تحقیق رایگان با موضوع قرآن کریم، رفتار انسان، کدگذاری محوری، قانون گذاری

دانلود پایان نامه ارشد

هنجارها
قابل فهم و روشنگر بودن قرآن
قطعاً آیاتی روشنگر فرود آورده‌ایم
قطعاً آیاتی روشنگر فرود آورده‌ایم، و خدا هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند29.‏
4-2-2- کد گذاری محوری
پس از انجام كدگذاري باز، در مرحله كدگذاري محوري، مفاهيم مشابه و همجنس از نظر معنايي در قالب مقولات عمده طبقه بندي مي‌شوند. اين مقولات از سطح بالاتري از انتزاع برخوردارند و دومين مرحله در جهت «رويش نظريه» هستند. در جدول شماره دو، اين مقولات عمده و مؤلفه هاي تشكيل دهنده آنها آورده شده است.
جدول شماره 2 (کدگذاری محوریِ حکیمانه بودن هنجارگذاری)
مؤلفه ها
کد محوری
ضرر نرسیدن به خداوند در تخلف انسانها از هنجارها؛ نفع و ضرر انجام دادن هنجار برای شخص است؛ بی نیاز بودن خداوند از انسانها؛ توجه به منافع واقعی اشخاص در هنجارگذاری
مقترن بودن هنجارها
مجاز بودن تخلف از هنجار در موارد اضطرار؛ مجاز بودن تخلف از هنجار در موارد اجبار؛ مجاز بودن نقض هنجار برای مصلحت مهم تر؛ مجازات نکردن تمام هنجارشکنان
انعطاف در هنجارگذاری و اجرای هنجار
قابل فهم و روشنگر بودن قرآن ؛ توضیح دقیق احکام ارث در قرآن؛ آشکار بودن پیام پیامبر؛ روشن و واضح بودن قرآن؛ به تفصیل بیان کردن موارد ممنوع
قابل فهم بودن هنجارها

