تحقیق رایگان درباره رطوبت نسبی، تغییرات اقلیمی، آب و هوای خشک

دانلود پایان نامه ارشد

هوای صاف و معمولی رطوبت به صورت بخار است که به چشم دیده نمی شود . رطوبت موجود در ابرها به صورت قطرات آب یا بلورهای یخ است که در شرایطی خاصی ، از جو تخلیه می شوند . بنابراین ، حالت غالب رطوبت در جو ، بخار آب است . ( کاویانی و همکار ، 1387، 206 )
2-3-4-1- رطوبت مطلق و رطوبت نسبی
رطوبت مطلق : بر حسب تعریف رطوبت مطلق عبارت است از میزان بخار آب موجود در حجم معینی از هوا ، که حداکثر آن به میزان درجه حرارت و فشار هوا بستگی دارد ؛ که بر حسب میلی گرم در متر مکعب بیان می شود .
رطوبت نسبی : بر حسب تعریف رطوبت نسبی عبارت است از رطوبت موجود در هر واحد حجم هوا به حداکثر رطوبتی که آن حجم هوا در آن درجه حرارت می تواند در خود جای دهد ؛ که بر حسب درصد بیان می شود . ( اصغری مقدم ، 1387 ، 51)
رطوبت مهمترین عنصر آب و هوایی ایران بشمار می رود . برای اینکه میزان بارندگی و در نتیجه وضعیت حیات را در کشور کنترل می کند .
نواحی شش گانه آب و هوایی بر اساس پراکندگی عوامل صعود :
• ناحیه خزری . که قسمت های غربی ساحل دریای خزر را شامل می شود .
• ناحیه شمال غربی . این ناحیه شامل ارتفاعات آذربایجان و البرز می شود .
• ناحیه جنوب غربی . این ناحیه شامل تمام زاکرس غربی و جلگه خوزستان است .
• ناحیه شمال شرقی . که شامل سرزمینهای واقع در جنوب البرز و غرب زاگرس تا مرز افغانستان می گردد .
• ناحیه جنوبی . سرزمین های ساحلی خلیج فارس در جنوب کوههای زاگرس این منطقه را تشکیل می دهد .
• ناحیه جنوب شرقی . که شامل منتهی الیه جنوب شرقی ایران است .
2-3-5- باد
“جا به جایی هوا را باد گویند ” علت جابجایی هوا اختلاف فشار بین دو ناحیه می باشد . به عبارت دیگر اختلاف فشار هوا بین دو نقطه که آن هم به علت اختلاف دمای هوا می باشد باعث جابه جایی هوا و ایجاد باد می گردد . فرآیند ایجاد باد بدین صورت انجام میشود که هوای سرد که سنگین تر است و دارای فشار زیاد می باشد به سمت توده های هوای گرم حرکت می کند و باعث رانده شدن هوای گرم می گردد ، این فرآیند در تمام سطح سیاره زمین اتفاق می افتد به طوریکه پیوسته حرکتی از سوی مراکز پر فشار به سمت مراکز کم فشار وجود دارد که بادهای سیاره ای و منطقه ای را بوجود می آورد . جابه جایی هوا ضمن آنکه حرکت توده های هوای سرد و گرم را موجب می گردد باعث جابه جایی دما و رطوبت می شود . در مطالعه باد ها با چهار دسته کلی روبرو هستیم :
