تحقیق رایگان با موضوع مصرف کننده، فرهنگ مصرف، جامعه شناسی، اوقات فراغت

دانلود پایان نامه ارشد

بود .در شرایط پسا مدرن هویت های قابل؛اگر نگوییم باالفعل شناور شدند(باکاک ؛1385:5)
با این تغییر باکاک ،مصرف حتی در پایان قرن بیستم فقط یک روند اجتماعی و فرهنگی تلقی نشده بلکه تبدیل به یک مرام شده است .به این مفهوم که مصرف و مرام مصرف گرایی به عنوان یک نگاه جدید در جامعه مورد بحث جامعه شناسان قرار می گیرد .در این جامعه بنا به نظر بوردیار ؛مصرف مبتنی بر خواست مطرح می شود نه صرفا مبتنی بر نیاز یعنی مصرف با میل آمیخته می شود و سلیقه و میل افراد در جامعه بر وع آن تاثیر می گذارد( بهار 167).

فرهنگ مصرف کننده چیست؟
اصطلاح فرهنگ مصرف کننده به این مساله تاکید دارد که جهان کالا ها و ساختار آن ها برای فهم جامعه معاصر مهم اند .فرهنگ مصرف کننده متمرکز بر دو جنبه متفاوت است :1- تمرکز بر بعد فرهنگی اقتصاد 2- تمرکز بر اقتصاد کالاهای فرهنگی .
در انسان شناسی و جامعه شناسی درباره کالاهای مادی و تعبیر فرهنگی سخن بسیار گفته شده است ؛بسیاری از انسان شناسان فرهنگی بحث از کالاهای مادی و تولیدی ؛مبادله و مصرفشان را دریک قالب فرهنگی می فهمند .مارکسیست های جدید با ایجاد و تمایز میان ارزش استفاده و ارزش مبادله کالا ها سعی کرده اند معنی جدیدی از کالاهای مادی بیان کنند .ارزش مبادله ای در سرمایه داری همیشه به ارزش کاربردی غالب خواهد بود .زیرا چرخه اقتصادی سرمایه داری مشتمل بر تولید ،فروش و مصرف کالاها همواره بر نیاز های واقعی مردم غالب خواهد بود .این نکته در نظر آدورنو درباره فرهنگ سرمایه داری مهم است .به طور خاص نظر بوردیار نیز به همین دلیل مهم است او مفهوم کالا – نشانه را برای فهم شرایط جدید سرمایه داری مطرح کرده است که با تولید انبوه آن همراه است .از نظر او کلاسیک در نظامی از معانی به معنای سوسورس آن دادرد.بدین منظور مصرف نباید به عنوان مصرف ارزش استفاده کالا و بهره مندی از آن ؛بلکه باید به معنی مصرف نشانه فهمیده شود.بوردیا در باره مبادله و مصرف نشانه در سنت مارکسی جدید می گویدکه در تولید باز سرمایه داری جدید نقش مرکزی به فرهنگ داده ی شود.امر تبلیغ و نمایش کالاها در جهان مملو از فروشگاه ها و مرکز شهری ؛منطق نمایش کالا- نشانه را به یاد می آورد.بوردیا مدعی است که تلوزیون و رسانه های الکترونیکی ؛جهان مجازی در مقابل جهان واقعی را می سازند .از نظر او در جهان معاصر با مرگ ” اجتماع ” و ” از دست دادن واقعیت” روبه رو هستیم به نظر بوردیا فرهنگ مصرف کننده متعلق به فرهنگ پست مدرن است .در دوره جدید مفاهیم جدید مطرح شده است.خریداران در گذشته صرفا جهت خرید کالای مورد نظر به بازار یا فروشگاه می رفتند در این صورت توجه به کالا و ارائه آن در یک مجموعه فرهنگی شکل نمی گرفت .در حالی که در خرید های جدید نوعی جست و جو گری و مشاهده کالا هم دیده می شود.در این نوع فعالیت و رفتار مشاهده و جست و جو گری وجود دارد .فروشنده باید به مسائل دیگر هم توجه کند .مانند توجه به زیبایی و شکل و نوع بسته بندی شده کالاهاارتباط کالای خاص با دیگر کالاها؛ارتباط کالاها با نظام فرهنگی و اجتماعی ؛نحوه حیات و عدم حیات کالا؛ارزش اجتماعی و فرهنگی کالا ضمن ارزش اقتصادی و تجاری آن ها در ننتیجه اینکه خریدار ضمن اینکه برای خرید آمده است برای دیدرا ؛گشت زنی ؛کسب لذت و گذراندن اوقات فراغت خود نیز آمده است .
