تحقیق رایگان درمورد سینمای دینی، محدودیت ها، فیلم تاریخی

دانلود پایان نامه ارشد

بینی کرده که در آن قهرمان با منسجم ترین و قدتمندترین نیروی مخالف در زندگی خود رودر رو خواهد شد. (مک کی، 1387: 199). اساس بحران بر دگرگونی و تغییر وضع از حالی به حال دیگر است. این تغییر حال شامل بر دو نکته اصلی است:
1ـ خروج از حالت توازن و افتادن در سیری که فاقد تعادل لازم برای ثبات است که عامل حرکت برای دستیابی به تعادل می شود.
2ـ بحران در نقطه ی اوج، تکلیف را معین می کند. یا به وضع ثبات می رسیم یا آن را از دست می دهیم. در هر بحران دو نقطه ی شکست، دو نقطه ی انحراف از مسیر قبلی، یا دو نقطه ی تغییر جهت وجود دارد. یکی هنگامی است که از حالت ثبات تغییر جهت می دهیم و وارد مرحله ی نامتعادل می شویم که از فصل شروع آغاز می شود. دیگر زمانی است که این عدم تعادل و آششفتگی در نقطه ی اوج خود دگرگون می شود و به وضعی دیگر درمی آید. (قادری، 1380: 67).

2ـ2ـ1ـ6دیالوگ
ارسطو گفتار را اینگونه تعریف می‌کند: «مراد از گفتار عبارت است از تبیین و بیان فکر به وسیله الفاظ و البته صفات و مختصات آن، هم در آنچه به نظم نوشته می‌شود و هم در آنچه به نثر نوشته می‌شود یکی است» (زرین کوب، 1385: 124ـ125). «درام نویس برای ارتباط با مخاطب باید به مهارت خود در دیالوگ نویسی متّکی باشد، بی آنکه بتوانیم از عناصر دیگر درام، ذرهای چشم پوشی کنیم. عناصر دیگر هم در دیالوگ، نمود عریان‌تری به خود می‌گیرند» (قادری، 1388: 316).
آثار سینمایی که عنصر کلام را به عنوان مهم ترین تکنیک خود مورد توجه قرار می دهند، معمولاً تأثیر پذیرفته از هنر تئاتر هستند. در این آثار شاهد رد و بدل شدن دیالوگ‌هایی هستیم که گاه از فرط تراشیدگی، همچون جمله‌ای قصار در اذهان جا می‌گیرد یا حتی نماینده و معرّف سبک یا گونه‌ای از سینما می‌شود؛ سینمایی که برای فیلمنامه ارزشی بنیادین قائل است. تا جائی که فیلمنامه را همچون اثر ادبی مستقلی میبیند. این نوع سینما هر چند به شکل گیری نوعی سینمای بومی یاری میرساند، اما برای مخاطبینی که با ظرافتهای ادبی زبان مربوطه آشنا نیستند، یا اصلاً آن زبان را نمیدانند، جذابیتی نخواهد داشت. گفتگو در فیلمنامه کارکردهای مختلفی دارد:
1. کارکرد اطلاع‌رسانی: پیشرفت داستان و اوج گیری نمایشی آن مشروط به شرط دلالت طلبی داده‌های اطلاعاتی است و خودداری‌های اطلاع رسانی.
2. کارکرد شخصیت سازی: گفتگو گاه به کار مشخصه‌های لحظه‌ای شخصیت می‌آید یا گاه شرایط عمومی شخصیت را می‌پروراند و بازمی‌نمایاند.
3. کارکرد کنش و نمایشی کردن کنش: در دیدگاه کلاسیک گفتگو در عمل صحنه شرکت مستقیم می‌جوید.
4. کارکرد تفسیری: گفتگو موقعیت، کنش و رفتار شخصیت‌ها را تفسیر می‌کند (وانوا، 1379: 251ـ253).

