تحقیق رایگان با موضوع روابط شهر و روستا، کشورهای در حال توسعه، توسعه روستا، توسعه روستایی

دانلود پایان نامه ارشد

کهکیلویه و بویر احمد
1
5
1
0
7
گلستان
2
2
6
1
11
گیلان
5
9
4
0
18
لرستان
3
9
1
0
13
مازندران
2
10
5
0
17
مرکزی
4
4
5
1
14
هرمزگان
3
2
4
4
13
همدان
5
5
3
0
13
یزد
3
4
2
1
10
منبع : وزارت کشور ، دفتر تقسیمات کشوری ، 1388

روابط شهر و روستا
مساله روابط شهر و روستا که از اعصار باستان بدان پرداخته شده ، از سده نوزدهم ، موضوع تاملاتی بسیار ، بویژه در مورد مهاجرت جمعی روستایی بوده و با فشار بی سابقه ای که شهرها بر نواحی پیرامونی خود اعمال می کرده اند تناسبی منطقی داشته است در روزگار ما جهش های سریعی که فضای شهری و روستایی عرصه آن است و همچنین فزونی کنش های متقابل میان این دو ، موضوع مطالعات بسیاری از مورخان ، جغرافیدانان ، اقتصاد دانان ، جامعه شناسان و همچنین آمایشگران ، معماران و شهرسازان ، چه در قلمرو های نظری و چه در عرصه عمل بوده است . ( شاریه ، 1373 : 9)
روابط متقابل شهر و روستا به عنوان یکی از مهمترین عوامل موثر در بروز تغییرات اجتماعی ، اقتصادی ، و فرهنگی در عرصه های شهری و روستایی شناخته شده است . ( طاهر خانی و همکاران ، 1383 : 79 )
شهر و روستا در گهواره ناحیه همزیست و همبسترند ، از سویی زایش ، رشد و تکامل آنها دور از تاثیرات ناحیه ای نیست و از دیگر سو با تاثیرات متقابل در هم تنش هایی به یکدیگر وارد می کنند . ( فرید ، 1384 : 6 )
بررسی روابط شهر و حوزه نفوذ یکی از گام های اساسی در مطالعات توسعه ناحیه ای محسوب می شود ، چرا که مکانیزم های حاکم بر این روابط پیامدهای آشکاری در حیات اقتصادی شهر و حوزه های روستایی و به طور کلی نظام سکونتگاهی ناحیه بر جای می گذارد . ( زنگنه ، 1385 : 59 )
یکی از عوامل مهم پیدایش و ضرورت ارتباط شهر و روستا نقش اضافه تولید محصولات کشاورزی و دامپروری است که موجب حرکت و جریان اقتصادی میان شهر و روستا می گردد که کارکردهای اداری خدماتی و سیاسی شهر نیز برقراری این ارتباط را اجتناب ناپذیر می سازد . ( صرامی حسین ، 1382 : 29 )
امروزه با تحولات گسترده اقتصادی – اجتماعی و تکنولوژیک از جمله در زمینه حمل و نقل و راههای ارتباطی ، روابط شهر و روستا بسیار گسترده و متنوع شده است . این روابط خود را به شکل جریان جمعیت جریان کالا ، عقاید ، سرمایه ، اطلاعات ، و نو آوری نشان می دهد . به همین دلیل بسیاری از تحولات و تغییرات در شهرها و روستاها ناشی از کم و کیف روابط بین آنهاست . بنابراین لازم است روابط شهری– روستایی در روند برنامه ریزی مورد توجه قرار گیرد.( رضوانی،1386 :46)
گرایش به بررسی های روستایی و اهمیت مطالعاتی روستایی در رابطه با شهرها به دنبال انقلاب صنعتی در اروپا در قرن هجدهم و گسترش شهر نشینی آغاز گردید و به تدریج مورد توجه قرار گرفت . پدیده شهرنشینی که بر بنیان صنعت در اروپا نیاز به تولید مواد اولیه کشاورزی مورد مصرف در کارخانجات تکثیر می یافت ، در حالی که تولید کنندگان روستایی در اثر مهاجرت به شهرها تقلیل می یافتند ، در واقع توسعه صنعت در نواحی شهری اروپا با در هم ریختن نظام اقتصادی و اجتماعی شهرها را متوحل ساخت .