• باد های سیاره ای (بادهای تجارتی)
• بادهای فصلی (صد وبیست روزه سیستان)
• باد منطقه ای (باد منجیل – باد شهریار)
• باد های محلی (باد کوه بدشت – ساحل به دریا)
بعد از بیان تعاریفی از شرایط موثر بر آب و هوا به می پردازیم که چه عواملی سبب تغییرات اقلیمی و در نهایت منجر به خشکسالی های موثر بر روند کشاورزی نواحی مختلف خواهد شد .
اصولا پدیده های محیطی ازجمله اقلیم دائما در حال تغییر و دگرگونی اند که چرخه ای دوره ای یا غیر دوره ای را نشان می دهد . این چرخه ها دائمأ بین آستانه های حداقل و حداکثر نوسان می کنند . عمومأ میانگین های دوره ای را که در یک دوره آماری طولانی مشاهده می شوند نرمال های اقلیمی می نامند . افت و خیزی را که متغیر اقلیمی به طور متناوب حول و حوش این مقادیر متوسط دارد و از یک میانگین به میانگین دیگر در فواصل منظم یا نا منظم تغییر نماید را اصطلاحا نوسان اقلیمی می نامند . نوسانهای اقلیمی خصوصأ دو عنصر اصلی بارش و دما ( به ویژه بارش که تغییر پذیری زیادی دارد ) اثرات قابل توجه و مستقیمی بر روی منابع آب دارند و در واقع بارش که منبع اصلی تمام آبهای سطحی و زیرزمینی تجدید شونده محسوب می شود . در تنظیم مقدار آب برداشتی جهت تأمین نیازهای آبی بخش های مختلف سهم مهمی ایفا می نماید. از سوی دیگر عناصر اقلیمی به ویژه بارش و دما اثرات قابل ملاحظه ای بر روی کیفیت منابع آبی دارند . ( عزیزی ، 1383 )
یکی از ویژگی های اقلیمی ایران وقوع مکرر خشکسالی و ترسالی های شدید و گاهی اوقات خسارت بار می باشد . به طوریکه در سالهای مرطوب وپر باران سیلاب های مخرب سبب تخریب سکونتگاهها ، زمین های کشاورزی ، تلف شدن دام ها ،تخریب مراتع، فرسایش خاک و افت آب های زیرزمینی می گردد . به عنوان مثال در خشکسالی سال 78-77 متوسط بارش سالیانه در ایران 36 % کمتر از بارش متوسط دوره 30 ساله بود . این بارش سال قبل 76-77 حدود 41 % کمتر بود ؛ در نتیجه این خشکسالی 70 % محصولات دیم و 10 % محصولات آبی صدمه دیده و تولید گندم حدود 4/2 میلیون تن و تولید برنج حدود چهار صد هزار تن کاهش یافت ( خبرنامه اقلیم ، 1378 )