برقرارى هر نوع رابطه ميان افراد، نیازمند وجود نمادها و اطلاعات ارزشى و هنجارى مشترك بين آنان است؛ پايدارى نسبى كنشهاى متقابل افراد، بدون حداقلى از اين نمادها، اطلاعات و ارزشها قابل تصور نيست؛ و در صورتى كه اين اشتراك در نمادها، اطلاعات و ارزشها، وجود نداشته باشد، فرد قدرت برقرارى ارتباط با ديگران و انجام كنش متقابل را از دست مى‌دهد. با توجه به ویژگیهای انسان، اینکه چه کسی و با چه شرایط و صلاحیت هایی این هنجارها را تعیین کند، تأثیر بسزایی در تسهیل تبعیت او از این هنجارها، خواهد داشت.
4-2-2-1- مقترن بودن هنجارها
خصیصة «مقترن بودن» تأثیری شایان توجه بر کیفیت الزام آوری هنجارها و ابعاد کمی و کیفی پایبند ماندن اشخاص بدانها دارد. هنجارى «مقترن» است كه افرادى كه مشمول بايدها و نبايدهاى آن هستند، خود از پيروى از آن هنجار منتفع شوند. بنا بر این در مواردی كه هنجارها غالباً مقترنند، پايبندى اشخاص به آنها عمدتاً به سبب ارزشمندى خود هنجار و منافع ناشى از رعايت آن است. در چنين مواردی، ضمانت اجراى كنترل رفتار، تعهد درونى و مشترك كنشگران به رعايت هنجارها و ترس و پرهيز از احساس گناه در صورت نقض آنهاست. در مقابل، در موارد نامقترن بودن هنجارها، چون معمولا صاحبان قدرت، آنها را وضع مى‌كنند و در اجراشان ذى نفع اند، برعكس، افراد تحت سلطه، آماج هنجارند، بى آنكه از پايبند ماندن به آنها نفعى ببرند(سلیمی و داوری، 1386، 165-166).
قرآن کریم که با بیانهای مختلف در صدد القای این مطلب است که هنجارهای تعیین شده از طرف خداوند برای انسانها از نوع «مقترن» هستند؛ با این بیان که منافع حاصل از تبعیت از هنجار برای تبعیت کننده گان از هنجار، و ضرر تخلف از هنجار نیز برای او خواهد بود. قرآن کریم در یک دسته از آیات ضمن اعلام غنای ذاتی خداوند و مالکیت او بر زمین و آسمان، انسانها را نیازمند خداوند و او را بی نیاز از مخلوقات معرفی می کند: ای مردم، شما به خدا نیازمندید، و خداست که بی‌نیازِ ستوده است30 ؛ و اگر کفر ورزید [چه باک؟ که] آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است از آنِ خداست، و خدا بی نیاز ستوده [صفات] است31. در این دسته از آیات خداوند اعلام می کند که نیازی ندارد که از طریق تبعیت انسانها از هنجارهای تعیین شده، به آن برسد، پس غرض از جعل هنجار، منافعی است که به تبعیت کننده گان می رسد.
دسته دوم از آیات با بیان اینکه هیچ کسی توانایی ضرر زدن به خداوند را ندارد، در صدد بیان این مطلب است که تخلف از هنجارها، ضرری متوجه خداوند نخواهد کرد. پس اگر ضرری در تخلف از هنجار باشد، متوجه هنجارشکن خواهد بود: و کسانی که در کفر می‌کوشند، تو را اندوهگین نسازند که آنان هرگز به خدا هیچ زیانی نمی‌رسانند32 ؛ … و هر کس از عقیده خود بازگردد، هرگز هیچ زیانی به خدا نمی‌رساند… 33.
دسته سوم از آیات با بیان اینکه منافع حاصل از تبعیت از هنجار و ضرر تخلف از آنها متوجه تبعیت کننده گان و هنجار شکننان خواهد بود، همه هنجارها را مقترن می دانند: آنچه [از خوبی] به دست آورده به سود او، و آنچه [از بدی] به دست آورده به زیان اوست34. و هر مالی که انفاق کنید، به سود خود شماست، و [لی] جز برای طلب خشنودىِ خدا انفاق مکنید، و هر مالی را که انفاق کنید [پاداشِ آن] به طور کامل به شما داده خواهد شد و ستمی بر شما نخواهد رفت35. ای مردم، آن پیامبر [موعود]، حقیقت را از سوی پروردگارتان برای شما آورده است. پس ایمان بیاورید که برای شما بهتر است36. بر شما کارزار واجب شده است، در حالی که برای شما ناگوار است. و بسا چیزی را خوش نمی‌دارید و آن برای شما خوب است، و بسا چیزی را دوست می‌دارید و آن برای شما بد است، و خدا می‌داند و شما نمی دانید37 ؛ و هر که بکوشد، تنها برای خود می‌کوشد، زیرا خدا از جهانیان سخت بی‌نیاز است38. و به راستى، لقمان را حکمت دادیم که: خدا را سپاس بگزار و هر که سپاس بگزارد، تنها برای خود سپاس می‌گزارد و هر کس کفران کند، در حقیقت، خدا بی‌نیاز ستوده است39.
4-2-2-2- انعطاف در هنجار گذاری و اجرای هنجار
انعطاف در اجرای هنجار یکی از موارد تسهیل کنندة تبعیت از هنجارهاست. هنجارهای شکننده به راحتی توسط اشخاص نقض می شوند. قران کریم در موارد مختلفی تخلف از هنجارها را مجاز شمرده است. این موارد عبارتند از: مجاز بودن تخلف از هنجار در موارد اضطرار: در آیات متعدد در موارد اضطرار، تخلف از هنجار مجاز شمرده شده است: ‏[خداوند،] تنها مردار و خون و گوشت خوک و آنچه را که [هنگام سر بریدن] نام غیر خدا بر آن برده شده، بر شما حرام گردانیده است. [ولی] کسی که [برای حفظ جان خود به خوردن آنها] ناچار شود، در صورتی که ستمگر و متجاوز نباشد بر او گناهی نیست، زیرا خدا آمرزنده و مهربان است40 و (الانعام -145).
