تحقیق رایگان درباره سلسله مراتب، آزمون و خطا، مفهوم وجود

دانلود پایان نامه ارشد

ندارد. دليل آن، اين موضوع است که نمي توان بدون شاخص در اين زمينه اقدام کرد. افزون بر اين با توجه به وسعت موضوع، تدوين رهيافت هاي جامع در کاربرد شاخص ها به چالشي قابل توجه تبديل شده است. در حال حاضر روش هاي زيادي ابداع شده که به جنبه هاي متفاوتي از توسعه پايدار و سنجش پايداري اشاره دارند و به صورت يک تصوير کلي در کنار هم قرار مي گيرند و بعضي ديگر هم به تبادل نظر درباره شاخص ها مي پردازند. يکي از مطالعات دقيق انجام گرفته در اين زمينه کارباسل58(1998) است. وي پنج مدل براي ارزيابي و سنجش پايداري بر اساس شاخص ها و معرف ها ارائه کرده که عبارتند از: 1- جاي پاي اکولوژي59 2- ميزان سنج يا بارومتر پايداري60 3- انتخاب ويژه يا آزمون و خطاي معرف ها61 4- چارچوب فشار- فشار- وضعيت موجود- واکنش62 5- رويکرد اندام وار63(Bossel,1999:13). افزون بر اين در فرايند تکاملي ادبيات پايداري، مي توان به مدلهاي ديگري همانند کب وب(رادار پايداري)، داشبورد پايداري، روش هاي تحليل چند معياري و تاپسيس براي اندازه گيري و سنجش پايداري بر اساس شاخص هاي پايداري اشاره کرد. در پژوهش حاضر براي سنجش پايداري از مدل هاي ميزان سنج يا بارومتر پايداري پرسکات آلن و رادار پايداري استفاده شده است.
بارومتر پايداري: همزمان با تدوين شاخص هاي توسعه پايدار در آژانس 21، کمسيون ملل متحد(CSD) فهرستي را شامل 140شاخص منتشر کرده که تمام وجوه و ابعاد اجتماعي، اقتصادي، زيست محيطي و نهادي را در بر گرفته است و به منظور اينکه هر دو بعد ترکيب هاي اجتماعي و زيست محيطي توسعه پايدار ارزيابي گردد، بارومتر پايداري ارائه شده است که مرکب از دو عنصر اصلي به نام هاي رفاه اکوسيستم64 و رفاه انساني65 است که هر دوي آنها بايد براي رسيدن به شرايط پايداري ارتقاء يابند(Prescott Allen, 1995).
اين مدل که توسط پرسکات آلن ارائه شده است، پايداري را به پنج سطح تقسيم مي نمايد اما در اين رساله اين سطح بندي تعديل شده و به چهار سطح تقسيم شده است جدول(2-2)66. سپس بر مبناي دو متغير رفاه اکوسيستم و رفاه انساني پايداري را مورد سنجش قرار مي دهد جدول(2-3).
جدول3-2: طبقه بندي پايداري از ديدگاه پرسکات و آلن
سطوح
حالت هاي پايداري
ارزش
سطح اول
ناپايدار
0-39
سطح دوم
ناپايداري بالقوه(ضعيف)
40-49
سطح سوم
متوسط
50-59
سطح چهارم
پايدار
60-100

منبع: پژوهشگران ، با اقتباس از پرسكات آلن

جدول3-3: جدول بارومتر پايداري پرسکات و آلن

همانگونه که شکل2-4 نشان مي دهد، پيش فرض اساسي اين مدل تحت عنوان تخم مرغ رفاه نشان دهنده آن است که انسان به عنوان کانون يا زرده تخم مرغ توسط سفيده که در اين مدل اکوسيستم است، احاطه شده است(Sors,2001,p12)

شکل3-4: تخم مرغ پايداري پرسکات و آلن(Prescott Allen,1995,49)
مدل رادار (RADAR)67
اين مدل به طور عام شامل يک چندضلعي است که از هر ضلع يک محور عمود بر مرکز آن امتداد يافته است. در اين مدل به ازاي هر شاخص، يک ضلع و يک محور وجود دارد و عملکرد يا شرايط اندازه گيري شده مرتبط با هر شاخص بر روي محورها مشخص شده و در نهايت نقاط مرتبط با شاخص ها به هم وصل خواهند شد.

