تحقیق رایگان درباره حقوق بشر، حقوق تجارت، اراده آزاد

دانلود پایان نامه ارشد

دفاع از حقوق بشر باشد، اين است که اعمال معيارها و موازين حقوق بشري براي تمامي کشورها يکسان باشد. البته دليل سومي هم وجود دارد، که مي‌تواند درستي يا نادرستي ادعاي کشورهاي غربي در دفاع از حقوق بشر را نشان دهد، و آن اين است که در جايي که دولت‌هاي غربي اقدام‌هاي به اصطلاح بشر دوستانه انجام داده‌اند، هيچ نفع و منفعت سياسي براي آن‌ها وجود نداشته باشد. زيرا اگر غير از اين باشد، اقدام بشر دوستانه‌ آن‌ها را مي‌توان گامي در راستاي رسيدن به نفع يا منافع سياسي خاص تلقي کرد تا اقدامي در دفاع از حقوق بشر.
بنابراين، اولا حقوق بشر در انديشه امام خميني(ره) عام‌الشمول است و بر همگان اطلاق مي شود. و ثانيا گفته هاي ايشان گوياي نظر مثبت ايشان به اصل اعلاميه جهاني حقوق بشر و هم نظر بسيار منفي ايشان نسبت به دولت هايي است که آن را امضا کرده ولي به مفاد آن پايبند نيستند. حقوق شهروندي، در انديشه ايشان دقيقا منطبق با قوانين اسلامي بود. البته براي درک درست ديدگاه هاي امام در زمينه حقوق شهروندي و حقوق بشر لازم است به دقت نظرات ايشان را از ابتداي مبارزه عليه رژيم شاه تا سال هزار و سيصد و هشت مورد بررسي قرار دهيم تا بتوانيم تحولات فکري امام قبل و بعد از انقلاب را در مباحث حقوقي بهتر شناسايي کنيم و معلوم شود که چه اقتضائات زماني و مکاني در طرح ديدگاه ها اثرگذار بوده است و چگونه مي توان بين مصاديق مختلف در يک موضوع ارتباط برقرار کرد و به نتايج مشخصي دست پيدا کرد.

مبحث دوم: ابعاد حقوق شهروندي در انديشه امام خميني(ره)

بعد از بررسي مفهوم حقوق شهروندي از منظر امام، لازم است ابعاد حقوق شهروندي مشخص شود و سپس ديدگاه هاي امام در رابطه با اين ابعاد بيان شود. حقوق شهروندي داراي ابعاد مهمي است که عبارتند از: حقوق مدني، حقوق سياسي، حقوق اجتماعي، حقوق فرهنگي، حقوق اقتصادي و حقوق قضايي. که در ذيل به جزء حقوق قضايي به بقيه ابعاد اشاره خواهد شد. در قانون اساسي هم برخورداري از حقوق مختلف مدني، سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي تا آن حد که به حقوق و آزادي ديگران و ارزش هاي جامعه ضرري نرساند مورد تاکيد قرار گرفته است.

گفتار نخست: حقوق مدني111 شهروندان از ديدگاه امام خميني(ره)