فرهنگ مصرف کننده جدید مدام مصرف در شیوه زندگی اوست ؛فرهنگ مصرف از مجموعه تناقضاتی تشکیل شده است که بدون درک آشنایی با آن ها درک از فرهنگ مصرف و مصرف کننده به دست نمی آید.(همان 173-176)

مصرف تجملی یا مصرف ضروری: وقتی باکاک به نقل از بوردیار از مصرف به عنوان امری مبتنی بر خواست و نه صرفا مبتنی بر یک نیاز سخن می گویید.منظورش این است که مصرف جدید بر پایه یک گروه از گروه دیگر یا به عنوان بیان یک منزلت اجتماعی است .در این معنی تمایز آشکاری میان کالای ضروری و کالای تجملی پیدا می شود.
تجمل گرایی به رفتاری گفته می شود که خارج از قاعده بازی است و افراد به مصرف آن چیزی می پردازند که ضروریات اصلی و اولیه زندگی شان نبوده است .مثلا اگر فرد در زمان گذشته با داشتن یکی دو لباس در تمام فصول حتی زمستان می توانست زندگی کند اما در جامعه معاصر داشتن لباس های زیادتر با رنگ و مد های جدیدتر می تواند در مقوله کالاهای تجملی وارد زندگی او شود.
افراد کمتر به فکر این اند که به تعیین حد و مرز میان مصرف ضروری و مصرف تجملی بپردازند تجملی بودن زندگی افراد ازحیطه داوری آن ها خارج شده است و افراد در تعامل با دیگران به مصرف آن چیزی می پردازند که برای ایشان معنی دار است .مصرف به خودی خود دارای ارزش است نه مصرف در خدمت تولید یا مصرف برای رفع نیاز .
پدیده مد یکی از پیامدهای مصرف جدید به شکل فرهنگی – اجتماعی است .این پدیده در مرحله آغازین خود مختص طبقه بالای جامعه بود .” وبلن ” از آن مد به عنوان “تمایز طبقه مرفه ” یاد می کند .این طبقه مصرف خاصی دارد که به مصرف تظاهری مشهور است که از نماد ها ی مشخص منزلتی طبقه بالای جامعه است و روش های رقابت آمیز آن ها به منظور بالا بردن حیثیت فردی به شمار می آید.
باکاک به شرایط ایجاد مد اشاره می کند و روند زندگی در شهر را عامل افزایش آگاهی در استفاده از مد می داند.یعنی نیاز به انتخاب مواد مصرفی از میان مجموعه ای که هم متمایز کننده یک گروه اجتماعی خاص است و هم بیانگر ترجیحات فرد است .افراد طبقات بالا که بیشتر آنانا زنان اند که وبلن تنها به زن خانواده اشاره می کند .که همواره به صورت نمایش دهنده تظاهر مالی خانواده باقی می مانند .به نظر او زنان درگیر مد لباس بوده ند و امتیازاتی که داشتند این بود که از طریق الگو برداری از مد های تهیه شده یک نوع نیاز به همسانی پیدا می کردند .رقابت میان افراد طبقه بالا در پیش گرفتن از یکدیگر در استفاده از مد خاص؛آن ها را از یک طرف تا حدودی مصرف گرا کرده بود .از طرف دیگر استفاده از کالاهای وادراتی از کشورهای دیگر (کشور خارجی )برای آن ها اهمیت داشت .مثلا طبقه متمول اروپایی سعی می کردند تا در خانه هایشان از فرش های ایرانی ؛ادویه هندی و دکوراسیون های خاصی استفاده کنند .ۀن ها رقابت را در مصرف این اشیا می دانستند .این نوع مصرف در جامعه آمریکایی پایان قرن نوزدهم نیز دیده می شود .وبلن در این جامعه از طبقه ای مرفه یاد می کند که از مدل طبقه مرفه اروپایی تبعیت می کنند .
