تحقیق رایگان درباره استان مازندران، توسعه شهر، ابعاد و مؤلفه ها

دانلود پایان نامه ارشد

ها مبنا واقع شده است.
3-18- شاخص هاي تحقيق و فرايند انتخاب آنها
سنجش پايداري مستلزم در اختيار داشتن شاخص‌هاي مشخصي است که بر پايه آنها فرايند سنجش پايداري را به پيش برد. اما با توجه به اينکه مسائل و واقعيت هاي حاکم بر پايداري شهرهاي کوچک تفاوت هاي اساسي با ساير سکونتگاهها دارد و شاخص هايي که در ساير مناطق به کار گرفته مي شود در ارتباط با اين شهرها شايد فاقد کاربرد باشد. در اين راستا، تلاش شده تا از طريق نظرسنجي از خبرگان علمي شاخص‌هاي ويژه سنجش پايداري شهرهاي کوچک استان مازندران استخراج گردد. لذا در گام نخست مجموعه اي از شاخص هاي مرتبط با پايداري شهرهاي کوچک در ابعاد اجتماعي، اقتصادي، محيطي و کالبدي-زيرساختي که از کاربرد بيشتري برخوردارند، مشخص و سپس با استفاده از روش پرسشنامه اي، جهت پايش و انتخاب شاخص هاي مرتبط با موضوع مورد مطالعه در اختيار خبرگان و پژوهشگران قرار گرفته است. در گام بعدي اطلاعات گردآوري شده در محيط نرم افزارExcel و Spss مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و در نهايت يک بسته شاخص انسجام يافته مرتبط با سنجش و ارزيابي پايداري شهرهاي کوچک استان مازندران با ارزشهاي معين استخراج مي گردد. تعداد کل جامعه پرسش شونده در اين بررسي 47 نفر بوده که مشتمل بر خبرگان و پژوهشگران گروههاي جغرافيا، منابع طبيعي، شهرسازي، علوم کشاورزي و علوم اجتماعي بوده است. تعداد 159 شاخص نيز براي نظر سنجي و امتياز دهي در پرسشنامه ها گنجانده شده بود.(شکل شماره3-7)

شکل(3-7): مراحل استخراج و انتخاب شاخص هاي سنجش و ارزيابي پايداري شهرهاي کوچک استان مازندران