2ـ2ـ1ـ7 زمان و مکان (صحنه، موقعیت)
هنرهای نمایشی از هنرهای محدود به زمان و مکان است، یعنی باید در زمان و معین به تماشای آن پرداخت و خود آن نیز در هر لحظه در زمان جاری است. هر فیلمنامه دارای یک زمان کلان (تاریخی) و یک زمان خرد (شب و روز و…) است و همچنین هر فیلمنامه دارای یک مکان کلان (جغرافیایی) و یک مکان خرد (بیابان، شهر و اتاق و…) است. اهمیت زمان و مکان در فضاسازی نمایش و طراحی صحنه و لباس و… بسیار زیاد است و در بیشتر مواقع کارکردهای ویژه ای در پیشبرد رویدادها و کارپرداختها دارد.
عنصری که در فیلمنامه محل و زمان وقوع حوادث را مشخص می کند عنصر صحنه یا موقعیت داستان است. به عبارت دیگر، «صحنه بر برهه ای از زمان و مکان یا مکان هایی که حوادث پیرنگ در آن اتفاق می افتد، اشاره دارد. هر چند صحنه از منظر بار دراماتیکی در مقایسه با قوت عنصر مهمی چون کشمکش از اهمیت کمتری برخوردار است، اما چون حادثه و کشمکش هر دو در زمان رخ می دهند، پس موقعیت داستانی در هویت بخشیدن به شخصیت و حادثه بسیار مؤثر است» (حنیف، 1389: 72).
بعد از بررسی و شناخت اجمالی از عناصر فیلمنامه، وارد بحث بازنمایی معصوم (ع) در فیلم های داستانی می شویم تا ظرفیت ها و محدودیت های زبان سینما و تلویزیون را در تصویرگری معصوم (ع)، مورد کنکاش قرار دهیم.

2ـ2ـ2 فیلم تاریخی و تاریخ مقدس
روشن است که فیلم های تاریخی ـ مذهبی به «تاریخ مربوط به مذهب» می پردازند. در این گونه فیلم ها نیز بیش از همه به زندگی معصومان و قهرمانان دینی که بیشتر به صدر اسلام و سده های نخستین هجری مربوط است، پرداخته می شود. گاهی از این نوع سینما و فیلم ها، با تعبیر «فیلم تاریخ مقدس» هم یاد می شود. (مشکات، 1382: ص 129ـ141)
گفتنی است، سینمای تاریخی ـ مذهبی با سینمای دینی فرق دارد. سینمای دینی که گاه بدان سینمای معنوی یا معنویت گرا یا سینما ماورا گفته می شود، بیشتر با دغدغه های انسان درباره «ایمان» و «خداجویی» مرتبط است. تفاوت سینمای دینی (اگر این ترکیب را بپذیریم) و تاریخی ـ مذهبی را نه تنها می توان از مقایسه فیلم های هر دو دسته دریافت، بلکه بیشتر سینماپردازان در تعریف سینمای دینی، به آن باور دارند.
نگاه تنزیه گرایانه تشیع به معصومین که به فیلم تاریخ مقدس تسرّی یافته، موهبتی است که از طریق آن معارف و ارزش های الهی برای دیگر مذاهب و ادیان نیز مطرح می شود و با استقبال همگان مواجه می گردد. (میرخندان، 1392، 108)فیلم تاریخ مقدس به نوعی، به تاریخ انبیا و امامان پرداخته است. این نوع فیلم و به طور کلی، فیلم تاریخی همچون فیلم اقتباسی، شامل طیف متنوعی از فیلم هاست. در این گونه، فیلم هایی وجود دارد که بر اساس اطلاعات تاریخی ساخته شده اند. فیلم عیسای ناصری ساخته فرانکو زفیرلی از این دست است و فیلم هایی که برهه ای از تاریخ، تنها ظرف زمانی برای وقوع داستان است و عناصر داستانی غیر از عناصر تاریخی هستند؛ مانند فیلم های روز واقعه ساخته شهرام اسدی و بن هور ساخته ویلیام وایلر از این نمونه اند. در این طیف می توان فیلم هایی را یافت که ترکیبی از روایت تاریخ و روایت تخیلی امروزین هستند.