در ایران نیز شبیه این برداشت از مصرف در دوره قاجار بیشتر دیده می شود .درباریان و طبقه مرفه با اطلاع از نوع پوشش زنان طبقه مرفه شهری اروپایی سعی می کردند از آن ها تقلید کنند .با وجود اینکه بخش بزرگ جامعه زنان قاجار از مدل پوشش لباس قاجاری تبعیت می کردند با وجود این عده ای هم بر نشان دادن تاثیر پذیری از غرب و متمایز دانستن خود از دیگران لباس های خاصی می پوشیدند .زنان دربار در سفر به خارج محدودیت داشتند اما مردان قاجار که امکان رفتن به خارج را داشتند و خارجی هایی که در ایران زندگی می کردند .پزشکان؛سیاست مداران ؛تجار و نمایندگان کشورهای خارجی در زمینه انتقال و ترویج مد ها بسیار موثر بوده اند .
محل حضور طبقه اجتماعی :”میگن موریس”52 از مراکز و فروشگاه های خرید به عنوان نمونه ای یاد می کند که از آن چه ما را دد دوران تغییر قرار می دهد .در آغاز در فروشگاا های جدید برای خرید اجناس از طرف خریداران تلاش کمی صورت می گرفت .اجنس در مرحله اول برای نمایش مشتریان در معرض دید آن ها گذاشته می شود و در مرحله دوم برای فروختن .بر این فروشگاه ها نوعی مدرنیته ی خاص حاکم است که مولفه های آن را می توان در تعیین قیمت های اعلام شده جلب توجه مشتری برای حضور و انتخاب و خرید کردن یا مصرف ؛فضای فرهنگی تعریف شده ؛وجود رستوران ها در مراکز خرید؛توجه به مراکز تفریحی ؛داشتن معماری ختص ؛وجود افراد پرسه زن و غیره مشاهده نمود .طراحی فروشگا های بزرگ و مدرن در جامعه جدید و برای طبقه متوسط به گونه ای است که مسئله ی اصلی ؛گذراندن اوقات فراغت و در اجتماع مدرن زیستن است .طبقه ای که دوبل از آن به عنوان نوکیسه ی جدید یاد می کند .این نو کیشگی مطمئنا مختص به طبقه بالای جامعه نیست بلکه متعلق به کسانی است که از امتیازات صنفی جدیدی برخوردارند .مردان و زنانی که در درجه نخست به تمکن مالی رسیده و در ثانی مدریت امور مالی را بر عهده داشته اند و نیز افراد طبقه متوسط که استاندارد و سبک زندگی آن ها متفاوت از دیگران است و البته مصرف و تظاهری نیز دارد.
برای مثال این طبقه متوسط طبقه ی به تازگی مرفه شده بودند که در ایالات متحده از طریق تجارت و تولید ثروت قابل ملاحظه ای کسب کرده بودند .از نظر وبلن این گروه به مثابه طبقه مرفه شده جدیدی بودند که می کوشیدند تا سبک زندگی طبقات بالای اروپا را تقلید کنند و از ثروت خود به عنوان مصرف متظاهرانه استفاده می کردند.