بنا بر مطالعات انجام شده درخصوص شاخص هاي پايداري شهرهاي کوچک فرايندهاي متفاوتي هرچند اندک – از طرح شاخص ها تا اندازه گيري آنها – مشاهده مي شود، ليکن برحسب وجه اشتراک شان مي توان فرايند سيستماتيک شکل(3-8) را كه مشتمل بر 7 گام اساسي است، مطرح ساخت. اين فرايند حاکي از آن است که براي طراحي و تبيين شاخص هاي پايداري بايد اجزاي نام برده شده حضور داشته باشند. در چارچوب مطالعات حاضر که مبتني بر روش شناسي توسعه پايدار شهرهاي کوچک است هر يک از اجزاي اصلي مورد اشاره مطمح نظر قرار گرفته است که در ادامه به صورت مبسوط به تشريح هريک از مراحل اين فرآيند پرداخته مي شود.
شکل (3-8). فرايند طراحي و انتخاب شاخص هاي توسعه پايدار شهرهاي کوچک
3-19-1- گام اول: شناسايي اصول و معيارهاي توسعه پايدار شهري:
امروزه مفهوم توسعه ي پايدار بسان يك مفهوم پايه اي و موضوعي مهم در سياست گذاري ها تبديل شده است.(Singh, at all, 2009: 23) در اين راستا مقوله توسعه پايدار شهري نيز در سال هاي اخير به عنوان يک موضوع مهم علمي در کليه جوامع مطرح بوده و بخش وسيعي از ادبيات توسعه شهري را به خود اختصاص داده است(مفيدي، 1388: 15). هدف از توسعه پايدار شهري دستيابي به شهري است که از نظر زيست محيطي قابل سکونت و زندگي و از نظر اقتصادي قابل دوام و از نظر اجتماعي داراي برابري باشد، به نحوي که تغييرات تکنولوژي و صنعتي شهرها، ملازم و همراه با ايجاد اشتغال، تامين مسکن و حفظ شرايط زيست محيطي مناسب باشد. سياست موفق جهت حرکت به سوي توسعه پايدار شهري نيازمند درک موضوعات اکولوژيکي، اقتصادي-اجتماعي و مديريتي است. نقطه شروع و اميدوار کننده براي پايداري شهري، استفاده از اين اصول راهنماي جهاني جهت رسيدن به پايداري شهري بنيادي و اصولي است. تحقيقات در خصوص توسعه پايدار شهري از طيف وسيعي برخوردار مي باشد و لازم است با انجام تحقيقات بيشتر، ابعاد آن روشن تر شده تا راهکارها نيز عملي‌تر باشند. در اين راستا، ضروري است اصول و معيارهاي توسعه پايدار شهري بر اساس تحقيقات و پژوهش‌هاي بنيادي و کاربردي تعيين و تدوين شوند. چوگل چهار معيار را در ارتباط با سياست هاي توسعه پايدار شهري به شرح زير پيشنهاد مي کند: معيار اول در رابطه با ابعاد اکولوژيک پايدار است. معيار دوم در ارتباط با توسعه اقتصادي پايدار است. خانوارها در قالب گروه هاي درآمدي مختلف بايد قادر باشند نسبت به تأمين مسکن خود اقدام کنند. معيار سوم ضرورت ارتباط با توسعه اجتماعي پايدار است. معيار چهارم در ارتباط با توسعه پايدار، روش ها و استفاده از فن آوري است. فن آوري که قابل نگهداري نباشد، نمي تواند براي جامعه مفيد باشد(choguili, 1993,112). لذا بديهي است هر شهر و منطقه شهري نياز به تدوين اصول و معيارهاي محلي خود براي توسعه پايدار شهري دارند تا پاسخگوي شرايط زيست محيطي، سيستم هاي اقتصادي، اجتماعي و سازمان مديريت شهري خود باشد.
3-19-2- گام دوم: تبيين معيارهاي طراحي و انتخاب شاخص هاي پايداري
يكي از گام هاي اصلي در فرايند تهيه شاخص ها، نحوه انتخاب شاخص ها و معرفهاي مورد نياز است، و پرسش اساسي اين است که شاخص ها براي پوشش دادن اهداف و اصول توسعه پايدار شهري و همچنين همسويي با واقعيت هاي جامعه بايد بر اساس چه معيارهايي انتخاب شوند؟ بنابراين، معيارهاي انتخاب بدين معناست که “چه چيزي نمايانگر شاخص‌ها و معرفهاي خوب است” . به همين خاطر معيارهاي انتخاب شاخص ها و معرفهاي توسعه پايدار شهري، مي بايست دربردارنده ويژگي هاي اساسي اي باشد که به ازاي هر شاخص و معرف مورد نظر قرار گيرد. لذا با توجه به اينکه معيارهاي انتخابي بايستي جامع باشند، تعداد آنها نيز بايد به اندازه اي باشد که علاوه بر پوشش کامل موضوع، ارزيابي را پيچيده و سخت نگرداند. همچنين با توجه به معيارهاي انتخاب شاخص که از سوي سازمان جهاني و نيز ساير متخصصان ارائه شده، معيارهاي ارزيابي عملياتي کردن شاخص ها (شکل3-9) در نوشتار حاضر اين موارد هستند : 1 – ارتباط داشتن با موضوع، 2- دسترسي به داده ها(ظرفيت براي جمع آوري و پردازش )، 3- اعتبار اطلاعات، 4- وضوح و درک توانايي براي کاربران، 5 – قابليت مقايسه در طول زمان و در سراسر حوزه هاي قضايي و يا مناطق مختلف.