دکتر جعفري لنگرودي در تعريف حقوق مدني بيان داشته اند: اين حقوق به معني عام شامل تمام رشته هاي حقوق خصوصي(داخلي و بين المللي خصوصي) است و به معني خاص شامل مباحث ذيل است: الف) اشخاص (اسم، اقامتگاه، احوال شخصي، اهليت، حجر و قيموميت). ب)خانواده (نکاح، طلاق، رجوع و بذل مدت، قرابت، نفقه، حضانت و، ولايت). ج)اموال و دارائي (اموال، طرق تملک، عقود و تعهدات، ارث، هبه و، وصيت. و به معني خاص شامل حقوق تجارت و حقوق بحري و هواپيمائي و قوانين کار و بيمه و اصلاحات ارضي هم مي باشد112. بنا براين از اساسي ترين دغدغه هاي انسان در جامعه مدني، رعايت حقوق ابتدايي انساني و فطري خود است تا بدين صورت بتواند در سايه امنيت به سعادت برسد. حقوق مدني نخستين حقي است که در جامعه به وجود آمده است و”مجموعه قواعدي است كه احوال شخصيه شهروندان يك جامعه را تعيين مي‌كند، مالكيت خصوصي و حقوق اصلي را كه شهروندان مي‌توانند در برابر هم به دست آورند و راه‌‌هاي كسب، انتقال و زوال آن حقوق را سازمان مي‌دهد113″.
حقوق مدني به امتيازاتي گفته مي شود که مربوط به شخصيت انساني افراد است و در قانون گفته شده است. شامل، حقوق مربوط به آزادي، مساوات و مصونيت افراد مي‌شود. حقوق مربوط به آزادي، شامل: آزادي عملكرد فردي مانند آزادي انتخاب مسكن و محل سكونت،‌ آزادي مكاتبات و آزادي رفت و آمد مي شود. همچنين آزادي انديشه را نيز در بر مي گيرد. مانند: آزادي عقيده، آزادي مذهب، آزادي بيان، آزادي مطبوعات، آزادي آموزش و پرورش و غيره. حقوق مربوط به مساوات هم شامل مساوات در مقابل قانون، مساوات در مقابل دادگاه‌ها، مساوات در پرداخت ماليات، مساوات از لحاظ اشتغال به مشاغل دولتي و مساوات در خدمت نظام‌وظيفه است. برابري در مقابل قانون يکي از حقوق مدني شهروندان است. بدين معني است که همه از حقوق مساوي برخوردارند و قانون از همه يکسان حمايت مي‌نمايد. امام علي(ع) در موارد بسياري امر به عدالت و عدم تبعيض مي‌فرمودند. از جمله فرمايش‌هاي ايشان است که عدالت هر چيزي را در جاي خود مي‌نهد، در حالي که بخشش آن را از جاي خود خارج مي‌سازد. عدالت تدبير عمومي مردم است، در حالي که بخشش گروه خاصي را شامل مي‌شود. پس عدالت شريف‌تر و برتر است. “با توجه به تفاوتهاي انسانها با يکديگر مراد از تساوي اسلامي، همانندي نوع بشر در امور کلي ذيل است: 1- در رابطه با خدا واصول عالي هستي، 2- از حيث مختصات و ماهيت انساني، 3- در مورد حقوق وضعي و قراردادي”اعم از آنچه انسانها تنظيم کرده اند يا حقوق و تکاليفي که خداوند مقرر فرموده است114”.
مارشال، نظريه‌پرداز حقوق شهروندي، معتقد است: فرايند شکل‌گيري حقوق که سرانجام به حق شهروندي منجر مي‌شود، از حقوق مدني آغاز گرديده، پس از دستيابي افراد به حقوق سياسي، وارد مرحله ديگري مي‌شود که عبارت از حقوق اجتماعي است. به طور خلاصه، حقوق مدني معادل حق مالکيت، حقوق سياسي معادل حق رأي يا انتخاب شدن و انتخاب کردن، و سرانجام حقوق اجتماعي معادل حق برخورداري از امکانات جامعه و احراز شرايط مساوي با ديگران در مقام استفاده از منابع جامعه است. از نظر مارشال در جايي که حقوق مدني وجود ندارد، امکان آزادي فردي و سرمايه گذاري اقتصادي نيز وجود ندارد. “از نظر آلن سيرز و وان هبرت بعد مدني شهروندي ارزش هاي اساسي جامعه، حدود تصميم گيري هاي دولتي در ارتباط با افراد شهروند، حقوق و تعاملات گروههاي ويژه و ذينفع را مشخص مي کند. بعد مدني شهروندي موارد زيادي را شامل مي شود که برخي از آن عبارتند: آزادي در گفتار، برابري در مقابل قانون، آزادي در تعاملات و ارتباطات به معناي عام115”.
