تحقیق رایگان درباره فیزیولوژی، فشار روانی، ساختار سازمانی

دانلود پایان نامه ارشد

توسط ناسا31 انجام شد، نتایج نشان داد که افراد در موقعیتهایی که با دیگران سروکار دارند بیشتر از سایرین در معرض استرس و بیماری مرتبط با آن بودهاند از این علل تحت عنوان عوامل استرسزا یاد میشود که بطور مختصر هر یک از این عوامل شرح داده میشود (شکرکن، 1368).
1-4-2- عوامل فشارزای بیرون سازمان
فشارزای بیرون سازمان را تغییرات اجتماعی، فنی، خانوادگی، مکان زندگی، شرایط اقتصادی و مالی، نژاد، طبقه اجتماعی و شرایط محل زندگی شناسایی کردهاند. خانواده فرد نیز تأثیر عمده بر شکلگیری شخصیت او دارد.
2-4-2- عوامل فشارزای درون سازمان
این عوامل عبارتند از:
الف) خطمشیهای سازمان
ارزشیابی غیرمنصفانه و خودسرانه از عملکرد کارکنان
نابرابری در حقوق و دستمزد
مقررات انعطاف ناپذیر
نوبت کاری
رویههای مبهم
نقل و انتقالات مکرر
شرح شغلهای غیرواقعی