یکی از نکات مهم در این باره، اهداف بیان تاریخ مقدس در قالب اثر نمایشی است. به عبارت دیگر بیان هنری تاریخ مقدس به دنبال چه تأثیری در مخاطب است؟ این پرسش هم چنان که در فیلم مطرح است، در بازگویی تاریخ رسولان در قرآن نیز پرسیدنی است؛ چرا در جای جای قرآن تاریخ رسولان و قوم آنان بیان شده است؟
شاید این اولین نکته ای باشد که باید در این باره مطرح کرد. فیلم تاریخ مقدس هم چنان که از نامش پیداست و برای این که این نام حقیقتاً بر آن صدق کند، باید پاسخ این پرسش را از متن دین جستجو کند.
در قرآن کریم در سوره هود در این باره بیانی وجود دارد: «وکلا نقصّ علیک من انباء الرسل ما نثبّت به فؤادک و جاءک فی هذه الحق و موعظه و ذکری للمؤمنین
و ما از همه اخبار رسولان، آنچه را که قلب تو بدان تثبیت می شود، بیان می کنیم و در این امر، برای حق و (راه صواب) و برای مؤمنان موعظه و تذکر است» (هود، آیه 120)
بر اساس این آیه بیان داستان رسولان برای رسول الله (ص) تثبیت قلب است تا دل او از نگرانی ها و اضطراب ها که نگرانی های مقام پیامبری برای ابلاغ پیام و هدایت خلق است، به ثبات برسد. این هدفی است که ناظر به رهبری جامعه اسلامی است. بیان داستان رسولان الهی برای جامعه اسلامی و در میان مؤمنان نیز هدفی را تأمین می کند که آن موعظه و ذکر و تذکر است.
وعظ و ذکر بودن تاریخ مقدس برای تمامی انسان ها در همه عصرها در این دو نکته نهفته است: 1. وجود فطرت و ساحت مشترک و ثابت انسانی در طول تاریخ بشریت. 2. وجود سنت ها و قوانین ثابت و مشترک در جامعه؛ فطرتی که در آن تغییری به وجود نمی آید:
«فطرت الله التی فطر الناس علیها لاتبدیل لخلق الله
فطرت خدایی ای که مردم را بر اساس آن مفطور (و خلق) کرده است. برای خلقت خداوند تغییری وجود ندارد.» (روم، آیه 30)
و سنت هایی که در آن تبدیلی نیست:
«سنّه الله فی الذین خلوا من قبل و لن تجد لسنّه الله تبدیلا
این سنت خدا در امت های گذشته است، و در سنت خدا هرگز تغییری نخواهی یافت» (احزاب، آیه 62)
در این صورت داستان آدم، نوح، ابراهیم، موسی و عیسی و دیگر رسولان الهی (ع) می تواند برای زمان بعثت و تا کنون و تا آینده (به حکم جاودانه بودن قرآن و مورد خطاب بودن انسان ها تا قیامت) هم چنان موعظه و ذکر و تذکر باشد. تاریخ رسولان و امامان (ع) هم چنان که زیارات ائمه (ع) گواهی می دهند، یک تاریخ مستمر است با ویژگی های مشترک؛ آن جا که حسین (ع) وارث آدم، نوح، ابراهیم، موسی و عیسی، رسول الله، امیر مؤمنان و حسن (علیهم السلام) نامیده می شود. تاریخ مقدس تاریخ مقابله بین حق و نمودهای مختلف باطل است. باطل با عناوین طاغوت در جنبه سیاسی، ملأ در جنبه اجتماعی، مترف در جنبه اقتصادی و کافر یا منافق یا مشرک در جنبه فرهنگی.
بر این اساس فیلم تاریخ مقدس نیز باید از ذکر تاریخ انبیا و ائمه (ع) در قالب اثر نمایشی، موعظه و تذکر را وجه نظر خود داشته باشد. رویکرد فیلم تاریخ مقدس حتی اگر ترسیم شرایط سیاسی و موضع گیری معصوم باشد، به حکم شمول دین در عرصه های مختلف از جمله سیاست از متن دین برمی خیزد و برای همین در این صورت نیز سنت های ثابت در جامعه و امور فطری انسانی بر آن حاکم خواهد بود.