Source: Cecilia, 2006, 90
شکل 3-5: رادار پايداري سيسيلا وانگ
در اين مدل، يک مبناي استاندارد نيز وجود دارد که ساير شاخص ها براساس آن مورد ارزيابي قرار مي گيرند. اين مبنا ارزش بهينه براي دستيابي به شرايط توسعه پايدار را نشان مي دهد که نسبت 1 و يا 100 است و در هر محور براي حصول شرايط پايداري، ارزش شاخص مورد نظر بايد با اين مبنا منطبق باشد.
اين مدل هم چنين توان يکپارچگي مجموعه اي از شاخص هاي مختلف و متنوع را با هم دارد (Wong, Cecilia,2006,90).
3-16- شاخص هاي توسعه پايدار
استفاده از شاخص ها در تصميم گيري روزانه انسان ها قابل مشاهده است. آسمان آبي در هنگام صبح نشان دهنده اين است که مي توان يک لباس ساده پوشيد، چون هوا خوب و مساعد است. در اطراف ما شاخص هايي وجود دارند که چيزهايي را در مورد وضعيت و حالت جهان به ما يادآور مي شوند (Acton,2000). در واقع شاخص ها بخش اساسي از زندگي مردم را تشکيل مي دهند. شاخص ها موجب تجسم فرضي اعداد و آماري مي شوند که هيچ معنايي براي افراد فاقد تخصص و عامه ندارند و فقط براي مهندسان متخصص قابل استفاده هستند (بِل و مورس، 1386، 63).
تعيين شاخص ها يکي از فعاليتهاي مهم در سنجش و ارزيابي‌هاي مختلف است که فوايد بسيار دارد چرا که معرف ها امکان ديدن حد و حدود مسئله را فراهم ساخته و به حل مسائل کمک مي کنند. علاوه بر آن در تدوين شاخص‌ها به مفاهيم و فرايندهاي مختلف در تمامي سطوح توجه مي شود و تعاملات پيچيده بين ابعاد مختلف مسئله شناخته مي شود (مولدان و بيلهارز،1381،7، 1). تأثير بالقوه استفاده از شاخص‌ها اين است که تصميم گيران را متوجه موضوعاتي که در اولويت قرار دارند مي کند، علاوه بر تدوين يک خط مشي، ارتباطات را تسهيل نموده و گسترش مي‌دهد و افکار عمومي را به درک موضوعات کليدي سوق مي دهد تا به يک ديد تازه فعاليت ها را به انجام برسانند (همان، 40).
از آنجايي که يک مجموعه استاندارد يا مورد قبول از شاخص‌ها در ارتباط با مفهوم پايداري به علت ماهيت نسبي بودن مفهوم وجود ندارد، لذا استخراج مجموعه يکپارچه اي از معرف ها در قالب شاخص‌ها با توجه به موضوع مورد مطالعه کمک مي کند تا بتوان به تعريف روشني از اين مفهوم در ارتباط با موضوع مورد تحقيق دست يازيد. به طور کلي کاربرد اصلي شاخص‌ها عبارتند از:
1. ارزيابي شرايط و حساسيتها
2. مقايسه بين مکانها و موقعيت ها
3. تأمين اطلاعات هشداردهنده
4. ارزيابي شرايط و گزارشات در ارتباط با اهداف و مقاصد
5. پيش بيني شرايط و روند آينده (Gallopin, Gilberto C, 1994).
امروزه نياز به يک رهيافت نظام مند و يکپارچه براي تعريف شاخص‌ها و اندازه گيري آنها مسلم و محرز است تا از اين طريق بتوان يک روش ساختاريافته را ارائه کرده و از اينکه تمام مراحل مهم در فرايند سنجش و ارزيابي مورد توجه قرار گرفته، اطمينان حاصل نمود. از جمله کاربردهاي شاخص هاي توسعه پايدار عبارتند از:
1) پيش بيني و ارزيابي شرايط موجود و روندهاي حاکم.
2) تهيه اطلاعات هشداردهنده اوليه براي جلوگيري از زيانهاي اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي.
3) فرموله کردن استراتژي ها و عقايد.
4) حمايت از تصميم گيريها.
زماني که يک چارچوب يا مدل، توسعه و بسط داده مي شود و شاخص هاي پايداري انتخاب مي گردند، دو رويکرد اصلي وجود دارد: رويکرد از بالا به پايين و رويکرد از پايين به بالا شکل(2-6).
الف) رويکرد از بالا به پايين که در اين روش متخصصان و پژوهشگران خود مجموعه اي از شاخص‌ها را انتخاب مي نمايند.
ب) رويکرد از پايين به بالا که نشانگر مشارکت ذينفعان مختلف در طراحي چارچوب و تعيين و تعريف شاخص‌هاي پايداري مي باشد.