2-4- خشکسالی
خشکسالی یک پدیده موقتی و یک واقعه اقلیمی می باشد که بر یک کشور و یا سطح کره زمین تا حدودی از دوره ها و نظم تقریبا خاصی برخوردارند . دوره های خشکسالی 11-10 ساله و 30 ساله و یک صده وجود دارد که مناطق مختلف جهان را تحت تاثیر قرار می دهد . ( کردوانی ، 1380 )
علل و عوامل موثر در خشکسالی هنوز به طور کامل شناخته نشده است . از این رو انسان قادر نیست از وقوع آن جلوگیری کند . اغلب عوامل چون وضعیت لکه های خورشیدی ، جریان های آبی Elnin و Lanino و همچنین افزایش مقدار Co₂ در جو کره زمین در پیدایش خشکسالی موثر می دانند . ( کردوانی ، 1380 )
2-4-1- انواع عمده خشکسالی
عالمان هواشناسی و آب و هواشناسی خشکسالی را حالتی با کمبود بارش نسبت به شرایط میانگین می دانند . برخی از مهمترین این تعاریف که نشان دهنده شرایط رخداد خشکسالی است در ذیل ارائه می شود :

• ده روز بارندگی کمتر از 5 میلی متر (برنو ،1967)
• 15 روز بدون باران (کول ، 1933)
• هنگامیکه که بارش سالانه 75 درصد میانگین بارش و یا زمانی که بارندگی ماهانه 60 درصد میانگین بارش ماهانه باشد (باتس ، 1936)
• هر مقدار بارندگی که کمتر هز 85 درصد میانگین بارش باشد (هایت ، 1936)
• بارش ماهانه یا سالانه کمتر از درصد ویژه ای از بارش میانگین یا طبیعی باشد ( مک گوری و پالمر ، 1957) و …….
همانطور که از تعاریف فوق الذکر مشهود است کمبود یا فقر بارندگی ، آستانه اصلی و مهم برای رخداد خشکسالی از دیدگاههای علوم مذکور تلقی می شود . ارزش آستانه نیز با توجه به شرایط مکانی متفاوت بوده ولی ارزش میانگین دراز مدت به عنوان مبنای اساسی در عموم این تعاریف قابل توجه است . مسلما هنگامیکه میزان بارش دریافتی نسبت به میانگین بارش کمتر باشد ، به همان قدر خشکسالی اتفاق افتاده از شدت بیشتری برخوردار خواهد بود علاوه بر قلت نسبی بارندگی ، دوره استمرار خشکسالی نیز می تواند شدت خشکسالی اتفاق افتاده را نشان دهد . بر همین اساس سازمان بارندگی بریتانیا (1963) طبقه بندی زیر را بر پایه دوره تداوم خشکسالی انجام داده است (سابرامانیام، 1967 ، 16) :
الف ) خشکسالی مطلق – دوره ای که حداقل در 15 روز متوالی حتی بارشی به میزان 01/0 اینچ دریافت نشده باشد .
ب ) خشکسالی جزیی – دوره 29 روزه ای که میانگین بارش روزانه از 01/0 اینچ تجاوز نکند .
ج ) دوره خشک – دوره ای که 15 روز متوالی حتی بارش به اندازه 04/0 اینچ دریافت نشود . ( فرج زاده ، 1384، 11-9 )
در ارتباط با خشکسالی و شاخص های مربوط به آن محققین بررسی های مختلفی را انجام داده اند . از جمله دمارتون ، ایوانف ، تورنت ، وایت ، سیلیانف ، با روش های طبقه بندی اقلیمی و شاخص های خشکی کمک شایانی به شناخت پدیده خشکسالی نموده اند .