شكل (3-9). معيارهاي انتخاب شاخص هاي پايداري
3-19-3- گام سوم: مؤلفه هاي مبنايي توسعه پايدار شهرهاي کوچک:
توسعه ي پايدار به بهترين شيوه كيفيت رابطه بين انسان با محيط پيرامونش را توجيه مي نمايد. با توجه به اينكه تمامي ناپايداري‌هاي موجود در فضاهاي زيستي ناشي از به هم خوردن تعادل بين اين دو ركن است، لذا اين رويكرد (پايداري) مي كوشد تا اين رابطه و تعامل انساني- محيطي را سامان بخشيده و از اين طريق انسان ها و محيطي همواره سالم را به وجود آورد. از اين رو، شناخت پايداري مستلزم توجه به مولفه هاي انساني- محيطي در مقياس هاي متفاوت محلي، منطقه اي و فرامنطقه اي مكان مورد مطالعه است.
مؤلفه هاي اصلي و بنيادي توسعه پايدار شهرهاي کوچک نمي توانند فارغ از رهيافت، اهداف و اصول توسعه پايدار باشند، چرا که مؤلفه ها73 در واقع ويژگيهاي اصلي هر يک از زيرسيستم ها و ابعاد پايداري براي هر نوع تصميم گيري عقلايي و جهت گيري‌هاي راهبردي به منظور شناسايي و تعيين شاخص‌هاي پايداري شهرها به شمار مي آيند. از اين رو براي تحقق اصل جامع نگري، همزماني و هم افزايي ميان زيرنظام هاي توسعه پايدار شهرهاي کوچک يا ابعاد برهم کنش آن (زيست محيطي، اجتماعي، اقتصادي و کالبدي) لازم است كه مؤلفه‌هاي پايداري شهرهاي کوچک نيز برمبناي ويژگي‌ها يا خصلت هاي اصلي هر يک از ابعاد يا زيرنظام هاي اصلي توسعه پايدار باشند. در چارچوب شکل(3-10) مؤلفه هاي اصلي توسعه پايدار شهرهاي کوچک که مي توانند در مرحله بعد و به هنگام طرح، نقطة آغاز و اتصال دهنده ميان رهيافت توسعه پايدار و شاخص هاي پايداري باشند، مطرح مي‌گردند. انگاره هاي مفهومي مذكور مي‌بايست بر مبناي نظريه توسعه پايدار و به تناسب مقتضيات سرزميني و محلي مبناي اقدام قرار گيرد؛ زيرا توسعه پايدار مبتني بر ديدگاهي كلي نگر و سيستمي دربردارنده همه ابعاد و مؤلفه‌هاي شكل دهنده نظام توسعه شهري است و اساساً، همه جانبه نگري، پيش فرض اساسي توسعه پايدار شهري تلقي مي شود.

شكل (3-10): ابعاد و مؤلفه هاي اساسي توسعه ي پايدار
3-19-4- گام چهارم: رهيافت ها و چارچوب سازماندهي و توسعه شاخص هاي پايداري شهرهاي کوچک:
با مروري بر مطالعات شاخص هاي توسعه پايدار و همچنين توسعه پايدار شهري مي توان دريافت که هر يک از نهادهاي دست اندرکار در سطوح بين المللي و ملي و پژوهشگران، در بسته هاي پيشنهادي شاخص هاي پايداري، شکلي متفاوت از رهيافت هاي ساختاري ايجاد و توسعه شاخص را به کار گرفته اند. در مجموع مي توان رهيافت ها را در قالب سه طيف دسته بندي كرد: -1 رهيافت طيف گسترده شاخص هاي پايداري؛ 2- رهيافت شاخص هاي اصلي و تركيبي ساده؛ 3 – رهيافت شاخص هاي تركيبي محدود(مهدوي، 1390: 137).
تعيين شاخص هاي پايداري با توجه به دامنه ي شمول گسترده ي آن در ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي، محيطي – اكولوژيك، كالبدي و زيرساختي مستلزم بکارگيري رهيافت هاي نظام مند و جامع است و در اين چارچوب، رهيافت طيف گسترده شاخص هاي پايداري از كاربرد و اعتبار بالاتري برخوردار است. اين رهيافت اين امكان را به محقق مي دهد تا در تمام ابعاد، مؤلفه ها، معيارها و شاخص هاي لازم را شناسايي نمايد و ضريب خطا به حداقل ممكن كاهش يابد. بر اين اساس، در اين مطالعه چارچوب زير كه بر اساس رهيافت طيف گسترده ي شاخص هاي پايداري طراحي شده مبناي انتخاب شاخص ها قرار گرفته است(جدول3-4)