شکل3-6: رويکردهاي موجود در ارتباط با انتخاب شاخص هاي توسعه پايدار
علاوه بر اين روش ها، امروزه در ارتباط با ابعاد مختلف پايداري مجموعه اي از شاخص‌هاي مشخص به صورت يک بسته، تعيين و بسط داده شده اند که در مطالعات و بررسي ها مورد استفاده پژوهشگران قرار مي گيرند. مثلاً براي حل مشکل ارتباطات فيزيکي بين جامعه و محيط طبيعي، هالمبرگ و کارسون68 (1996) مفهوم و مجموعه شاخص هاي اجتماعي ـ اکولوژيکي (SEIs)69 را مطرح کرده اند.
کميسيون ملل متحد در زمينه توسعه پايدار (CSD) در سال 1997، چارچوب شاخص‌هاي پايداري را براي ارزيابي پيشرفت نهادها و اقدامات دولتي به سمت اهداف توسعه پايدار ارائه کرده است. چارچوب سلسله مراتبي شاخص‌ها را در 38 زيرشاخه و 15 موضوع اصلي گروه بندي نموده که در مجموع آنها را به چهار بعد اصلي پايداري تفکيک مي کند.
در طول دو دهه اخير، تلاشهاي گسترده اي در مقياس هاي منطقه اي، ملي و بين المللي به انجام رسيده است. کميسيون ملل متحد از درون 134 شاخص خود، يک مجموعه 58 شاخصي را براي استفاده تمام کشورها استخراج کرده است.(اين شاخص ها در فصل شش آورده خواهد شد)
3-17- ويژگي شاخص ها
شاخص هاي توسعه پايدار وسيله اي براي رسيدن به هدف بوده و خود به عنوان هدف محسوب نمي شوند (بِل و مورس، 1386، 88). معيار اساسي قابل استفاده در انتخاب يک شاخص اين است که منافع حاصل از بکارگيري آن، بيشتر از هزينه هاي انجام آن باشد. مک لارن (1999) معتقد است که شاخص هاي پايداري برعکس شاخص‌هاي موجود قبلي براي ابعاد ويژه توسعه پايدار (اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي) بايد داراي ويژگي هاي زير باشند:
1. يکپارچه نگري70: به معني تلاش براي پيوند بين ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي پايداري.
2. آينده نگري71: شاخص ها بايد قادر به سنجش پيشرفت به سمت عدالت درون نسلي به عنوان يکي از موضوعات کليدي توسعه پايدار باشد.
3. توزيعي72: شاخص ها بايد قادر به اندازه گيري نه تنها بعد درون نسلي که همچنين موضوعات بين نسلي
در اصطلاح توزيع قابل محاسبه شرايط جمعيت و واحدهاي فضايي باشد (Maclaren,1996,4). به عقيده بِل و مورس (2003)، يک شاخص بايد داراي ويژگيهاي زير باشد:
1) مشخص بودن (ارتباط روشني با نتايج داشته باشد)
2) قابليت اندازه گيري (دلالت بر کمي بودن شاخص ها دارد)
3) قابليت بکارگيري (در عمل کاربرد داشته باشد)
4) حساسيت (به سرعت تغييرات را نشان دهد)
5) قابليت دسترسي آسان (Bell and Morse,2003,55).