2-4-2- خشکسالی در ایران
کشور پهناور ایران در بین عرض های جغرافیایی 25تا 40 درجه شمالی و 44تا63درجه طول شرقی گسترده شده است . به سبب موقع خاص جغرافیایی و ویژگی های توپوگرافیکی ، هر منطقه آن آب و هوای متفاوتی را دارد . متوسط بارندگی آن را حدود 275 میلی متر ( رهنمایی ،1370 ، 147) ، 224 میلی متر (موحد دانش ، 1371) ، و240میلی متر ذکر کرده اند . به دلیل قلت نزولات جوی ، قسمت های وسیعی از ایران در قلمرو آب و هوای خشک جهان قرار دارد . در بخش های وسیعی از ایران بیشتر بارش ها زمانی نازل می شود که بهره برداری از آن یا محدود بوده و یا به دلیل عدم استفاده به شکل جریانهای هرز از دسترس خارج می شود و یا وجود نوسانات شدید ریزش های جوی در مقیاس های روزانه ، ماهانه ، فصلی و سالانه موضوعی است که بهره برداری از آنها را با مشکلات جدی مواجه می سازد . ( فرج زاده،1384 ، 2-1)
برای شناخت بیشتر وضعیت آب و هوایی ایران ابتدا باید به تعریف ال نینو و شرایط خاصی که به وجود می آورد بپردازیم :
• پدیده ال نینو
در طول پدیده ال نینو باد ها در استوا بر روی اقیانوس از غرب به شرق می وزند . این بادها در سطح آب اقیانوس جابجا شده و آبهای گرم سطح اقیانوس را که بوسیله خورشید در مناطق گرمسیری حرارت دیده اند ، به سواحل غربی شمال و جنوب قاره آمریکا می آورد . به دنبال آبهای گرم ، بارندگی نیز به سمت مشرق متمایل می شود ، به همراه سیل در پرو و خشکسالی در اندونزی و استرالیا . نشانه کلیدی ال نینو ، افزایش دمای غیر عادی در امتداد و هر دو طرف خط استوا در اقیانوس آرام مرکزی و شرقی است . این جریان هر چند سال یکبار با یک گرمایش عظیم و غیر معمول همراه می شود . بطوری که در این حال دماهای سطح دریا حداقل برای چند ماه پیاپی در 3 تا 5 محل ساحلی بالای حد نرمال می رود . و در پی آن دمای سطح دریا برای یک سال و یا حتی بیشتر بصورت غیر عادی باقی می ماند و برای برگشت به شرایط عادی منطقه ، حداقل تا ژانویه یا مارس آینده زمان لازم است .
((استوار)) در سال 1379 ارتباط ال نینو با بارش های ماهانه ایران را مورد ارزیابی قرار داده و نتیجه گرفته است که اثر پدیده ال نینو بر بارش ها همزمان با تغییر الگوی فشار در اقیانوس آرام نبوده ، بلکه با تاخیر زمانی همراه است . همچنین نتایج کار ایشان نشان می دهد که ضرایب همبستگی بین شاخص نوسانات جنوبی و بارش های ایران منفی است به طوریکه در سال های وقوع ال نینو ، بارش سالانه کشور نسبت به میانگین سی ساله افزایش می یابد . ( مقاله جغرافیا و توسعه ، شماره11، 1387)
پدیده ال نینو در رابطه با دوره های خشکسالی و تر سالی ایران در سال 1379 توسط عزیزی مورد بررسی قرار گرفت که در آن وی اظهار کرد که ارتباط نسبتا قوی بین بارش سالانه ایران و شاخص نوسان جنوبی وجود دارد . ( عزیزی ، مجله پژوهش های جغرافیایی ،1379)
سازمان هواشناسی جهانی در سال 1975 ، با انتشار گزارشی تحت عنوان خشکسالی و کشاورزی با توجه به متغیر های آب و هوایی تعاریفی از خشکسالی ارائه نموده است . ( ودود ، پایان نامه کارشناسی ارشد ، 1384)
وجه مشترک همه خشکی ها عدم کفایت باران در قیاس با تبخیر بالقوه محیط است که نیاز آبی گیاهان را با مشکل مواجه می کند و به نوعی ویژگی دایمی اقلیم در یک منطقه است . ( زمانی ، پایان نامه کارشناسی ارشد ،1380)
زارع ابیانه و همکاران در سال 1386 خشکسالی های به وقوع پیوسته در غرب کشور را با استفاده از بعضی از شاخص های خشکسالی مطالعه نمودند و مشخص کردند که در بعضی از سالها خشکسالی رخ نداده است ، اما وقتی به صورت فصلی داده ها بررسی شوند خشکسالی های به وقوع پیوسته ، به صورت سالیانه هیچگاه مشخص نیستند . (www.maghale.net)
محمد رضا رضایی و میترا رضایی در سال 1385 در مقاله خشکسالی ضمن تعریف انواع خشکسالی به بررسی تاثیر خشکسالی بر بخش های مختلف به خصوص بر تاثیر خشکسالی بر کمیت و کیفیت محصولات کشاورزی و تاثیر خشکسالی بر کشاورزی کشور پرداخته است و در نهایت راهکارهایی در جهت مقابله با خشکسالی ارائه نموده اند . (www.maghale.net)

2-4-3- انواع خشکسالی
از نظر برخی از محققان خشکسالی به 6 دسته کلی هواشناسی ، آب و هواشناسی ، جوی ، کشاورزی ، آب شناسی و مدیریت آب تقسیم می شود، باید متناسب با شرایط اقلیم ، نوع منابع و مقدار ذخایر آب ، مصارف آب ، نیاز ها و زمینه تحقیق محقق باشد . ( وفا خواه ، 1379)
خشکسالی بنا به ماهیت اثر مختلفی که بر منابع و بخشهای مختلف از جمله بر کشاورزی و منابع طبیعی خصوصا منابع آب می

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره خراسان شمالی، عناصر اقلیمی، عوامل بیرونی Next Entries تحقیق رایگان درباره خشکسالی هواشناسی، هیدرولوژی، خشکسالی کشاورزی