از توجّه و نگرش آن به مسائل دنیوی انسان در کنار زندگی اخروی آن نشأت می گیرد. بسیاری از فعالیت های ما در زندگی وجود دارد که گمان می کنیم افعال دینی نیستند، اما در اسلام هر یک از فعالیت های انسان نه تنها می تواند فعلی دینی بلکه می تواند فعلی توحیدی تلقی گردد. این بدان معناست که معنای عبادت در اسلام با دیگر ادیان متفاوت است و فعالیت برای مسائل دنیوی در جهت فعالیت های معنوی است.
از این رو، مکتب اسلام جهت انتقال پیام خود در زمینه های گوناگون از جمله در حوزة ارتباطات و تبلیغ از اسلوب خاصی بهره می گیرد که اهداف آن مبتنی بر مفاهیم موجود در قرآن کریم شکل گرفته است. مطالعه و کشف مفاهیم راهبردی در حوزة تبلیغ و ارتباط در قرآن کریم با محوریت مفهوم دعوت لازمة سیاست گذاری های متناسب و کاربردی با «محیط زیست فرهنگی» ایران اسلامی است.
1.3. هدف های تحقیق
هدف اصلی تحقیق: انجام یک مطالعة اکتشافی جهت شناخت میزان تطابق مفهوم ارتباطی دعوت در قرآن کریم با مفهوم ارتباطی انتقال در مکتب انتقال.
اهداف فرعی:
– مطالعة مفهوم ارتباطی دعوت در قرآن کریم؛
– مطالعة شرایط مطرح در مفهوم ارتباط در نگاه دعوت مدار قرآن؛
– مطالعة شرایط ارتباطی مطرح در دیدگاه مکتب انتقال؛
– مطالعۀ میزان تطابق مفهوم ارتباطی دعوت در دیدگاه قرآن کریم با مفهوم ارتباط در مکتب انتقال.

1.4. سؤال های تحقیق:
جهت اکتشافی بودن پژوهش، آن چه در این بخش مورد مطالعه قرار می گیرد بیان مجموعه ای از سؤالات کلیدی تحقیق می باشد که به صورت سؤال اصلی و سؤالات فرعی طرح شده است:
سؤال اصلی تحقیق: در یک مطالعة مقایسه ای، تطابق مفهوم ارتباطی انتقال در مکتب انتقال با مفهوم ارتباطی دعوت در قرآن کریم از چه میزانی برخوردار است؟
سؤال های فرعی:
1- مفهوم دعوت در قرآن کریم چیست؟
2- نظریه های پیرامون مفهوم دعوت در قرآن کریم چیست؟
3- دیدگاه دعوت مدار قرآن برای یک ارتباط مؤثر چه شرایطی ترسیم می کند؟
4- آثار دعوت چیست؟
5- نگرش و مبنای فکری قرآن کریم نسبت به مفهوم ارتباطی دعوت چیست؟
6- آیا کاربرد مفهوم ارتباط در مکتب انتقال متناسب با مبانی فکری قرآن کریم و فرهنگ جامعه اسلامی است؟

1.5. فرضیه تحقیق
نگرش و مبنای فکری قرآن کریم نسبت به مفهوم ارتباطی دعوت با مفهوم ارتباطی انتقال در مکتب انتقال تطابق دارد.

1.6. مفاهیم اصلی تحقیق
دعوت: «لفظ دعوت یک معنی را در بر دارد و آن عبارت است از: میل و گرایش به سوی تو در اثر صدایی که از تو صادر می شود.» 5
«كلمه دعوت به معناى معطوف كردن توجه و نظر شخص دعوت شده است به سوى چيزى كه آن شخص دعوت شده است که هم شامل دعوت كردن به وسيله لفظ مى‏شود و هم شامل آنجايى كه كسى را با اشاره و يا نامه دعوت كنند.»6
«دعوت به معنى خواندن و خواستن است كه مورد توجّه و ميل و قبول گردد.»7
انتقال: «مکتب ارتباطی انتقال، ارتباط را انتقال پیام ها می داند. انتقال در این مکتب بدان معناست که چگونه فرستندگان و گیرندگان رمزگذاری و رمزگشایی می کنند، و چگونه انتقال دهندگان، مجاری/ مجراها و رسانه های ارتباطی را به کار می گیرند.»8
1.7. پیشینۀ تحقیق
با بررسی های انجام شده در مورد پایان نامه، طرح های پژوهشی و مقالات، هیچ گونه پایان نامه ای مشابه با عنوان تحقیقی مورد مطالعه یافت نگردید، امّا پیشینة این موضوع در منابع زیر پی گیری شده است:
1- در کتاب های تفسیر در ذیل آیاتِ مرتبط با مفهوم دعوت و تبلیغ؛
2- تک نویسی پیرامون این موضوع با عنوان «دعوت در قرآن» یا «تبلیغ در قرآن»؛
3- در مقالات و مجلات پژوهشی متعدد با رویکرد دینی.

