تحقیق رایگان درباره استان مازندران، سلسله مراتب، ساختار صنعت، حوزه نفوذ

دانلود پایان نامه ارشد

اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي توريسم نيز واقع شده اند، هر چند اين تأثير در نواحي مختلف متفاوت است ولي در تمامي استان قابل مشاهده است.
به طور کلي فعاليت هاي اقتصادي شهرهاي مازندران بر ساختار آنها تأثير چشمگيري دارد. شهر ساري با توجه به اينکه مرکز اداري استان است، داراي عملکرد غالب خدماتي بوده و ساير شهرهاي بزرگ ناحيه مانند بابل، آمل، قائم شهر و بهشهر داراي عملکرد خدماتي و صنعتي و شهرهاي کوچک نيمه شرقي استان داراي عملکرد خدماتي- کشاورزي مي باشند. در نواحي مرکزي استان شهرهاي واقع در شهرستان سوادکوه داراي نقش‌هاي صنعتي، معدني و کشاورزي و ناحيه غربي تمامي شهرها داراي عملکرد خدماتي در ترکيب با کشاورزي مي باشند.
نکته مهم ديگر اين که طي دوره 1390-1365 از سهم اشتغال در بخش کشاورزي استان کاسته شده و بر سهم اشتغال بخش صنعت و خدمات افزوده شده است. شواهد حاکي از حرکت استان به سمت صنعتي شدن مي باشد. مطابق با سند اشتغال استان نيز، اين استان در حال فاصله گرفتن از ساختار کشاورزي و گرايش به سمت ساختار صنعتي است و همچنان بخش خدمات بخش پيشرو در اشتغال است. 49 درصد از مشاغل در استان مربوط به بخش خدمات بوده است.
واضح است که عوامل فوق الذکر نه تنها بر شکل کنوني نظام شهري استان تأثير داشته اند بلکه ادامه اين روند در آينده نيز ساختار اين نظام را تحت تأثير خود قرار خواهد داد.

4-3-6-2- ساختار قومي، تاريخي و سياسي
بررسي روند شکل گيري شهرها و نظام شهري استان در نيم قرن اخير نشان مي دهد که به جز چند شهر بزرگتر استان که داراي قدمت و سابقه طولاني مدنيت مي باشند، اکثر شهرهاي مازندران در نتيجه تبديل نقاط روستايي به شهر بوجود آمده اند. از يک سو فاصله نسبي برخي از نقاط روستايي از مراکز شهري و داشتن حوزه نفوذ قابل توجه طبيعي و خود جوش، زمينه رشد اينگونه نقاط را فراهم ساخته و از سوي ديگر فواصل نزديک بعضي از آنها نسبت به يکديگر موجب ادغام چند روستا و نتيجتاً رشد فضايي آنها شده است. اين پديده بيشتر در خصوص بعضي از شهرهاي کوچک بخش جلگه اي استان مصداق دارد. اما به نظر مي رسد در نقاط کوهستاني، تأثير عوامل سياسي و سياست هاي برنامه ريزان و مسئولان کشور موجبات تبديل نقاط روستايي به شهر را فراهم ساخته است.
از طرف ديگر ساختار سياسي و اداري کشورها نيز مي توانند به دو صورت بر نظام شهري حاکم بر پهنه سرزميني(ملي- استاني) تأثير گذار باشد.
الف) آگاهانه و ارادي
ب) غير آگاهانه و غير ارادي
بنابراين وجود يا عدم وجود سياست هاي خاص در هر يک از زمينه هاي اصلي مي تواند تغييرات مهم و قابل توجهي بر ساختار نظام شهري هر منطقه به وجود آورد. بررسي ها نشان مي دهد که ساختار فعلي نظام شهري استان و احتمالاً جهت گيري آينده آن تحت تأثير چهار سياست اصلي قرار دارد:
الف) تخصيص منابع و اعتبارات
ب) افزايش تعداد شهرها و تقويت شهر ساري
ج)تقويت و گسترش صنعت گردشگري
د) توسعه شبکه حمل و نقل
جهت گيري هاي آينده علاوه بر توجه به موارد پيش گفته ساختارهاي نوين را تعريف خواهند نمود.