“مردم از ديد حکومت و در چشم حاکم اسلامي از حيث حقوق با يکديگر مساوي و برابرند. اسلام بين همه افراد جامعه از هر قوميت و نژاد و تابع هر دين و آييني که باشند قائل به تساوي در بهره مندي از حقوق فردي و مدني است و حتي يک مشرک و کافر ذمي در کشوراسلامي از تمام حقوقي که ديگران برخوردارند بهره مند مي شود. نبي اکرم(ص) فرمودند: هر کس کافري ذمي را بيازارد من دشمن او هستم و در قيامت با او دشمني خواهم کرد116”.
آزادي از شعارهاي محوري و اهداف اساسي انقلاب اسلامي بوده و اهميت و جايگاه خاصي در انديشه سياسي امام خميني(ره) دارد. “آيزايا برلين درباره آزادي مي گويد: معناي آزادي نيز مانند معاني کلمات خوش بختي، خوبي، طبيعت، حقيقت، به قدري کشدار است که با هرگونه تفسيري جور در مي آيد. سپس مي افزايد: در کتب تاريخ عقايد، بيش از دويست معنا براي آزادي به چشم مي خورد117”. آزادي در اعلاميه حقوق و تکاليف بشر ماده دوم اينچنين تعريف شده است: آزادي، عبارت از اين است که اشخاص بتوانند هر کاري را که مايل باشند، انجام دهند، مشروط بر اين که عمل آنان، صدمه اي به حقوق ديگران وارد نسازد. آزادي مورد بحث در اينجا، آزادي در قلمرو سياسي- اجتماعي و به تعبير ديگر آزادي حقوقي است و نبايد با آزادي اخلاقي و عرفاني اشتباه گرفته شود. “در آزادي حقوقي سخن از هيات حاکم يا قانون و يا مجري قانون است. که تا چه حد مي توانند آزادي افراد را در عرصه هاي مختلف زندگي تحديد نمايند. به عبارت ديگر شخصي آزاد محسوب مي شود که در فکر و اعتقاد و بيان انديشه ها و عقايد و نيز در فعاليت هاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي تابع اراده آزاد خويش باشد118”.
براساس ديدگاه امام(ره) دولت موظف است از آزاديهاي مشروع مردم پاسداري کند ولي تنها آزاديهايي که در حدود و چار چوب قانون و اسلام قرارگيرند. به نظر امام، آزادي حق اوليه بشر است که در همان آغاز خلقت به او عطا شده است. البته ديدگاه ايشان با ديدگاه غرب در مورد آزادي تفاوت هايي دارد. که در اينجا به طور کلي برخي از آنها را بيان مي کنيم. آزادي در غرب ريشه مادي دارد. اما “در انديشه امام که برخاسته از اسلام است، سرمنشاء آزادي الهي و وحياني است. پس در انديشه غربي قلمرو آزادي، منافع مادي و در اسلام ارزشهاي معنوي است. يکي ديگر از تفاوت هاي آنها اين است که آزادي در غرب تنها در صورتي مجاز است که به منافع ديگران ضربه اي نرسد ولي آزادي در اسلام و انديشه امام بر پايه رعايت حقوق ديگران بنا شده است. بنا براين صدمه نزدن به آزاديهاي ديگران کفايت نمي کند، بلکه در بعضي مواقع رساندن نفع به ديگران نيز آزادي را محدود مي کند. محدوده آزادي در غرب، قوانين بشري ولي در اسلام قوانين الهي است119”.