در این دوره اختراعات متعدد علمی و فنی تحت تاثیر یکدیگر و احساس احتیاجات اقتصادی عصر به عمل آمد و کار بانک ها رونق یافت و در بعضی از کشورها وضع طبقات اجتماعی در شهرها و روستاها رو به تزلزل نهاد و روستائیان به تدریج از زمین های خود رانده شده و به شهرها روی آوردند . فقر و تهیدستی بر اثر افزایش قیمت ها در همه جا افزایش یافت و طبقات زحمتکش و محروم جامعه به مخالفت با ماشین و مدیران صنایع جدید برانگیخته شدند و منازعات طبقاتی به وجود آمد و چون اثر بارز انقلاب صنعتی در بعضی از کشورها فقط توسعه اقتصادی بود و نه ترقی اجتماعی و یا بهزیستی عامه مردم ، رفته رفته نظر دانشمندان و محققین به این مسائل معطوف می گشت و تفکر مردم و چاره اندیشی روز به روز ضروری تر به نظر می رسید ، تا اینکه فشار تمرکز تعداد کثیری از جمعیت در نواحی شهری نیاز به مواد تولیدی روستایی را تشدید نمود کارخانجات صنعتی نیز برای مصارف تولیدی خود به روستا وابسته شده بودند و برای تامین نیازهای مصرفی کارخانجات خود ، روستائیان را تشویق به کشت های مورد نظر خویش می نمودند و محصولات آنها را با سود قابل توجه جذب می کردند روستاهایی که بر بنیان محصولات تک کشتی مستقر شده بودند روستائیان را برای تامین مواد غذایی مورد مصرف خود در تنگنا قرار می داده تا آنجاییکه در اکثر موارد روستا برای تامین مواد غذایی ساکنان خود سربار جامعه شهری می شد و اختلاف شدید سطح زندگی در نواحی صنعتی یعنی شهرها و روستاها بالا گرفت . مسائل فوق که عملاً مبتنی بر نیاز مبرم به مواد خام مورد استفاده در صنایع و کارخانجات نواحی شهری بود ، صنایع و کارخانجات نواحی شهری بود ، توجه به منابع تولیدی را بیشتر نمود و لزوم شناخت استعدادهای نواحی روستایی را تشدید ساخت و به ضرورت مطالعات روستایی و رابطه آن با شهر اهمیت داد . ( رضوانی ، 1382 : 5 )
تا سال 1980 در مباحث جغرافیایی ، روابط شهر و روستا در امر توسعه بر محور کارکردهای شهری در توسعه روستایی قرار داشت و در بعضی موارد نیز برنامه ریزی توسعه به صورت توسعه شهری و توسعه روستایی ، یعنی جدا از هم مطرح می شد که نتیجه مثبتی در کشورهای در حال توسعه نداشت . امروزه در برنامه ریزی توسعه ، تنها دگرونیهای مطلوب در شالوده های اجتماعی – اقتصادی شهر و روستا مورد نظر نیست ، بلکه به دگرگونیهای عمیق ساختی در جامعه توجه می شود . در بین کشورهای انگلیسی زبان ، این نگرش برای اولین بار در سال 1975 به وسیله دی پرستون در مجله موسسه جغرافیدانان انگلیس مطرح شد . وی تاثیرات متقابل شهر و روستا را در پنج گروه بدین شرح مورد مطالعه قرار داده است :
1)تحرک مردم 2)جریان کالا 3)جریان سرمایه 4) تعامل اجتماعی 5) تامین خدمات و روابط اداری.
