تحقیق رایگان درباره افغانستان، جهان اسلام، طبقه حاکم

دانلود پایان نامه ارشد

است. اين بحث، زمينه لازم را براي اجراي انعطاف‌پذير احکام ـ در حکومت اسلامي ـ فراهم مي‌آورد. به واقع، از همين‌روست که انديشه سياسي شيعيان در حوزه عمل سياسي، قابليت بالايي دارد.بنابراين، عوامل ژئوپليتيک مي‌توانند با ايجاد شرايط خاص، موضوع احکام شريعت و موضوع تکاليف مکلفان را تغيير دهند و در نتيجه، حکم نيز تغيير کند. شيعيان نيز بر اساس حکم جديد و خاص متناسب با شرايط جغرافيايي خود عمل مي‌کنند و رفتاري متفاوت با بقيه شيعيان در پيش مي‌گيرند و از الگوهاي متفاوت سياسي پيروي مي‌کنند. در اين چارچوب مي‌توان از تأثير ژئوپليتيک در حوزه فقه سياسي در اسلام نيز سخن گفت و تحولات انديشه سياسي شيعيان در کشورهاي مختلف را تبيين کرد. بدون توجه به اين بحث نظري، تبيين دقيق دلايل حمايت شيعيان از الگوهاي سياسي متفاوت، با تناقض‌هاي زيادي مواجه خواهد شد. در ادامه، به صورت موردي به اين بحث مي‌پردازيم.(فوزي- پاياب:29:1391)
4-17-الگوهاي سياسي مورد حمايت شيعيان در کشورهاي مختلف: بيشتر شيعيان، در کشورهاي واقع در منطقه خاورميانه زندگي مي‌کنند. مرکز جغرافياي سياسي شيعه در “قلب خاورميانه” است. به تعبير دقيق‌تر، اگر ترکيب فيزيکي و جغرافيايي خاورميانه را ترسيم کنيم، شيعه در مغز و قلب آن حضور دارد. “ژئوپليتيک شيعه”، به مفهوم امتداد جغرافياي سياسي شيعيان در کشورهاي مختلف خاورميانه بزرگ با مرکزيت ايران است که بخش‌هايي از لبنان، عراق، عربستان، کويت، بحرين، ايران، افغانستان، پاکستان و هندوستان را در بر مي‌گيرد.
اين کمربند، در کشورهاي مختلف به اکثريت و اقليت شيعه تقسيم مي‌شود. در کرانه‌هاي خليج فارس، جهان اسلام به دو نيمه تقسيم مي‌شود؛ نيمه غربي که به سمت باختر تا اقيانوس اطلس گسترش يافته است و نيمه هند و ايراني که از کوهستان‌هاي ايران شروع مي‌شود و با گذر از پاکستان و بنگلادش تا اندونزي و فيليپين پيش مي‌رود شيعيان در دهه‌هاي اخير، اثر‌گذاري بيشتري در عرصه سياسي دارند و از الگوهاي سياسي متفاوتي حمايت مي‌کنند. شيعيان در ايران و حمايت از الگوي سياسي جمهوري اسلامي و ولايت‌فقيه با پيروزي انقلاب اسلامي در ايران، براي نخستين‌بار قدرت شيعه در قالب الگوي “ولايت‌فقيه” در صدر حکومت قرار گرفت که در حقيقت، مهم‌ترين واقعه در طول تاريخ شيعه به حساب مي‌آيد؛ زيرا شيعيان در ايران با رهبري امام خميني موفق شدند الگوي حداکثري مطلوب شيعه در دوران غيبت، يعني الگوي ولايت فقها را براي اولين‌بار در تاريخ شيعه تحقق بخشند و با دفاع از حاکميت فقيه منتخب مردم، الگوي نابي را در معرض ديد شيعيان جهان قرار دهند.(همان:30)