ب) ساختار سازمانی
تمرکز در تصمیمگیری و عدم مشارکت کارکنان در تصمیمگیریها
فرصت و مجال اندک برای پیشرفت و ترقی
رسمی بودن زیاد موقعیت
تخصص طلبی بیش از حد
وابستگی متقابل بخشهای سازمان
تعارض میان کارکنان صف و ستاد
ج) شرایط فیزیکی سازمان
ازدحام کارکنان و فقدان حریم شخصی
سروصدا، گرما یا سرمای مفرط
وجود مواد شیمیایی سمی و یا اشعههای خطرناک
آلودگی هوا
خطرات ایمنی
نور و روشنایی
د) فرایندهای سازمان
ارتباطات ضعیف
اطلاع و آگاهی ناکافی از عملکرد شغلی
اهداف شغلی مبهم یا متعارض
سنجش غیر دقیق یا مبهم عملکرد شغلی
نظام مهرکننده غیرمنصفانه
اطلاعات نابسند غیرمکفی
باید متذکر شد با بزرگتر شدن و پیچیدهتر شدن سازمانها، عوامل فشارزای بیشتری بر کارکنان وارد میآید.
3-4-2- عوامل فشارزای گروهی
گروههای کم کار میتوانند منابع بالقوهای از فشار روانی باشند. عوامل فشارزای گروهی را میتوان به سه دسته تقسیم نمود:
الف) فقدان انسجام و یکپارچگی گروهی
بررسیها حکایت از آن دارد که انسجام و یکپارچگی گروهی برای کارکنان، به ویژه سطح پایین از اهمیت خاصی برخوردار است.
اگر طرح کار و وظیفه فرصت انسجام و یکپارچگی را از کارکنان بگیرند
اگر سرپرست مانع انسجام و دوستی میان اعضای گروه گردد و یا آن را محدود سازد
و اگر دیگر اعضای گروه فرد خاصی را طرد کنند موقعیتی فشارزا به بار میآید.
ب) فقدان پشتیبانی و حمایت اجتماعی
پشتیبانی و حمایت اعضای گروه برای کارکنان بسیار ارزنده است. شرکت در غمها و شادیهای یکدیگر برای کارکنان پر اهمیت است. فقدان چنین پشتیبانی اجتماعی میتواند برای کارکنان فشارزا باشد.
ج) تعارض درون گروهی و برون گروهی
تعارض32 از لحاظ مفهومی پیوند نزدیکی با استرس دارد. تعارض با اعمال ناسازگارانه یا خصمانه میان ابعاد مختلف موجود در درون یک فرد از قبیل اهداف یا نیازهای انگیزشی و ارزشهای بین افراد یک گروه و بین افراد گروههای مختلف ارتباط دارد. این تعارض و کشمکشها میتوانند به فشار روانی قابل ملاحظهای در افراد منجر شوند.
4-4-2- عوامل فشارزای فردی
ویژگی نقش
ویژگیهای شخصیت
منابع و پاسخ مقابله
پیرلن و اسکولر (1978) پاسخ مقابله را به سه دسته تقسیم میکند:
پاسخهایی که وضعیت را تغییر میدهند و آن را تعدیل میکنند.
پاسخهایی که برداشت ما را نسبت به وضعیت تغییر میدهند تا احتمال پیامدهای استرسزا را به کمترین حد برسانند.
پاسخهایی که پیامدهای استرسآور پس از وقوع را مهار میکنند (انکار).
(کوپر 1979، ترجمه مهدی قراچه داغی و ناهید شریعت زاده،1373) معتقد است پنج محرک تنشزای شغلی متداول وجود دارد.
نوع شخصیت: شخصیت نوع A دارای استرس بیشتری است.
فرهنگ سازمانی: میزان همکاری، انگیزش و روحیه بر سطوح استرس تأثیر میگذارد و سازمانهایی که کارکنان را به سوی سطوح بالای عملکرد سوق میدهند وضعیتی پراسترس به وجود میآورند.
رفتار مدیریت: سبک مدیریت آرام و مشارکتی کمتر پراسترساند. کارکنانی که مدیران خودرأی دارند بطور محتمل پنج برابر بیخوابی، سردرد و ناراحتیهای گوارشی را در ارتباط با استرس گزارش میکنند.
انجام کار: بعضی از انواع کار پراسترساند. در بعضی موارد جابجا شدن در یک شغل همراه با کار لذتبخش، حرکتی بخردانه است که میتواند کمی از محرکهای تنشزا را کمتر نماید.
روابط انسانی: ارتباطهای انسانی عاملی بسیار مهم در رضایت شغلی افراد است. وقتی افراد با یکدیگر همکاری نمیکنند محیط پراسترس میشود.
لاکمن و سورسن33 (1987) عوامل استرسزا را به طور کامل به هفت گروه به صورت زیر طبقهبندی نمودهاند:
عوامل ژنتیک34 : بر ساختار بیوشیمیایی بدن و بر ظاهر، طول عمر، هوش و حساسیت نسبت به استرس و بیماریها تأثیر میگذارند.
عوامل شیمیایی و فیزیکی: از سه طریق انسان را تحت تأثیر قرار میدهند:
الف) از محیط بیرون بر بدن انسان تأثیر میگذارند. مانند سموم، تشعشعها، الکتریسیته و داروها.
ب) از داخل بدن سرچشمه میگیرند مانند افزایش انسولین یا افزایش رسوب کلسترول در دیواره عروق.
ج) بطور همزمان از محیط درون و بیرون انسان منشاء گرفته و کاهش یا فقدان آنها موجب بروز ضایعات خواهد شد. نظیر کم آبی شدید، کمبود ویتأمینها و املاح و کمبود اکسیژن.
میکروبها و انگلها: جسم انسان را مورد هجوم قرار میدهند.
عوامل استرسزای درونی: این عوامل بر سیستم عصبی مرکزی35 (CNS) اثر نموده و سپس تغییرات فیزیولوژیکی غیرطبیعی و در نهایت ممکن است بصورت یک صدمه یا بیماری روانی ظاهر گردد.
عوامل استرسزای فرهنگی: این عوامل شامل نگرشها، عقاید، آداب و رسوم بوده و میتوانند بر شخصیت و زندگی افراد تأثیر بگذارند. تغییرات سریع در ارزشهای فرهنگی، یک منبع عظیم بروز استرسها میباشد.
عوامل استرسزای محیطی: زمانی که بشر قادر به حفظ تعادل و توازن با محیط زندگی خود و در ارتباط با دیگران نباشد استرس بروز خواهد کرد. عواملی چون جنگ، عدم وجود امکانات بهداشتی در جامعه، کمبود مواد غذایی و آلودگی محیط زیست از عوامل استرسزای محیطی به شمار میروند.
عوامل استرسزای ناشی از زندگی در جوامع صنعتی: عواملی چون آلودگی هوا و آب، گازها، سموم، مواد زائد کارخانجات، مواد رادیواکتیو، داروها و … در این گروه قرار میگیرند (ملاعباسی، 1391).
(ظهیری1374 به نقل از رزنمان 1987).عوامل استرسزا را بصورت زیر تقسیمبندی نموده است:
خط مشی سازمانی
خط مشیها و سیاستهای ناعادلانه و عدم وجود عدالت شغلی
قوانین خشک و انتقالهای نابجا
جابجاییهای مکرر و انتقالهای نابجا
شرح شغلهای غیرواقعی
ساختار سازمانی
تمرکز بیش از حد و عدم وجود اختیار کافی برای تصمیمگیری
عدم امکان ارتقاء و پیشرفت
تخصصگرایی افراطی و جزئی شدن وظایف شغلی
شرایط فیزیکی سازمان
سروصدای زیاد در محیط کار
گرما و سرمای بیش از حد محیط کار
وجود گازهای سمی در محیط کار
خطرات شغلی و امکان آسیبدیدگی در کار
نور کم یا ناکافی برای کار
فرایندهای سازمانی
ارتباطات ناقص و عدم انتقال مؤثر اطلاعات
عدم وجود بازخورد
کنترلهای بیمورد
ارزیابی ناعادلانه
ارائه اطلاعات نادرست.
محققان اظهار میدارند که تزلزل سیستم اقتصادی و عدم اطمینان در زمینه فنآوری نیز موجب استرس میشود. کوپر و مارشال (1979 و 1978) فهرست جامعی از عوامل موجد استرس تهیه کردهاند که در نمودار 1-2 ترسیم گردیده است.
نمودار 1-2: عوامل موجد استرس (کوپر و مارشال، 1978 و 1979)