در سال 1982 که کارگاه تحقیقاتی جهان سوم از طرف کمیته جغرافیای انسانی در انگلستان تشکیل شد ، در روابط شهر و روستا سه عنوان مهم ، اساس کارگاه را تشکیل می داد :
1) حرکتهای جمعیتی 2) انتقال منابع 3 ) تعامل اجتماعی .
در برنامه ریزی ناحیه ای کشورهای در حال توسعه ، تحقیق درباره روابط شهر و روستا ، دارای اعتبار علمی است ؛ به طوری که در موسسه جغرافیدان بریتانیا گروه ویژه ای برای تحقیق درباره روابط شهر و روستا ( 1985-1984 ) تشکیل شد این گروه در مورد حرکت جریان دو طرفه مردم ، کالا ، تکنولوژی ، اطلاعات و عقاید ، بین شهر و روستا مطالعه می کند .( شکویی ، 1380،284 )
به کلی ، مفهوم و دامنه شهر نشینی و روستا نشینی و همچنین روابط شهر و روستا در کشورهای صنعتی ، و غیر صنعتی علی رغم شباهت ظاهری ، از لحاظ با یکدیگر متفاوت است ؛ بنابراین در بررسی روابط روستایی و شهری در مناطق مختلف باید ویژگیهای و الزامات خاص را در کنار قانونمدیهای عام در نظر داشت . برای بررسی روابط شهر و روستا در کشورهای جهان سوم باید توجه داشت که این روابط و نابرابریهای حاصل از آن اگرچه معمولاً در سطح ملی و بر اساس عوامل و نیروهای شکل دهنده درونی مورد مطالعه قرار می گیرد ، اما مسلما تا حد زیادی حاصل روابط بیرونی این کشورهاست . بنابراین لازم است نابرابریهای شهر و روستا را نه تنها در سطح ملی و نیروهای درونی ، بلکه در سطح بین المللی و در قالب نظام جهانی مورد بررسی قرار داد . ( سعیدی 1377 : 125 )
بنابراین اگر ناحیه ای را به عنوان یک سیستم کلان ، شهر را به عنوان کانون و روستاهای پیرامون به عناصر آن سیستم مرتبط و مکمل داخلی آن برابر کنیم ، بین این کانون و نواحی پیرامونی ارتباطاتی خواهد داشت که این روابط متقابل شهر و روستا در نظام اقتصادی – اجتماعی سرزمینها از تاثیر گذارترین جریانهای همه جانبه در درون ناحیه می باشند و چارچوب فضایی ناحیه تحت تاثیر سرنوشت ساز آنها شکل می گیرد . به عبارت دیگر ماهیت و دامنه این روابط به انحاء مختلف بر ویژگیهای اقتصادی-اجتماعی و همچنین ساختار و کارکرد یک ناحیه تاثیر گذار است . در این رابطه پایداری نواحی شهری و روستایی با یکدیگر مرتبط است ، به گونه ای که شهرها در کشورهای در حال توسعه ضمن بر آوردن امکانات و خدمات مورد نیاز روستاها آنها را به بازارهای ملی و جهانی پیوند می دهند . ( لینچ ، 1386 : 51 )
اما در مجموع روابط اکثر شهرهای سنتی و کوچک ایران در گذشته و حال بر اصول زیر استوار است :
1.روابط مالکیت سنتی و قدیمی با فرم تغییر شکل یافته آن بعد از اصلاحات ارضی ؛
2.تسلط تجاری روز افزون با تکیه بر افزایش درآمد ملی و سرمایه گذاری بیشتر در شهرها ؛
3.بهره برداری وسیع و متمرکز از نیروی انسانی روستاها در شهرها ؛
4.نقش اداری و خدماتی دایم التراید شهرها . ( نظریان ، 1376 : 274 )
لذا روابط شهر و روستا در آینده متاثر از مسائل ذیل خواهد بود :