4-3-6-3- تأثير مرکز استان بر مناطق پيراموني
شهرساري به عنوان مرکز استان مازندران از سابقه تاريخي قابل توجهي برخوردار بوده و در تمامي دوره‌هاي تاريخي به جز در معدود دوره‌هايي که آمل و بعضاً بابل مرکز ناحيه بوده اند غالباً مرکزيت اداري-سياسي ناحيه و منطقه را بر عهده داشته است. اين عامل را شايد بتوان برترين مزيت و ويژگي اين شهر براي تآثير گذاري بر کل پهنه استان خطي شکل که نواحي غربي آن گرايش‌هاي اقتصادي و اجتماعي به استان هاي مجاور را از خود نشان مي دهند بر شمرد. شهر ساري به عنوان شهري پرجمعيت، مرکز شهرستان و مرکز استان با توجه به مجموع شاخص‌هاي مورد بررسي، به لحاظ فضايي در پهن? سه گانه زير تأثيرات موضوعي مختلفي را بدين شرح گذاشته است.
1- محدوده بلافصل؛(شامل شهرستان ساري و بخش هاي دودانگه-چهاردانگه-مياندرود و کليجان ذستاق و مرکزي).
تأثيرات شهر ساري در اين پهنه تأثيرات همه جانبه اداري- سياسي، اقتصادي، خدماتي، اجتماعي و فرهنگي مي باشد. پيوندهاي موضوعي متفاوت و پر قدرتي بين نقاط روستايي و شهري اين شهرستان با شهر مرکز استان وجود دارد. هر چند اين پيوندها در نواحي بلافصل شهر و نيز نواحي شمالي شهر و شهرستان بيشتر از نواحي جنوبي آن است.
2- نواحي پيراموني مجاور؛ اين گروه خود قابليت تقسيم به دو دسته الف و ب را دارا است که تفاوت هاي بعضاً متفاوتي را در برخي جنبه ها نسبت به هم دارند:
يک) نواحي پيراموني مجاور دسته الف؛ (شامل شهرستان هاي مجاور نظير نکا، مياندرود، قائمشهر، سوادکوه و جويبار). تأثيرات شهر ساري در اين پهنه در درجات مختلف شامل تأثيرات اداري-سياسي، اقتصادي، خدماتي و اجتماعي مي باشد. پيوندهاي مختلف اجتماعي- اقتصادي با قدرت و جهت متفاوت بين نقاط شهري و روستايي شهرستان هاي برشمرده با شهر مرکز استان برقرار است75.
دو) نواحي پيراموني مجاور دسته ب؛ اين نواحي که در مجاورت شهرستان هاي دسته الف برشمرده واقع هستند و فاصله اي زماني بيشتر ازنيم ساعت را شامل مي گردند شامل شهرستان هاي گلوگاه و بهشهر در سمت شرق و شهرستان هاي بابلسر و بابل در غرب مي باشند. تأثيرپذيري اين پهنه بيشتر اداري- سياسي، اقتصادي و خدماتي است.
3- نواحي پيراموني دوردست؛
4- اين نواحي(شهرستان ها) بسيار گسترده بوده و نواحي غربي استان را از آمل و محمودآباد تا رامسر در بر مي گيرد. اين شهرستان ها را مي توان با توجه به نوع و ميزان تأثيرپذيري متفاوتي که از مراکز استان دارند در سه دسته الف، ب و ج تعريف نمود.
دسته الف: شامل شهرستان هاي محمودآباد و آمل است که در جوار غربي شهرستان هاي بابلسر و بابل واقع شده اند. بيشترين نوع تأثيرپذيري اين پهنه از مرکز استان تأثيرات اداري- سياسي نسبتاً محدود، اقتصادي محدود و نيز خدماتي محدود مي باشد.
دسته ب؛ شامل شهرستان هاي نور و نوشهر در غرب مجموعه دسته اول بوده که تأثيرپذيري آن بيشتر اداري- سياسي محدود و نيز اقتصادي محدود مي باشد.