شاخص‌ها يک ابزار مناسب براي پيشرفت جوامع به سوي يک هدف عام محسوب مي شوند. اگر شاخص‌ها به صورتي مناسب طراحي شوند، به عنوان يک عامل هشداردهنده درباره نتيجه غايي و يا نتيجه منفي يک مسئله براي جامعه باشد و آن هم قبل از اينکه اثرات آن غيرقابل تغيير باشد. شاخص ها مي توانند روابط بين سيستم هاي محيطي، اقتصادي و اجتماعي بزرگ را نشان دهند و عاملي در جهت تشخيص علت مسائل پيچيده باشند. آنها توانايي اندازه گيري اثرات سياست ها و طرح ها را نيز دارند. اغلب آنها پيشرفت جامعه را در راستاي اهدافش تسهيل مي کنند (Besleme & Mullin, 1997,48).
در يک جمع بندي مي توان گفت، فرايند توسعه پايدار شهري مستلزم پايش، رصد يا ارزيابي هاي مستمر است و اين دو فرايند، ارکان جدايي ناپذيري هستند که با همکاري هم در حل مشکلات اجتماعي، اقتصادي و منابع مهم که بخش زيادي از سکونتگاههاي شهري و روستايي جهان را درگير کرده اند، از اثربخشي بسيار زيادي برخوردار هستند. ارزيابي پايداري به عنوان فرايندي تعريف مي شود که از طريق آن مفهوم ضمني يک عمل ابتکاري بر روي پايداري ارزيابي مي شود، جايي که ابتکار مي تواند يک پيشنهاد يا سياست، طرح، برنامه، پروژه، بخشي از قانونگذاري يا کارها و فعاليت ها جاري باشد(ر.ش به فني.ز و همکار، 1393).(pop et al, 2004). در واقع هدف يک ارزيابي پايداري، فراتر از ميزان موفقيت يک راهبرد براي پايداري است، بلکه ترسيم خط مشي پايداري براي دستيابي به هدف يکي از اصول مهم تلقي مي شود. نکته قابل توجه ديگر در فرايند سنجش و ارزيابي پايداري توجه به نتايج حاصل از ارزيابي ها است. تأکيد اصلي بخش عمده نظريه هاي توسعه پايدار بر روي نسبي بودن اين مفهوم بوده و لذا راهبردها و راهکارهاي نهايي نيز بايد به اين اصول توجه خاص شود.
به منظور اندازه گيري و سنجش ميزان پيشرفت به سوي پايداري نيز مدل هاي مختلفي به کار گرفته شده اند که هر کدام داراي ويژگي ها و نيازمندي هاي خاص خود هستند. از ميان پرکاربردترين اين مدل ها مي توان به مدل “بارومتر پايداري” و “مدل رادار” يا “AMOEBA” اشاره کرد که در سال هاي اخير از کاربرد فراواني برخوردار بوده اند. با توجه به نوع داده‌هاي در دسترس و نيز با عنايت به اينکه مدل هايي چون بارومتر و رادار در بررسي هاي انجام گرفته مورد آزمون قرار گرفته اند، در پژوهش حاضر، بعد از تحليل هاي بنيادي، به منظور بررسي ميزان پيشرفت به سوي پايداري در سکونتگاههاي شهري اين مدل

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره سازمان ملل متحد، شاخص توسعه، سازمان ملل Next Entries تحقیق رایگان درباره استان مازندران، توسعه شهر، ابعاد و مؤلفه ها