1)نابرابریهای اقتصادی ؛ 2)فناوریهای ارتباطی و الکترونیکی ؛ 3 ) رشد آموزش و تخصص و خودآگاهی در بین روستائیان ؛ 4 ) طبیعت گرایی شهرنشینان . ( پاپلی یزدی و همکاران ، 1382 : 242 )
2-1-نظریه های توسعه
با مطرح شدن اصطلاح بازسازی بعد از جنگ دوم جهانی ، زایش تعابیر و دیدگاههای متعدد از آن ، در نهایت بعد از افت و خیزهای بسیار ، اصطلاح توسعه با پوشش دادن به ابعاد چندگانه حیات ، جای خود را در محافل و مکاتب باز کرد که در دیدگاهها و مکاتب مختلف تفاسیر متعدد مشابه و متفاوتی از توسعه شکل گرفت . توسعه یک فرآیند چند بعدی بود که جغرافیا را ( انسانی – طبیعی ) بصورت کامل در بر می گرفت . بنابراین روستا به عنوان بخشی از ماهیت جغرافیا در رویارویی با این دیدگاهها قرار گرفته ، و همان گونه که بر سر معنای توسعه اتفاق نظر نشد توسعه روستایی نیز با رویکردها و راهبردهای متعددی مطرح شد اما پذیرش توسعه به مثابه تحولی که تمامی جنبه های زندگی را در بر می گیرد امریست که اکثر صاحبنظران بر سر آن اتفاق نظر دارند . از مهمترین مکاتب توسعه می توان به موارد زیر اشاره نمود . این نظریات را می توان به چند گروه اصلی تقسیم کرد :
نظریه های نوگرایی اولیه1 ، نظریه های وابستگی ، نظریه های نئوکلاسیک و نظریه های اخیر .
این نظریه ها که طیف وسیعی از دیدگاهها همانند نظریه مراحل رشد روستو2 در سال 1960 و نظریات تغییرات ساختاری نویسندگانی مانند لوئیس 1955 را در بر می گیرد می توان گفت جزء نخستین نظریه های توسعه بحساب می آیند . این نظریه پردازان معتقدند که جوامع توسعه یافته را می توان از روی خصوصیات نوین اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، سیاسی از سایر جوامع متمایز کرد . توسعه اقتصادی با عث تغییرات اجتماعی و فرهنگی گردیده و به موازات آن فن آوریهای پیشرفته تولیدی بکار گرفته می شود . توسعه باعث نوگرایی و به کار گیری ماشین آلات نوین ، صنعتی شدن شتابان و انتقال جمعیت روستایی به سمت بخش تولیدی صنعتی شهری می شود. (هودر ، 1385 : 14)
روستو یک تاریخ نگار اقتصادی بود ، که نظریه خود را بعنوان مراحل رشد و تحت تاثیر مکتب تکاملی اعلام کرد وی نیروهای تولیدی را از نظر توسعه اجتماعی بررسی کرده و با نمایاندن تغییرات تاریخی نیروهای تولیدی سعی در ارتقا دادن سرمایه داری بعنوان یک جامعه تکامل یافته دارد ( پاپلی یزدی ، 1385 : 87 )
از نظر روستو کلیه جوامع بشری از 5 مرحله جامعه سنتی ، مقدماتی ، خیز و بلوغ مصرف انبوه و فراتر از مصرف انبوه عبور می کند با توجه به دیدگاه روستو شهر و روستای متاثر شده پنج مرحله به این گونه اند .
جدول 2-2- مراحل رشد رستو و تاثير بر جايگاه شهر و روستا در جامعه
شكل جوامع
ويژگي هاي شهر و روستا
مرحله

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع نواحی روستایی، کشورهای در حال توسعه، حوزه نفوذ، روابط شهر و روستا Next Entries تحقیق رایگان با موضوع توسعه روستا، کشورهای در حال توسعه، مناطق روستایی، توسعه پاید