به نظر مي رسد آزادي در انديشه امام (ره)”حقي است الهي و ذاتي انسان، حقي براي انتخاب خود و سرنوشت خود چه به صورت فردي و چه به صورت جمعي و حقي در انتخاب انديشه، اعتقادات و راه و رسم زندگي. از نظر ايشان آزادي جزء اولين حقوق مردم است و موهبتي است از جانب خداوند و حکومت ها نمي توانند اين حق را ناديده بگيرند. ايشان آزادي را امري واضح و بي نياز از تعريف مي دانستند. و آن را از بنيادهاي اسلام و بهترين نعمت داده شده به بشر از جانب خداي تعالي مي شمرند120″. در جاي ديگر مي فرمايند: “کلمة اينکه”اعطا کرديم آزادي را”، اين جرم هست. آزادي مال مردم هست، قانون آزادي داده، خدا آزادي داده به مردم، اسلام آزادي داده، قانون اساسي آزادي داده به مردم121”. در جايي ديگر ايشان مي فرمايند: “حق اوليه بشر است که من مي خواهم آزاد باشم، من مي خواهم حرفم آزاد باشد، من مي خواهم مستقل(باشم)، من مي خواهم خودم باشم122”. “هيچ فردي حق ندارد انساني و يا جامعه و ملتي را از آزادي محروم کند123”. “اما طرز حكومتي كه ما پيشنهاد مي‏كنيم، حكومت جمهوري اسلامي است و اساسش بر آزادي و استقلال كشور و عدل و تعديل تمام دستگاههاي دولتي است124”. “ما از تمام كشورهاي زير سلطه براي به دست آوردن آزادي و استقلال كاملا پشتيباني مي‏نماييم125”. امام خميني(ره)، “آزادي را يك نعمت بزرگ الهي مي داند126”. “در اسلام اختناق نيست، در اسلام آزادي است براي همه طبقات، براي زن، براي مرد، براي سفيد، براي سياه، براي همه127”.
در جايي ديگر امام خميني(ره)، فرموده اند: “ما براي حيات زير سلطه، ارزش قائل نيستيم، ما ارزش حيات را به آزادي و استقلال مي دانيم. دستورات مذهبي را که مترقي ترين دستورات است راه ما را معين فرموده است. در يک تعريف ساده مي توان آزادي را به نبودن مانع در راه خواسته هاي انسان تعريف نمود. آزادي يعني اينکه انسان کاري که بخواهد، بتواند انجام دهد و مانعي در راه نباشد و قادر باشد چيزي را انتخاب کنند و از چيز ديگري در گذرد128”.
در بررسي ديدگاه ها و آراي حضرت امام(ره) به برخي مصاديق آزادي که خود نوعي از اصول و قواعد حقوق شهروندي هستند برخورد مي کنيم که مهم ترين آنها عبارت اند از: آزادي انديشه، آزادي بيان، آزادي سياسي و آزادي مذهب. ابتدا توضيحات مختصري در رابطه با آزادي انديشه بيان خواهد شد و سپس به توضيح و تبيين موارد ديگر خواهيم پرداخت.
آزادي انديشه: طبيعي ترين حق هر فرد به شمار مي رود. امام(ره)، “انسان کامل را کسي مي داند که با برهان، اعتقادات خود را اظهار مي کند و دلالت آيه”لا اکراه في الدين…”را بر منع تحميل عقايد به افراد مي دانستند129”. البته از منظر امام “آزادي عقيده تا جايي ادامه دارد که سبب اضرار به جامعه و آحاد مردم نشود و اگر به قصد توطئه باشد قطعا محدود خواهد شد130”. از نظر ايشان “آزادي يك مسأله‏اي نيست كه تعريف داشته باشد، مردم عقيده‏شان آزاد است. كسي الزامشان نمي‏كند كه شما بايد حتما اين عقيده راداشته باشيد، كسي الزام به شما نمي‏كند كه حتما بايد اين راه را برويد. آزادي يك چيز واضحي است131”. “در جمهوري اسلامي هر فردي از حق آزادي عقيده و بيان برخوردار خواهد بود و لكن هيچ فرد و يا گروه، وابسته به قدرتهاي خارجي را اجازه خيانت نمي‏دهيم. در مملكت ما آزادي انديشه هست. آزادي قلم هست، آزادي بيان هست.

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره حقوق بشر، مواد مخدر، دادگاه صالح Next Entries تحقیق رایگان درباره حقوق بشر