رعایت توانایی افراد در اجرای هنجار: یکی از شرایط مهم در قطعیت هنجار برای اشخاص، توانایی انجام دادن آن هنجار است. قرآن کریم در این باره می فرماید: خداوند هیچ کس را جز به قدر توانایی‌اش تکلیف نمی‌کند… 41 ؛ همچنین در جای دیگر می فرماید: بر ناتوانان و بر بیماران و بر کسانی که چیزی نمی‌یابند [تا در راه جهاد] خرج کنند- در صورتی که برای خدا و پیامبرش خیرخواهی نمایند- هیچ گناهی نیست، [و نیز] بر نیکوکاران ایرادی نیست، و خدا آمرزنده مهربان است42.
در نظر گرفتن راحتی اشخاص در اجرای هنجار: قرآن کریم در این باره می فرماید: …خدا نمی‌خواهد بر شما تنگ بگیرد، لیکن می‌خواهد شما را پاک، ونعمتش را برشما تمام‌گرداند، باشد که سپاس [او] بدارید43 و نیز می فرماید:… پس هر کس از شما این ماه را درک کند باید آن را روزه بدارد، و کسی که بیمار یا در سفر است [باید به شماره آن،] تعدادی از روزهای دیگر [را روزه بدارد]. خدا برای شما آسانی می‌خواهد و برای شما دشواری نمی‌خواهد … 44. و نیز می فرماید:. بر نابینا گناهی نیست و بر لنگ گناهی نیست و بر بیمار گناهی نیست [که در جهاد شرکت نکنند] … 45 .
وضع نکردن هنجارهای شکننده: یکی از مواردی که امکان تخلف از هنجار را زیاد می کند، موردی است که امکان تخلف از هنجار با توجه به نیاز شخص زیاد باشد. قرآن کریم علت «ممنوع نشدن همبستر شدن مردان با همسران خود در ماه مبارک رمضان» را امکان ناراستی افراد با خود و تخلف از این هنجار می داند: در شبهای روزه، همخوابگی با زنانتان بر شما حلال گردیده است. آنان برای شما لباسی هستند و شما برای آنان لباسی هستید. خدا می‌دانست که شما با خودتان ناراستی می‌کردید، پس توبه شما را پذیرفت و از شما درگذشت. پس، اکنون [در شبهای ماه رمضان می‌توانید] با آنان همخوابگی کنید، و آنچه را خدا برای شما مقرر داشته طلب کنید46.
مجاز بودن تخلف از هنجار در موارد اجبار و اشتباه : همچنین در مواردی که شخص مجبور به تخلف از هنجار است و یا به اشتباه کاری را انجام داده است، تخلف او از هنجار مورد عفو قرار می گیرد. قرآن کریم در این باره می فرماید: هر کس پس از ایمان آوردن خود، به خدا کفر ورزد [عذابی سخت خواهد داشت] مگر آن کس که مجبور شده و [لی] قلبش به ایمان اطمینان دارد. لیکن هر که سینه‌اش به کفر گشاده گردد خشم خدا بر آنان است و برایشان عذابی بزرگ خواهد بود47 ؛ و نیز می فرماید: … و در آنچه اشتباها مرتكب آن شده‏ايد بر شما گناهى نيست ولى در آنچه دلهايتان عمد داشته است [مسؤوليد] و خداست كه همواره آمرزنده مهربان است48.
مجاز بودن نقض هنجار برای مصلحت مهم تر: قرآن کریم نقض هنجار را برای رسیدن به مصلحت مهم تر مجاز می شمرد. بر این اساس در داستان حضرت خضر، علت معیوب ساختن کشتی را حفظ آن برای مستمندان و منصرف شدن حاکم ظالم از مصادره کردن آن می داند: اما کشتى، از آنِ بینوایانی بود که در دریا کار می‌کردند، خواستم آن را معیوب کنم، [چرا که] پیشاپیش آنان پادشاهی بود که هر کشتی [درستی] را به زور می‌گرفت49 .
4-2-2-3- قابل فهم بودن هنجارها
قرآن کریم وظیفه پیامبر(ص) را رساندن پیام آشکار می داند: بدانید که بر عهده پیامبر ما، فقط رساندن [پیامِ] آشکار است50. همچنین آیات قرآن به عنوان آیات روشن و روشنگر معرفی شده اند: و [ما] به او شعر نیاموختیم و در خور وی نیست این [سخن] جز اندرز و قرآنی روشن نیست51.‏ و نیز می فرما ید: قطعاً آیاتی روشنگر فرود آورده‌ایم، و خدا هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند52.‏ و نیز می فرماید که به تفصیل موارد حرام برای انسانها بیان شده است: …؛ با اینکه [خدا] آنچه را بر شما حرام کرده- جز آنچه بدان ناچار شده‌اید- برای شما به تفصیل بیان نموده است53 .
در موارد خاص نیز قرآن با تفصیل کامل تمام جزئیات مربوط به هنجارها را بیان کرده است. یکی از این موارد، ارث است: از تو [در باره کلاله] فتوا می‌طلبند بگو: «خدا در باره کلاله فتوا می‌دهد: اگر مردی بمیرد و فرزندی نداشته باشد، و خواهری داشته باشد، نصفِ میراث از آنِ اوست. و آن [مرد نیز] از او ارث می‌برد، اگر برای او [خواهر] فرزندی نباشد. پس اگر [ورثه فقط] دو خواهر باشند، دو سوم میراث برای آن دو است، و اگر [چند] خواهر و برادرند، پس نصیب مرد، مانند نصیب دو زن است. خدا برای شما توضیح می‌دهد تا مبادا گمراه شوید، و خداوند به هر چیزی داناست54.