اصولا حضور طبقات بالای جامعه در این فرشگاه ها کمتر دیده می شود زیرا نحوه مصرف افراد طبقه بالای جامعه متفاوت است .فروشگاه هایی که در حاشیه هتل ها و فروشگاه هایی خاص به ارائه کالاهایی با قیمت های زیاد متنفرند امکان خرید برای طبقات بالا را فراهم می کند .طبقات پایین جامعه شهری در کنار طبقات متوسط در این فروشگاه ها حاضر شده و در اغلب موارد در حراجی هایی که به مناسبت های متعدد تشکیل می شود برای خرید و گزراندن وقت شرکت می کنند .ورود نخستین افراد طبقه متوسط و البته تجدد گرا در فروشگاه ها از طریق حضور زنان ممکن می شود .موریس از آن به عنوان تولید فرهنگی زن بالفعل یاد می کند .
در نخستین گام زنان طبقه متوسط به تنهایی به این مرکز می آیند و از فضای تشکیل شده بهره می برند و در مرحله دوم با اعضای خانواده خود حاضر می شوند .تبلیغات راه آشنایی خانم های طبقه متوسط با این مرکز را باز می کند به تدریج در کنار طبقات متوسط طبقه کارگر و پایین جامعه نیز وارد حوزه مصرف می شوند .
از جامعه شناسی تولید به جامعه شناسی مصرف: جهان معاصر جهان تغییرات متفاوت است .تغییراتی که کتر می توان از کنار آن ساده گذشت این تغییرات گاه سریع و گاه با خشونت همراه است که دیدنش نیازمند به ذهنی تیز و تجربه ای تاریخی دارد .
انقلاب صنعتی ؛انقلاب های اجتماعی و توسعه طلبی جوامعه متفاوت ؛اصلی ترین فراز های این تغییرات بوده اند .اما تغییر در منطق سرمایه داری امری است که از همه انواع تغییرات مهم تر است تغییر از اهمیت تولید به اهمیت مصرف از جمله این تغییرات مهم محسوب می شوند.اگر در گذشته جامعه بر اساس تولید و اهمیت صنعت و نظام کار تعریف می شد در دوره ی جدید اساس بر محوریت مصرف است .آن وقت که مارکس از نظام سرمایه داری سخن می گوید شیوه تولید آن است یعنی چیزی که بیشتر به هتولید کالا هم بسته بود تا مصرف آن.یعنی چیزی که برای فروش در بازار تولید می شود ولی امروزه در فرایند جدید در نظام سرمایه داری مدرن تغییر ایجاد شده است .بحث مصرف درباره خوردن ؛نوشیدن و خرید کردن به شکل مدرن آن است و توجه به مصرف به عنوان یک نظام نمادین پرمعناست .سرمایه داری در تلاش است تا هم مصرف را امری مشروع جلوه دهد و هم مردم را برای برانگیخته شدن در خیال و در واقعیت تحریک کند و به گفته دوبلن: دوران مدرن دورانی است که هیچ گونه محدودیتی در امر مصرف وجود ندارد بلکه مصرف امری بی حد و مرزی است که بسا نیازهای روزمره و خواست های بنیادین افراد بی ارتباط بود و در واقع بازگویی تمامی آمال و آرزوی سرکوب شده ی بشر است .لذا مصرف در جامعه مدرن تبدیل به یک مرام جدید شده است از این رو می توان گفت مصرف منطق جدید سرمایه داری و مدرنیته را دنبال می کند .به این مفهوم که نقش مصرف کننده در اقتصاد سرمایه داری بیشتر از نقش تولید کننده شده است .همه ی آدم ها در جهان معاصر مصرف کننده اند در حالی که در دوره گذشته فقط گروهی به نام کارگران کارخانه ها تولید کننده بودند.مصرف کنندگان اعم از مردم کوچه بازار و طبقات تولید کننده فقیر و دولتنرد همه مصرف کننده محسوب می شوند تا تولید کننده صرف .اگر کسی قصد داشته باشد انسان مدرن را

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع حوزه عمومی، قهوه خانه ها، فرد گرایی، ایدئولوژی Next Entries تحقیق رایگان با موضوع علامه طباطبایی، حیات اجتماعی، شهید مطهری، تعریف دین