دسته ج؛ شامل سه شهرستان انتهايي استان در غرب است که تأثيرات اداري- سياسي محدود و اقتصادي بسيار محدود و ناچيزي از مرکز استان مي پذيرند.
با توجه به جميع شاخص‌ها و بررسي‌ها، شهر مرکز استان(ساري) را مي توان از جمله مراکز استان با تأثيرگذاري متوسط در کشور قلمداد نمود. غالب مراکز استان هاي کشور در رأس نظام سلسله مراتبي مراکز سکونتگاهي و زيستي استان مربوطه واقع شده و تفوق و برتري ويژه و با فاصله قابل توجهي از سکونتگاههاي رده پايين‌تر خود برخوردارند. شهرهاي تهران، مشهد، شيراز، تبريز، اردبيل، قم و… نمونه هاي عيني مراکز استان هاي کشور هستند که تأثيرات موثرتر و بيشتري بر نواحي پيراموني دارند. اين امر نافي تأثيرگذاري شهر ساري بر نواحي پيراموني نيست بلکه موضوع شدت و جهت اين تأثيرگذاري است که به نسبت کم توان‌تر است. موقعيت استقرار اين مراکز استان(درسمت شرق) اندازه جمعيتي آن و نيز فاصله ناچيز از شهر دوم، سوم و حتي چهارم استان به همراه شکل خطي و مورفولوژي طبيعي استان و نيز سير تحول تاريخي توسعه اين شهر و نيز شهرهاي مجاور در اين وضعيت دخالت هاي اصلي را داشته اند.
4-4- سطح بندي بررسي کارکرد شهرهاي استان و جايگاه شهرهاي کوچک
4-4-1- سطح بندي شهرهاي استان مازندران بر حسب کارکردهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي و جايگاه شهرهاي کوچک
توسعه متوازن فضاهاي جغرافيايي، نيازمند بررسي دقيق و همه جانبه مسايل اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و شناخت نيازهاي جامعه و بهبود آنهاست. به همين جهت از جمله معيارهاي معمول در برنامه ريزي، سطح بندي سکونتگاهها بر اساس برخورداري از شاخص هاي مختلف توسعه است. به طوري كه استفاده از شاخص هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و غيره مي تواند معيار مناسب هم براي تعيين جايگاه آن نواحي و همچنين عاملي در جهت رفع مشكلات و نارسايي هاي مبتلا به خود براي نيل به رفاه اقتصادي و سلامت اجتماعي جهت رسيدن به توسعه باشد.
به منظور سطح بندي کارکردهاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي در شهرهاي استان مازندران و اينکه شهرهاي کوچک در اين سطح بندي در چه جايگاهي قرار دارند، در ابتدا شاخص هاي مکاني مهم و برتر اجتماعي و فرهنگي، خدمات، اقتصادي و ارتباطي و پس از آن جايگاه شهر هاي استان مازندران از لحاظ کارکردي مورد بررسي قرار گرفت.
الف) بررسي و تحليل شاخص هاي اجتماعي و فرهنگي76
تعدادي از شاخص هاي مکاني و مهم فرهنگي و اجتماعي براي تعيين کارکرد هاي شهرهاي استان مورد استفاده قرار گرفتند که به ترتيب اولويت شامل شاخص هاي زير مي باشند:
1- جاذبه تاريخي، 2- مناطق نمونه گردشگري، 3- پارک جنگلي، 4- کتابخانه هاي عمومي، 5- اماکن ورزشي، 6- سينما، 7- سازمان هاي مردم نهاد (NGO). در جدول(4-18)، تعداد اين شاخص ها در شهرهاي استان مشخص شده است جدول(4-18).