نمودار شمارة 1: حکیمانه بودن هنجارها
نتایج
فرایندها
مؤلفه ها
زمینه ها
کنترل کجروی
بازگرداندن کجرو از کجروی
پیشگیری از کجروی
قانون گذاری
مقترن بودن هنجارها
انعطاف در هنجارگذاری و اجرای هنجار
قابل فهم بودن هنجارها

حکیمانه بودن هنجارها

4-3- نظارت خداوند بر کنش های انسان
در مراجعه به همة آیات قرآن کریم، برای آگاهی از دیدگاه قرآن دربارة «نظارت خداوند بر کنش های انسان» و تأثیر آن بر کنترل کجروی، آیاتی استخراج و بررسی شد که در آنها به نظارت مستقیم خداوند بر رفتار انسان و نیز نظارت مأموران الهی اشاره شده است. در نهايت مجموعة «آیات مرتبط با این مفاهیم»، براي استخراج مکانیزم های نظارتی خداوند بر رفتار انسان، مطالعه و كدگذاري شد و ذیل عنوان گزینشی «نظارت خداوند بر کنش های انسان» قرار داده شد. نتایج را میتوان در سه مرحلة کدگذاری به شرح ذیل تجزیه و تحلیل کرد:
4-3-1- کدگذاری اولیه
از بررسي داده‌ها در مرحله كدگذاري اوليه يا كدگذاري باز، با استفاده از 347 آیة قرآن، تعداد 45 مفهوم به دست آمد. اين مفاهيم بيانگر ديدگاه قرآن در رابطه با مکانیزم های نظارت خداوند بر رفتار انسان است. نتايج كدگذاري اولیه (باز) در جدول شماره يك ارائه شده است.
جدول شمارة 1 (کدگذاری اولیه)
کد اولیه
کد اولیه ویرایش 1
متن آیه
تشویق توجه به نظارت خداوند
پاداش کسی که

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع قرآن کریم، ناسازگاری، اکل مال به باطل، نظام اخلاقی Next Entries تحقیق رایگان با موضوع رفتار انسان، کنش اجتماعی، ویژگیهای شخصیت، یژگیهای شخصیتی