تحقیق رایگان با موضوع قرآن کریم، کنترل اجتماعی، نهی از منکر، امر به معروف

دانلود پایان نامه ارشد

کدام است؟ 2. دیدگاه آموزه های قرآن دربارة مجازات و تنبیه کجروان، چیست؟

5-1-انواع کنترل اجتماعی و راهکارهای اجرایی آن
در پاسخ به پرسش اول موارد ذیل از دیدگاه قرآن ارائه شده است:
1. حکیمانه بودن هنجارگذاری: از آنجا که نوع هنجار می تواند در نقض شدن یا تبعیت از آن مؤثر باشد، می توان گفت که اولین عنصرِ مورد توجه آموزه های قرآن در کنترل کجروی، نوع «هنجارگذاری» است؛ اینکه چه کسی و با چه ویژگی هایی و با چه اهدافی، چه نوع از هنجاری را تعیین می کند، تأثیر قابل توجهی در تبعیت از این هنجار و یا نقض کردن آن، خواهد داشت. پشتوانه عقلانی هنجارها یعنی مقبولیت همه جانبة هنجارگذار و رعایت مصالح و مفاسد واقعی اشخاصِ آماج هنجار در هنجارگذاری و قابل دفاع بودن این هنجارها، از این موارد است. قرآن کریم، حق هنجارگذاری را مختص خدایی می داند که خالق انسانها، دانای مطلق و حکیم است؛ خدایی که به همة ویژگیها و نیازهای انسان آگاهی دارد و برنامة زندگی او را بر اساس هدف خلقت، تنظیم کرده است. از طرف دیگر هیچ نیازی به انسانها و تبعیت آنها از هنجارها ندارد؛ بدین ترتیب در تعیین هنجار، به منافع واقعی تبعیت کننده از هنجار توجه کامل شده است. بر اساس اینکه انسانها فطرتاً بدنبال جلب منفعت و دفع ضرر هستند، منفعت داشتن تبعیت از هنجارها برای آنها، انگیزه تبعیت کردن را در آنان تقویت می کند و زمینه اطاعت از هنجار و در نتیجه کنترل کجروی را فراهم می سازد. همچنین خداوند کریم با اثبات حقانیت محتوا ی پیام و آورندة پیام از طریق اعلام معجزه بودن قرآن کریم، و اینکه حتی یک سورة از آن قابل ارائه توسط انسانها نیست، انتساب این هنجارها را به خود اثبات می کند. انتساب این هنجارها به خداوند در جامعة معتقد به خدا، زمینة مقبولیت هنجارها را فراهم می سازد. علاوه بر این، انعطاف در اجرای هنجار و پذیرش عذر متخلفان در صورت عدم علم آنان به هنجار و یا عدم توانایی آنان به اجرای هنجار، زمینه را برای اعتماد تبعیت کننده از هنجارگذار و تبعیت بیشتر از هنجارهای مقبول فراهم می سازد.
2. مقبولیت دعوت کننده گان به بازگشت از کجروی: شخصیت هنجارگذار و دعوت کننده به بازگشت از کجروی و نوع رابطة او با درخواست کننده تغییر در کنش های اجتماعی نابهنجار، نیز بر پذیرش این درخواست اثرگذار است. عناصری مانند اعتماد، جاذبه، تعهد، محبت و رابطه متقابل، در ایجاد توانایی بر تأثیر گذاشتن بر دیگری و متقاعد کردن او برای تغییر كنشهای نابهنجار اثرگذارند؛ انسان درخواستهاى دوستان و كسانى را كه دوست دارد، بيش از ديگران بر مى‌آورد؛ همچنین شخص، درخواست كسانى را كه قبلاَ لطفى در حق او كرده يا امتيازى به وى داده اند، بيشتر اجابت مى‌كند. قرآن کریم نیز با نشان دادن محبت خداوند و پیامبر(ص) به انسانها به دنبال تقویت رابطه عاطفی میان اشخاص و درخواست کننده تغیر در رفتار است. علاوه بر آن، قرآن کریم در موارد متعددی انسانها را از جهات مختلف، مدیون خداوند می داند: مواردی از قبیل اصل خلقت انسان، پرورش انسان، دادن نعمتهای متنوع به انسان و … . بنا بر این، احساس مدیون بودن، زمینه را برای اجابت دستور خداوند و پیامبر(ص) و باز گشت به تبعیت از هنجارها را برای انسان های معتقد، فراهم می سازد. علاوه بر این، با بیان صفات خداوند و آگاهی اشخاص از آن صفات، عظمت او را برای انسانها، مشخص می شود تا از این طریق، از دستورات او پیروی کنند. همچنین قرآن کریم، برای افرادی که با این شناخت، از هنجارها تبعیت نمی کنند، قدرت قانونی و مشروع خداوند را مطرح می کند. در این باره قرآن با اعلام قدرتِ مطلق بودن خداوند و توانایی او در مجازات اشخاص در این دنیا و درجهان دیگر، افراد را وادار به تبعیت از هنجارها می کند. شخصیت حاکمان (مجریان) و ناظران بر هنجارها نیز اثر مشخصی بر تبعیت از هنجارها دارد. قرآن کریم با بیان عظمت خداوند و پیامبر(ص) و بیان شخصیت علمی و قدرت خداوند و پیامبر(ص) که مجریان واقعی در جامعه هستند، به دنبال اثبات اقتدار مشروع برای حاکمان دینی و زمینه سازی برای تبعیت افراد از هنجارهای اجتماعی است.