جدول (3-4): رهيافت و چارچوب سازماندهي شاخص ها (ابعاد، مؤلفه ها، معيارها و شاخص ترکيبي)
سيستم
زيرسيستم ها
مؤلفه ها
معيارها (شاخص ترکيبي)
سيستم
زيرسيستم ها
مؤلفه ها
معيارها (شاخص ترکيبي)
اکوسيستم طبيعي
پايداري زيست محيطي
منابع سرزمين

استفاده بهينه از زمين
سيستم انساني
پايداري اجتماعي-فرهنگي

منابع انساني
پويايي جمعيت

منابع آب) مصرف و کيفيت)

آموزش

تنوع زيستي

مراقبت هاي اجتماعي
سلامت

مديريت زباله و فاضلاب شهري

امنيت اجتماعي

بهداشت و خدمات محيط
بهداشت محيط

کيفيت زندگي
کيفيت اشتغال و درآمد

کيفيت منظر

کيفيت خدمات و مسکن

حفاظت و بهره برداري صحيح

مشارکت
مشارکت اجتماعي

زيرساخت هاي نهادي

کيفيت دسترسي به اطلاعات و ارتباطات

آسيب پذيري محيط
مخاطرات طبيعي زمين ساخت اقليمي

برنامه هاي پيشگيرانه

ساختار نهادي

پايداري کالبدي-زيرساختي
يکپارچگي کارکردي
تحرک مکاني

پايداري اقتصادي

عدالت اقتصادي
رفع فقر

يکپارچگي کارکردي

توزيع درآمد

کيفيت مکان
کيفيت فيزيکي

توزيع فرصت هاي شغلي

رفاه اقتصادي
کارايي

قابليت دسترسي

بهره وري

امکانات مکان
تجهيزات و امکانات شهري

ثبات اقتصادي
کاهش آسيب پذيري

تنوع بخشي
نگارندگان، 1393
در چنين چارچوبي در ارتباط با هركدام از ابعاد مورد بررسي توسعه ي پايدار، مؤلفه هاي مبنايي مشخص شده و براي هر مؤلفه نيز تعدادي معيار مشخص شده است. اين چارچوب امكان انتخاب شاخص هاي مرتبط را به طور جامع و يكپارچه فراهم مي نمايد.
3-19-5- گام پنجم: سنجش شاخص ها از ديد خبرگان کشور:
در اين مرحله با استفاده از چك ليست پيشنهادي جدول3-4 تعداد 159 شاخص مورد قضاوت و ارزيابي گروه متخصصان، خبرگان و كارشناسان قرار گرفت و از آن ها خواسته شد تا به هر كدام از شاخص هاي معرفي شده امتيازي از صفر (به معناي عدم ارزش و اعتبار شاخص براي ارزيابي پايداري شهرهاي کوچک استان مازندران) تا 9 (بالاترين ارزش و اعتبار) بدهند. جدول شماره ي 3-5، نمونه اي از پرسشنامه هاي طراحي شده خبرگان را نشان مي دهد.
جدول (3-5):چک ليست انتخاب شاخص هاي توسعه پايدار شهرهاي کوچک از ديدگاه خبرگان و متخصصان
ابعاد
مولفه

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان درباره سلسله مراتب، آزمون و خطا، مفهوم وجود Next Entries تحقیق رایگان درباره استان مازندران، نرخ پس انداز، سلسله مراتب، اشتغال زنان