4-17-1- شيعيان در عراق و دفاع از دموکراسي پارلماني: عراق به عنوان دومين کشور مهم شيعي، حدود 29 ميليون نفر جمعيت دارد که 65 درصد آن را شيعيان تشکيل مي‌دهند. (دانشنامه ويکي پديا، آمار سال 2009) سرنگوني صدام‌حسين شرايط جديدي براي شيعيان در منطقه فراهم آورد. از ديد تاريخي، عراق اولين جامعه پس از شبه‌جزيره عربستان بود که تشيع بدان راه يافت. اين منطقه از سده اول هجري، مهم‌ترين مرکز فعاليت شيعيان محسوب مي‌شد و شمار قابل توجهي از شيعيان در شهرهاي آن سکونت داشتند. اما همواره در تاريخ سياسي عراق تلاش بر اين بود که شيعيان نقش کم‌رنگي در عرصه تصميم‌گيري سياسي داشته باشند.اين روند در دوران حزب بعث نيز با شدت دنبال مي‌شد، اما با سقوط صدام‌حسين اين وضعيت تغيير يافت. هرچند عراق با قدرت نظامي آمريکا آزاد شد، اما از ابتدا معلوم بود هر نوع شعار دموکراسي‌خواهي، به پيروزي شيعيان در عرصه سياسي ختم خواهد شد. لذا تکامل‌يابي سياسي شيعيان در قالب حزب‌الدعوة، مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق و … سبب شد تا پس از سقوط رژيم بعث، شيعيان بتوانند نقش اصلي در ساختار سياسي اين کشور داشته باشند و گروه‌هاي شيعي در اولين انتخاب با پيروزي قاطع، قدرت سياسي را تصاحب کنند و جايگاه خود را در عرصه سياسي اين کشور بالا ببرند. در عرصه سياسي عراق، اين گروه‌ها از يک حکومت دموکراتيک دفاع کردند. آنها معتقد بودند در حکومت دموکراتيک، شيعيان به صورت طبيعي، جايگاه خود را پيدا خواهند کرد و موفق خواهند شد از ارزش‌هاي ديني و مذهبي خود نگهداري کنند. در نتيجة اين تلاش‌ها، در قانون اساسي جديد اين کشور، مقام نخست‌وزيري، که مهم‌ترين و کليدي‌ترين مقام محسوب مي‌شود، از آنِ شيعيان شد. علاوه بر آن، اداره چندين وزارتخانه مهم، مثل وزارتخانه‌هاي نفت و اقتصاد و دارايي نيز بر عهده وزراي شيعي نهاده شد.(همان:31)
4-17-2-تلاش شيعيان در افغانستان و پاکستان براي استقرار دموکراسي: افغانستان با داشتن 19 درصد شيعه از جمعيت 33 ميليون نفري که اکثريت نيز از نظر زباني با ايران مشترکند و به زبان فارسي سخن مي‌گويند، يکي از کشورهاي مهم همسايه ايران است که بعد از حمله آمريکا به آن کشور، شرايط جديدي پيدا کرد. شيعيان افغانستان از اقوام مختلف هزاره، قزلباش، بلوچ، ترکمن، سادات و عده‌اي تاجيک و پشتوزبان تشکيل شده‌اند و در حداقل 27 استان کشور به شکل فراگير و يا پراکنده سکونت دارند. در ميان اين اقوام، هزاره‌ها مهم‌ترين گروه هستند. اين قوم که بعد از پشتوها و تاجيک‌ها، سومين قوم بزرگ افغانستان محسوب مي‌شوند، از نظر جغرافيايي در مرکز کشور قرار گرفته و از سوي سه قوميت افغان‌ها، تاجيک‌ها و ازبک‌ها احاطه شده‌‌اند. تقريباً همه هزاره‌ها شيعه هستند. مذهب شيعه تا قبل از سقوط طالبان در افغانستان هيچ‌گاه در قانون اساسي به رسميت شناخته نشده و تنها مذهب رسمي کشور، حنفي بود. (همان)
شيعيان در افغانستان در چند دهه اخير احزاب متعددي را سازماندهي کردند، اما بر اثر درگيري‌هاي داخلي اين کشور و سپس تسلط طالبان، نتوانستند حضور چشمگيري در ساختار سياسي داشته باشند. اما در نظام جديد افغانستان که پس از سقوط طالبان ايجاد شد، شيعيان موقعيت بهتر و رضايت‌بخش‌تري نسبت به گذشته کسب کرده‌اند. آنها در کابينه دولت‌هاي موقت و انتقالي، يک معاون رئيس دولت و پنج وزير در کابينه داشتند. علاوه بر اين، شمار بالايي