استیفن پی رابینز عوامل به وجود آورنده استرس را تحت عنوان منابع بالقوه تنشزا به سه دسته تقسیم میکند (رابینز، 1991، ترجمه پارسائیان و اعرابی، 1377).
عوامل محیطی:
نامطمئن بودن وضعیت اقتصادی
نامطمئن بودن وضعیت سیاسی
نامطمئن بودن تکنولوژی
عوامل سازمانی:
نوع کار
نقشی که فرد باید ایفا کند
خواستههای همکاران
ساختار سازمانی
رهبری مرحله حیات سازمانی
عوامل فردی:
مسائل اقتصادی
مسائل خانوادگی
(مورهر و گریفین، 2005، ترجمه الوانی و معمارزاده، 1384) در بیان علل فشارهای عصبی (استرس) مینویسد:
بسیاری چیزها میتوانند باعث فشار عصبی شوند، وی فشارهای زندگی را شامل تغییر زندگی، فاجعه زندگی و فشار سازمانی، را در قالب الزامات شغل و نوع شغل، تأمین شغل، کار زیاد، حوادث ناشی از کار، الزامات نقش، تضاد، ابهام، ادراکات روابطی، فشار گروهی و سبک رهبری مطرح مینماید.
(نمودار شماره 2-2)

بارون و گرینبرگ (1990) عوامل استرسزا را به شرح ذیل بیان میکنند:
عوامل مربوط به کار
علل شخصی
علل مربوط به کار: منابع بالقوه فشار عصبی در بسیاری از محیطهای کاری شرایط جسمی است که بر افراد غلبه میکند. شرایط نامطلوب ارگونومیکی از قبیل گرما و سرمای شدید، صدای بلند، شلوغی، نور کم در ایجاد فشار روانی (استرس) مؤثر میباشند.
فشار عصبی اغلب از تغییر در سازمان ناشی میشود. تغییر در خطمشی سازمان، سازماندهی مجدد، ادغام و تغییرات عمده در مدیریت سطح بالا میتواند سطوح بالایی از بیثباتی و فشار عصبی را ایجاد کند.
بارون و بینگلی36 طی یک سال و شش ماه پس از ادغام دو سازمان، از کارمندانشان گزارشی در مورد فشار عصبی مربوط به شغل ارائه نمودند. بررسیها نشان داد که بلافاصله پس از ادغام سازمانها، فشار عصبی افزایش یافته، اما با گذشت زمان میزان استرس کاهش یافته است.
علل شخصی: حوادث خارج از محیطهای کاری اغلب فشارهای عصبی مقاومتی ایجاد میکنند و آن به کار روز بعد نیز منتقل میشود. حوادث پر از فشار عصبی در زندگی شامل مرگ همسر، طلاق، صدمه رسیدن به بچهها، شکست در مدرسه، بارداری ناخواسته از جمله این مسایل هستند( بارون وگرینبرگ ، 1990 )