جدول(4-18)، تعداد شاخص هاي اجتماعي و فرهنگي در شهرهاي استان مازندران

ادامه جدول(4-18)

ب) شاخص خدمات :
شاخص هاي خدماتي استان شامل 7 شاخص است که برخي از آنها جنبه فراشهري دارند و برخي ديگر شامل خدماتي هستند که در داخل نقاط شهري مورد استفاده قرار مي گيرند.
اين شاخص ها عبارتند از :
1- بيمارستان
2- دانشگاه
3- هتل و ساير مجتمع هاي تفريحي و اقامتي
4- دفاتر بيمه
5- دفاتر خدماتي گردشگري
6- خدمات تجهيزات شهر داري ها ( خدمات حمل ونقل زباله و خودروي آتش نشاني)
7- پارک ها عمومي

در جدول 4-19 تعداد اين شاخص ها به تفکيک نقاط شهري مشخص شده است.

جدول(4-19)، تعداد شاخص هاي خدماتي به تفکيک شهر

ادامه جدول4-19

ج) شاخص اقتصادي
شاخص هاي اقتصادي به کار رفته در تعيين کارکرد هاي شهر هاي استان شامل شاخص هاي زير مي باشد:
1- منطقه ويژه اقتصادي و تجاري
2- شهرک صنعتي
3- واحد هاي صنعتي بزرگ
4- گمرک
5- بورس
6- سيلو
7- مناطق ذخيره نفت
8- تعداد کارگاهها (کليه فعاليت هاي مقيد به مکان)
تعداد اين شاخص ها در نقاط شهري در جدول 4-20 مشخص شده است.
جدول(4-20)، تعداد شاخص هاي اقتصادي در شهرهاي استان مازندران

ادامه جدول4-20

د) شاخص هاي ارتباطي
در تعيين شاخص هاي ارتباطي در نقاط شهري ، گره هاي مهم ارتباطي در نقاط شهري به شرح زير مورد توجه قرار گرفتند:
1- فرودگاه
2- بندر
3- راه آهن
4- ارتباط زميني (گره هاي 3 راهي و بيشتر)
5- پايانه ها
در جدول 4-21 تعداد گره هاي ارتباطي به تفکيک سکونتگاههاي شهري مشخص شده است.
جدول(4-21)، تعداد گره هاي ارتباطي به تفکيک سکونتگاههاي شهري

ادامه جدول4-21

به منظور سطح بندي شهرها و کارکرد آنها، در ابتدا شاخص هاي اجتماعي و فرهنگي، خدماتي، اقتصادي و کارگاهي ذکر شده ارزش گذاري شده و پس از آن تعداد شاخص هاي مربوطه در ارزش آن ضرب شده و ارزش نهايي آن شاخص مشخص شده است. نحوه ارزش گذاري شاخصهاي بخش هاي مختلف به شرح ذيل بوده است:
الف) شاخص هاي اجتماعي و فرهنگي
اين شاخص ها به ترتيب اولويت شامل شهرهاي داراي جاذبه تاريخي باارزش7، مناطق نمونه گردشگري با ارزش 6، پارک جنگلي با ارزش 5، کتابخانه هاي عمومي با ارزش 4، اماکن ورزشي با ارزش 3، سينما با ارزش 2، وسازمان هاي مردم نهاد با ارزش 1 در مناطق شهري بوده است.
ب) شاخص هاي خدماتي
شاخص هاي خدماتي شهرها به ترتيب الويت شامل شهرهاي داراي بيمارستان(ارزش 7)، دانشگاه (ارزش 6)، دفاتربيمه (ارزش 5)، هتل و ساير مجتمع هاي اقامتي وتفريحي(ارزش 4)، دفاتر خدمات توريستي(ارزش 3)، خدمات تجهيزاتي شهرداريها(ارزش 2) وپارک هاي عمومي (ارزش 1) بوده است.
ج) شاخص هاي اقتصادي
ارزش گذاري شاخص اقتصادي شهرها به ترتيب اولويت انجام شده که در اين ارزش گذاري شهرهاي داراي منطقه ويژه اقتصادي و تجاري ارزش 7، شهرک صنعتي ارزش 6،

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره استان مازندران، سلسله مراتب Next Entries تحقیق رایگان درباره استان مازندران، دانشگاهها