3. نظارت خداوند: قرآن کریم با اعلام نظارت خداوند و مأموران او بر کنش های انسان، اشخاص را وادار به تبعیت از هنجارها و عدم ارتکاب کجروی می سازد. آگاهی از نظارت دائمی و همه جانبة خداوند بر رفتار انسان، برای شخص معتقد به معاد، به این معنا است که خداوندی که در روز قیامت حاکم است و توانایی مجازات او را دارد، شاهد اعمال او است. امام علی(ع) در این باره میفرماید: «اتَّقُوا مَعَاصِيَ اللَّهِ فِي الْخَلَوَاتِ فَإِنَّ الشَّاهِدَ هُوَ الْحَاكِم‏؛ از معصیت خداوند در پنهان بترسید، زیرا خداوندِ شاهد، خود دربارة شما قضاوت میکند» (نهج البلاغه، حکمت 324). بنابراین، آگاهی از نظارت خدواند، سبب یقین به مجازات میشود که این یقین، در نوع تصمیمگیری شخص برای رفتارش و محاسبة هزینههای احتمالی رفتار نابهنجار تأثیرگذار است. همچنین آگاهی از این نوع از نظارت، می تواند سبب شرم بازدارنده از ارتکاب کجروی به سبب احساس حضور خداوند شود. نتیجة چنین حالتی میتواند مرجوح شدن گزینه کجروی و در نهایت، رها کردن آن باشد.
4. نظارت همگانی: یکی از فرایندهایی که در قرآن برای کنترل کجروی مورد توجه قرار گرفته است، امر به معروف و نهی از منکر است. در مواردی که شخص به آگاهی از نظارت خداوند اهمیت نمی دهد، قرآن کریم نظارت بر کنش های این اشخاص را بر عهدة سایر اعضای جامعه قرار داده است. نظارت همگانی بر کنش های انسانها، سبب می شود، شخص متخلف از هنجار با عدم تأیید و یا مخالفت شدید دیگران به ویژه دیگران مهم، روبرو شود؛ و حتی در مواردی می تواند به از دست دادن دوستی و محبت آنان منجر شود؛ این وضعیت سبب می شود، شخص منافع از دست رفته را در برابر منافع حاصل از کجروی با ارزش تر ببیند و از ادامه و تکرار کجروی صرف نظر کند. البته روش های اجرای این فرایند و دستورالعمل های اختصاصی آن در کتابهای فقهی و رساله های عملیه مراجع تقلید، بیان شده است. بیان جزئیات احکام امر به معروف و نهی از منکر نیازمند مراجعه به دیدگاه فقها و تحقیق مستقل فقهی است. در این تحقیق بر اساس آیات قران به مباحث کلی این فرایند به ویژه اهمیت، جایگاه و روش های آن اشاره شده است.
علاوه بر نظارت همگانی قرآن کریم به صورت اختصاصی به نظارت شوهر به عنوان مدیر خانواده بر کنش هاس اعضای آن تأکید دارد
5. با توجه به اثرگذاری همنشین بر اشخاص و اثرپذیری آنان از همنشین، قرآن کریم ضمن هشدار مکرر در این باره، اشخاص را از همنشینی با انسانهای کجرو، منع می کند و افراد مؤمن و با تقوا را به عنوان الگوهای مناسب برای همنشینی معرفی می کند. همچنین قرآن انسانها را به وجود شیطان و همنشینی او با انسان، آگاه می سازد؛ قرآن متذکر می شود که شیطان در مواردی می تواند با وسوسة خود، زمینة کجروی را برای انسانها فراهم سازد. به همین سبب دستوراتی را برای محافظت از شیاطین بیان کرده است.