اگرچه درام دارای ماجراهای دارای کشمکش است، دارای تعلیق و غافل گیری است، ولی عناصر درام، همه و همه اگر تاریخ مقدس را در ماجرا و ماجراپردازی محدود کند و بیننده را صرفاً در کشمکش ها و بحران و اوج داستان درگیر و سرگرم کند، بی آنکه وعظ و تذکر رخ بنماید، به بیراهه رفته است. تاریخ مقدس تذکر این نکته است که بر این عالم دست تدبیر و تقدیر خداوند حاکم است و اینکه هستی و جامعه بر اساس حق و قوانین ثابتی حرکت دارد و کسانی هستند که با حق همراه اند و کسانی که در مقابل آن می ایستند و… .
البته فیلم، در ساختار دراماتیک، دچار محدودیت هایی است. جهان فیلم دراماتیک برخلاف دیگر ساختارهای هنری و برخلاف بیان مستقیم در امر غیرهنری باید جهانی نزدیک به واقعیت تاریخی خلق کند؛ جهانی که در آن شخصیت ها و رویدادها زندگی کنند و چنین امری اساساً ظرفیت و گنجایش حرف های اساسی و جدی را کمتر از دیگر رسانه ها (مانند رسانه مکتوبی که اصطلاحاً در دسته بندی هنری نگنجد) و نیز دیگر ساختارهای هنری دارد. کنش ها و عدم کنش ها، واکنش ها و عدم واکنش ها نیز همان محدودیت بیان غیرمستقیم را در جهان نمایشی دارد. هر چه هست، فیلم تاریخ مقدس باید در دام بیان حادث و صرفاً گفتن ماجرا نیفتد.
هم چنین داستان رسولان در قرآن دارای نکته ای خاص نیز هست و آن فعل خداوند در نسبت با رسولان و تربیت آنان و به تعبیر رسول الله (ص) تأدیب ایشان است. فعل خداوند (آن گاه که وارد جهان نمایش می شود همان کنش خداوند) دارای حکمت است. همان گونه که این امر در معارف دینی تحلیل شده، خواست و فعل حق نه برخاسته از انگیزه و در نتیجه جبران نقص و رسیدن به کمال در فاعل است، بلکه برخاسته از حکمت و برای جبران نقص و رسیدن به کمال در معلول است.
به این ترتیب آن جا که خداوند در داستان رسولان به عنوان یک علت داستانی عمل می کند، در علیت او نه از انگیزه که از حکمت او باید سخن گفت و آن را تحلیل کرد. این حکمت با توجه به شرایط هر رسول می تواند دست تربیت ربّ را نشان دهد. این امر یکی دیگر از مؤلفه هایی است که فیلم تاریخ مقدس را از افتادن در ورطه بیان ماجرای صرف نجات می دهد و در آن روح می دمد. که جنبه ای از قصص رسولان در قرآن به همین امر توجه نشان داده است.
اقتضای دمیدن این روح و تحقق تذکر و ذکر در فیلم تاریخ مقدس در وهله اول تحقیق است. تحقیق در این ساحت می تواند عناصر مشترک دعوت رسولان، جناح بندی های جبه حق و جبهه باطل (در جلوه های مختلف آن) و سنت های حاکم را به دست بدهد. ضمن آن که می تواند ویژگی های خاص زمان هر رسول یا امام را روشن کند؛ اینکه تعبیر خواب در دوران یوسف (ع) و در داستان او اهمیت دارد، این که اعجاز موسی (ع) (ید بیضا و عصا) در دوران او در ایفای رسالت او نقش بازی می کند و اینکه اعجاز محمد (ص) کلامی (قرآن) است که بر وی وحی شده است.
هم چنان که پیداست، این تحقیق بیش از آن که

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درمورد درون مایه، شخصیت پردازی، منابع تاریخی Next Entries تحقیق رایگان درمورد هنر اسلامی، تصویرپردازی، مفهوم وجود