از شيعيان در سطوح گوناگون اداري در وزارتخانه‌ها استخدام شدند. قانون اساسي افغانستان که در سال 1382 در “لويه جرگه” تصويب شد، هرگونه تبعيض قومي و مذهبي ميان اتباع را نفي کرد برخلاف گذشته که مذهب سنّي حنفي شرط تصدي پست رياست جمهوري يا پادشاهي افغانستان بود، در قانون اساسي جديد اين کشور (مصوب 1382، هر فرد افغاني مسلمان مي‌تواند کانديداي رياست جمهوري شود، بر اين اساس بود که در انتخابات سال 1383، محمد محقق، کانديداي شيعه‌مذهب، شرکت کرد و از ميان هيجده نفر، رتبه سوم را به دست آورد). بر اين اساس، شيعيان در چارچوب نظام سياسي موجود، فعاليت و از استقرار دمکراسي در افغانستان حمايت مي‌کنند.(همان:32)
همسايه شرقي ايران، پاکستان نيز که هفتمين کشور پرجمعيت دنيا (بيش از 150 ميليون نفر) و دومين کشور پرجمعيت اسلامي (بعد از اندونزي) است، به دليل داشتن جمعيت زياد و درصد بالايي از شيعيان، قابل توجه است. شيعيان پاکستان 21 درصد جمعيت کشور را تشکيل مي‌دهند. اين ميزان با توجه به جمعيت کل کشور، بيش از 35 ميليون نفر را شامل مي‌شود. از نظر جغرافيايي، شيعيان تقريباً در سراسر پاکستان پراکنده‌اند، اگرچه حضور آنان در کراچي و سپس در مناطق شمالي کشور بيشتر است. ايالت سند از ديرباز يکي از مناطق مهم شيعه‌نشين بوده و اکنون نيز به نظر مي‌رسد که بين يک تا يک‌ونيم ميليون شيعه فقط در مرکز اين ايالت (کراچي) زندگي مي‌کنند. همچنين در لاهور، مرکز ايالت پنجاب نيز نزديک به يک ميليون نفر شيعه وجود دارد. بعد از انقلاب ايران، شيعيان در اين کشور تشکيلات خود را در قالب نهضت اجراي فقه جعفري منسجم کردند. پس از آن، شيعيان فعال در عرصه سياسي همواره در مجالس ايالتي، ملي و سنا حضور چشمگير داشتند و از استقرار دمکراسي در آن کشور حمايت کردند، به طوري که در پاکستان، مشارکت سازمان‌يافته شيعيان در قالب نهضت اجراي فقه جعفري، به حضور مستقل و آشکار اين حزب در انتخابات سال 1988م انجاميد و روند تکاملي شيعيان در امور سياسي ـ اجتماعي تقويت شد.(همان:33)
4-17-3-تلاش براي استقرار نظام مشروطه در بحرين: در بحرين که حدود 70 درصد جمعيت کشور را شيعيان تشکيل مي‌دهند،جنبش شيعيان با رهبري حزب الوفاق مي‌کوشد حکومت آل‌خليفه را به اجراي اصلاحات سياسي اساسي در کشور و پايبندي به قانون اساسي و آراي مردم، وادار کند. در واقع، اين جنبش از نوعي سلطنت مشروطه در کشور دفاع مي‌کند تا در اين قالب بتواند از تبعيض‌هاي موجود درباره جامعه شيعيان ـ که اکثريت جمعيت را در آن کشور تشکيل مي‌دهند ـ بکاهد. آنها خواستار شکل‌گيري پارلمان انتخابي مردم و افزايش قدرت آن در مقابل طبقه حاکم هستند. تشکيل پارلمان و تدوين قانون اساسي عادلانه که در آن، حقوق اکثريت جمعيت شيعه به رسميت شناخته شود، يکي از آرمان‌هاي اساسي اين گروه است.(همان:34)