جدول شماره 1-2: حوادث زندگی به عنوان منبعی از فشار
درصد فشار عصبی مربوط به آن
حوادث
100
مرگ همسر
73
طلاق
65
متارکه
63
زندان
63
مرگ اعضای نزدیک خانواده
52
بیماری یا جراحت شخصی
50
ازدواج
47
اخراج از کار
45
بازنشستگی
40
بارداری
37
مرگ دوست نزدیک
28
مشکل داشتن با خانواده همسر
23
مشکل داشتن با کارفرما
20
تغییر محل سکونت
13
تعطیلی
12
جشن عید (کریسمس)
Graham, P.K, Solving the Human problems at work, 1994
5-2- توسعه مدلهای استرس شغلی
به دلیل پیچیدگی پدیده استرس، تحقیقات استرس به توسعه تعدادی از مدلهای چگونگی ایجاد استرس شغلی منتهی شد. این مدل برگرفته از تلاشهای اولیه در مورد نظریههای استرس در سطوح مدلهای شناختی، سایکولوژی و فیزیولوژیکی پاسخهای استرس بود.
6-2- نقش سایکولوژیکی شناختی در مدلهای استرس
یک اصل مهم و اساسی از مدلهای شناختی استرس این است که فرایند درک و تعبیر دنیای خارج چگونگی وضعیت روانی را تبیین میکند و خطراتی چون بیماری قلبی و عروقی را به دنبال دارد. اثرات روانی استرس از طریق فشار کاری تحلیل میشود. دیدگاه شناختی – روانی (بار کاری) را اینگونه تعریف میکند:
«تمامی اطلاعاتی که کارمند برای انجام وظایف نیاز دارد بداند و درک کند».
فشار کاری زمانی رخ میدهد که فرایند ورود اطلاعات به فرد بیش از تواناییهای وی است. این مدلها بر فشار کاری، مشکلات ارتباطی و ذهنی تأکید میورزند. دیدگاه سایکولوژی تمایل دارد نقش استرسورهای فعال کاری را کاهش دهد و به جای آن بر اهمیت برآورد فرد از موقعیت تأکید نماید. اگر چه این رویکرد هنگامی که امکان اصلاح شرایط وجود دارد مفید است ولی زمانی که نیاز به ایجاد تغییرات اساسی در موقعیت باشد این دیدگاه جایی ندارد.
7-2- نظریههای فیزیولوژیکی استرس
نظریههای پاسخ فیزیولوژیکی استرس بر دو مکانیسم تأکید میورزد.
پاسخ مرکزی آدرنال37 با دخالت اپینفرین38 و نوراپینفرین39
پاسخ قشر آدرنال40 با دخالت کورتیزول41
پاسخ مقابله – مقابله کانن42 بر تحریک قسمت مرکزی آدرنال و ترشح اپینفرین دلالت دارد. مکانیسمهای مرکزی آدرنال به عواملی مانند تحریکپذیری شرایط، فشار زمانی به منظور افزایش عملکرد و درجاتی از موقعیت کار مثل چالشهای اقتدار پاسخ میدهد.
پاسخ قشر آدرنال دورهای است و هنگامی فعال میشود که فرد با استرس

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره رضایت شغل، رضایت شغلی، پرستاران شاغل Next Entries تحقیق رایگان درباره استرس شغلی، فیزیولوژی، یژگیهای شخصیتی