از جمله می توان به مطالب زیر اشاره کرد:

1. مؤلفِ کتاب «تبلیغ اسلامی و دانش ارتباطات اجتماعی»، مسأله «کلیات» و «مبانی» هر علم را از بحث عناصر موضوع آن علم جدا در نظر می گیرد، بر این اساس نتیجه می گیرد که «تبلیغ» در متون اسلامی قابل گنجاندن و نشان دادن در مدل های ارتباطی نیست و در دانش ارتباطات از طریق مدل های ارتباطی، به صورت کلی می توان عناصر ارتباط و نحوة ارتباط آنها را با یکدیگر یافت نه چیزی بیشتر.
2. مقاله ای با عنوان «ویژگی های دعوت نبوی از منظر علّامه طباطبایی»، میان خط و مشی تبلیغ و دعوت اسلامی با آنچه در سایر تبلیغات مرسوم است تفاوت ماهوی قائل است و می گوید به اعتقاد علّامه طباطبایی (ره) دعوت در اسلام به معنای رساندن پیام الهی است، آن هم با تکیه بر شناخت حقیقت و ارائه ی واقعیت. به عبارت دیگر سیاست حاکم بر تبلیغ اسلامی توجّه دادن انسان به کرامت خویش، برانگیختن حس مسؤولیت و تذکار نعمت ها، تبشیر و انذار و جذب و تألیف قلوب است.
3. مقاله ای با عنوان «جاذبه های دعوت نبوی در انگارة قرآن»، ویژگی های دعوت را عبارت از سه مورد می داند: 1- ادبیات و زبان در فرایند دعوت نبوی ادبیات و زبان خرد است. از آیۀ 125 سورۀ نحل روشن است که حکمت، وعظ، جدال منطقی و آرام از شاخصه های زبان خرد هستند؛ 2- روش و شیوة دعوت نبوی بر ساخته و برآمده از ظرفیت آفرینی و شخصیت پروری است؛ 3- ظرفیت اجرایی و قابلیت تطبیق دعوت نبوی به فراخور ظرفیت و ذهنیت مخاطبین است.
4. در تفاسیر نیز در ذیل آیات مربوط به دعوت و در بحث های مستقل در لابه لای تفاسیر به این مسأله اشاره شده است از جمله:
– در ترجمة تفسیر المیزان، ذیل آيۀ 213 از سوره بقره و آیة 61 سورة آل عمران آمده است: «تبليغ و دعوت، عين نبوت و بعثت نيست‏، هر چند از شئون و لوازم آن و از مناصب و مقامات الهيه‏اى است كه شخص نبى متقلّد آن مى‏شود و به همين جهت منافات ندارد كه اين منصب به امرى و فرمانى جداگانه به غير شخص نبى نيز داده شود، هم چنان كه در تفسير آيۀ 124 از سوره بقره در بحثى پيرامون مسالۀ امامت خاطر نشان كرديم: كه مسالۀ دعوت و تبليغ عين امامت هم نيست هر چند كه به وجهى از لوازم آن هست.»9
– در تفسیر روشن ذیل آیة221 از سورة بقره آمده است: «دعوت و دعاء: به معنى خواندن است كه جلب توجّه و تمايل كرده و به سوى او سوق شود. و امّا مقصد و هدف آنان كه مشرك هستند: عبارت است از آتش و دعوت به آتش است که منظور جهنّم روحانى است که از آن تعبير مى‏شود به آلودگى و مضيقه و ظلمت و انقطاع از حقّ و نور و رحمت و محبّت و هر آن چيزي كه در محيط محجوبيّت و بعد پديد آيد. ولی خداوند متعال مردم را دعوت مى‏كند به عالم وحدت و نور و طمأنينه نفس و قرب و ارتباط و لقاء كه حقيقت و روح بهشت روحانى است.»10
– در ترجمة مجمع البيان في تفسير القرآن، در ذیل آیة 104 از سورة آل عمران آمده است: «بايد جماعتى از شما به دين دعوت كنند و امر به اطاعت كنند و نهى از معصيت نمايند اينهايند كه رستگارند.»11
– در ترجمة تفسیر المیزان، ذیل آيۀ 108 از سوره یوسف آمده است: «اينكه رسول خدا (ص) را مأمور نموده تا راه خود را اعلام بدارد، و آن عبارت است از دعوت به چنين توحيدى، دعوتى كه از روى بصيرت است. …تأكيد معناى دعوت به خدا و بيان اين جهت است كه اين دعوت به سوى خدا دعوتى نيست كه به هر طورى كه شد صورت گيرد بلكه دعوتى است كه براساس توحيد خالص صورت مى‏گيرد، و به هيچ وجه، از توحيد به سوى شرك گرايش نمى‏كند.»12
– در ترجمه مجمع البيان في تفسير القرآن در ذیل آیة 125 از سورة نحل آمده است: «مردم را به وسيلۀ قرآن به دين خداوند دعوت كن، زيرا دين، يگانه راه رسيدن به خشنودى خداوند است. همچنين مردم را از راه موعظ

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درمورد قرآن کریم، مبانی فکری، علم ارتباطات، جنگ جهانی دوم Next Entries تحقیق رایگان درمورد روش تحقیق، انتقال اطلاعات، مبانی نظری، قرآن کریم