6. از آنجا که کارگزاران حکومتی، نقشی مهم در تأمین نیازهای اساسی انسانها و کنترل اجتماعی رسمی دارند، نوع مدیریت آنان در بارة زندگی مردم و اهتمام آنان به تقویت کنترل غیر رسمی و رسمی، در کنترل کجروی مؤثر است؛ بر این اساس، قرآن کریم، شرایط و وظایفی را برای کارگزاران تعیین کرده است، که بتواند این وظایف را به خوبی به انجام برساند. انتخاب کارگزاران با این شرایط و انجام دادن وظایف محوله توسط آنان و اجرای عدالت در جامعه، هم بهانه های کجروان را برای ادامه کجروی می گیرد و هم فراهم آورندة حمایت اجتماعی لازم از اقشار آسیب پذیر و در معرض قربانی شدن کجروی است؛ علاوه بر اینکه با کارآمد شدن حکومت و توانایی لازم آن در برقراری امنیت اجتماعی، زمینة برخورد به موقع با کجروان خطرناک نیز فراهم می گردد.
7. بازگرداندن کجرو از کجروی: قرآن کریم، شخص را مسئول کجروی خودش می داند و به همین سبب مسئولیت باز گشت از کجروی را در مرحلة اول، برعهدة خود کجرو گذاشته است. کجرو موظف است به محض آگاه شدن از کجروی، به خطای خود اعتراف کند و توبه نماید و از این طریق به جمع همنوایان بازگردد. خداوند کریم با معرفی خود به عنوان توبه پذیر و وعدة بخشش دادن به کجروان و در نظر گرفتن پاداش های فراوان برای شخص بازگشته از کجروی، انگیزة لازم را برای بازگشت کجروان از کجروی، فراهم کرده است. سایرین نیز وظیفه دارند، پس از احرازِ بازگشتِ کجرو، بدون در نظر گرفتن سوابق، او را در جمع خود بپذیرند، زیرا به تعبیر قرآن، این فرد مورد لطف خداوند قرار گرفته و از دوستان او محسوب می شود. در صورت عدم باز گشت داوطلبانه کجرو از کجروی و آگاه شدن دیگران از کجروی او، دیگران وظیفه دارند با حفظ آبرو و شخصیت کجرو، با تذکر و با استفاده از کنترل های ارزشی و عاطفی در بازگرداندن شخص به جمع همنوایان و ممانعت از تکرار کجروی توسط او اقدام کنند. در صورتی که هیچ یک از موارد فوق در کنترل شخص مؤثر نبود و ارتکاب کجروی به گونه ای علنی است که قابل اثبات در محاکم قضایی است، در این موارد قرآن کریم به عنوان آخرین کزینة کنترلی، مجازات های فیزیکی را با شرایطی خاص، به منظور کنترل کجروان ارائه کرده است.
5-2- دیدگاه قرآن در بارة مجازات و تنبیه کجروان
در پاسخ به پرسش دوم با توجه به اهمیت و حساسیت مجازاتهای فیزیکی در قالب چهار سؤال زیر به دیدگاه قرآن در بارة مجازات فیزیکی اشاره می شود:
1. ديدگاه اجتماعي قابل انتساب به قرآن دربارة کنترل اجتماعی فیزیکی چیست؟ بازدارندگی ابزارهای کنترل فیزیکی نسبت به کجروی را میتوان این گونه تحلیل کرد: اشخاص براى گرايش به رفتارى خاص، به انگيزه نياز دارند و اين لذتها و پاداشها هستند كه توانایی ایجاد انگيزه را دارند. متغيرهایی، مانند اعدام، تنبيه بدنی، سلب آزادی و تبعید، اثر بازدارندگى خود را از راه كاستن ميزان دستيابى شخص به لذتها و پاداشهاى کجروی میگذارند. نتیجه اين وضع، در عمل آن است كه تا زمانى كه این تنبیه، یا ترس از آن موجود باشد، اثر انگيزههاى كجروانه را كاهش مىدهد. دستاورد تحقیق حاضر این بود که قرآن کریم، نه تنها مجازاتهای فیزیکی، مانند اعدام یا تنبیه بدنی را از سیاست کیفری خود حذف نکرده، بلکه در مواردی، این گونه از کنترل را برای انواعی از کجرویها تعیین کرده است. به طور کلی، با توجه به تعابیر خاصی که قرآن درباره لزوم مجازات فیزیکی برای برخی از کجرویها آورده است، نه تنها به هیچ وجه موافق با حذفِ

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع بازداشت موقت، ادای شهادت Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی روش پژوهش، دانشگاه تهران، عرفان اسلامی، تحلیل ساختاری