4-17-4-شيعيان در لبنان و دفاع از نظام سياسي طايفگي ودمکراسي اجماعي: شيعيان لبنان که در دو منطقه مجزا از هم زندگي مي‌کنند و در حال حاضر نزديک به 32 درصد از کل جمعيت تقريباً 4 ميليوني کشور را تشکيل مي‌دهند، از ابتداي دهه 1960 تا آغاز جنگ داخلي 1975 به‌شدت دگرگون شده‌اند.) هم‌اکنون حزب‌الله لبنان، به‌عنوان يک تشکل مهم شيعي، به يکي از بازيگران اصلي عرصه سياسي لبنان تبديل شده است و رهبري شيعيان را در کنار گروه محافظه‌کار شيعي امل به عهده دارد. اين جريانات شيعي در بعد نظري به الگوي امامت شيعي اعتقاد دارند، اما در عرصه رفتار سياسي با دفاع از پيمان طائف، بر ضرورت حفظ نظام سياسي موجود در لبنان تأکيد مي‌کنند و با مشارکت در صحنه سياسي، به تعامل با اين حکومت مي‌پردازند؛ به‌طوري که حزب‌الله اعلام کرده است قصد تحميل الگوي خاص را بر اکثريت ندارد. اکنون دفاع از تماميت ارضي لبنان و تلاش براي حفظ استقلال سياسي و عمل در قالب نظام سياسي طايفگي موجود، يکي از اولويت‌هاي حزب‌الله است و اين گروه در قالب قواعد موجود به فعاليت مشغول است.(همان:35)
4-18-عوامل مهم ژئوپليتيک مؤثر بر الگوي سياسي مورد حمايت شيعيان: با توجه به مباحث گذشته مشخص شد که شيعيان با وجود بنيان‌هاي اعتقادي خود مبني ‌بر اعتقاد به الگوي امامت به عنوان تنها الگوي مشروع سياسي، عملاً در عرصه سياسي در کشورهاي مختلف، از الگوهاي متفاوتي حمايت مي‌کنند که بيشتر متأثر از شرايط جغرافياي سياسي آنان است. در واقع، تعامل شرايط ژئوپليتيک با مباني فقهي، تبيين‌کننده رفتار سياسي آنان است. عوامل مهم ژئوپليتيک مؤثر بر الگوي سياسي مورد حمايت شيعيان به اين شرح است:
-عوامل جمعيتي: عوامل جمعيتي همچون تعداد جمعيت، ترکيب جمعيت و نحوه گسترش سرزميني جمعيت، از جمله عوامل مهم در جايگاه يک گروه در سرزمين خاص است. در اين باره بايد گفت: ايران و عراق و بحرين از نظر جمعيت شيعي، وضعيت نسبتاً مشابهي دارند، اما ميزان اکثريت شيعيان در ايران بالاتر است. ايران داراي بيش از هفتاد ميليون نفر جمعيت و با حدود 90% جمعيت شيعه، 8? سني و 2? ديگر اديان است. اما کشور عراق با جمعيتي معادل 29 ميليون نفر، 65% شيعه دارد و از لحاظ قومي، مرکب از اعراب، کردها، ايرانيان، آشوريان، ارامنه، ترکمن‌ها و ترک‌هاست. عراق از سه حوزه جغرافيايي با مردم کاملاً متفاوت تشکيل شده است؛ حوزه مرکزي از آنِ اعراب سني‌مذهب، جنوب از آنِ شيعيان و شمال در اختيار کردها است.
در اين زمينه، شيعيان در لبنان وضعيت متفاوت‌تري دارند. آنان با حدود 3/1 ميليون نفر، 32 درصد جمعيت را تشکيل مي‌دهند. در سال 1920م با دخالت دولت فرانسه، يک سرشماري ساختگي در لبنان صورت گرفت و مسيحيان ماروني، اکثريت وانمود شد؛ بعد از آنان، مسلمانان سني‌مذهب و در مرحله سوم شيعيان قرار داده شدند. هرچند شيعيان بزرگ‌ترين گروه فرقه‌اي در لبنان به شمار مي‌آيند، اما در اين کشور 16 طايفه فعاليت دارد که هرکدام داراي مذهب رسمي هستند؛ مشهورترين آنها عبارتند از: شيعه، سني، دروزي، مسيحيان ماروني، مسيحيان کاتوليک، مسيحيان پروتستان، مسيحيان

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره افغانستان، جهان اسلام، عسر و حرج، عدل و داد Next Entries تحقیق رایگان درباره افغانستان، کانون توجه