تحقیق رایگان با موضوع درآمدهای نفتی، دولت رانتیر، امنیت ملی، مبانی نظری

دانلود پایان نامه ارشد

ساله متعددی تدوین می گردد و در اثنای همین برنامه ها دولت از طریق تخصیص یارانه های مستقیم و غیرمستقیم، ناکارآمدی و زیانهای حاصل از فعالیتهای بخش دولتی را می پوشاند و درآمدهای نفتی نقش “ستارالعیوب” دولت را ایفا می کند.ناکارآیی شرکتهای هواپیمایی، سیستم بانکی، خودروسازی، کارخانجات صنعتی بزرگ و کوچک زیرنظر دولت نمونه های بارز عوارض اقتصاد نفتی در این کشورها است. 27
علاوه براین، رانت باعث حاکم شدن نوعی روحیه رانتی در کشور می شود که ویژگی عمده اش این است که به گزاره “کار و کوشش علت ثروتمند شدن است” خدشه وارد می شود.به عبارت دیگر در اقتصاد رانتی، علت ثروتمند شدن نه کار و کوشش بلکه تصادف و شانس است.دیگر این که دولت تحصیلدار برای پاسخ گویی به تقاضاهای فزاینده طبقات نو پیدا، اقدام به واردات کالاهای لوکس می نماید و بدین وسیله ضمن خرج ارز فراوان، ضربه مهلکی بر فعالیتهای تولیدی داخلی وارد می شود؛28 ضربه ای که آثار منفی آن را می توان بر ساختار امنیتی کشور به خوبی ملاحظه کرد.
1-7-3-1-11- تغییرشکل تقابل و افزایش چشمگیر هزینه آن
همان گونه که گفته شد بخش خصوصی، به دلیل قدرت اقتصادی، حقوقی و سیاسی دولت، توان رقابت با دولت را ندارد؛ از این رو میدان اقتصادی در اولویت تقابل با دولت قرار نمی گیرد.از طرف دیگر رشد شتابنده جهت گیری تبعیض آمیز و انحصارگرایانه دولت، اجازه نمی دهد نیروهای مخالف، استیصال اجتماعی را پذیرا شوند.از این رو جهت تقابل و مبارزه با دولت به چشم اسفندیار دولت یعنی حوزه فرهنگ و سیاست کشیده شده و ظرفیتهای اقتصادی – مالی برای تقویت تقاضاها و نیروهای فرهنگی مصروف می گردد.طبیعت این گونه رویاروییها چنان است که معمولا در این قسم تقابل، “اقناع” مهمتر از اعطای امتیازات و تسهیلات مقطعی است.بدین ترتیب که مثلا در تقابل اقتصادی ای که در قالب یک اعتصاب شکل می گیرد، می توان با تقلیل ساعات کار، افزایش امکانات رفاهی و دستمزدها یا دگرگونی هیأت مدیره به نفع کارکنان به بحران پدید آمده پایان داد ولی در عرصه تقابل ایدئولویک – فرهنگی، تقاضاها عموما کیفی و سیال هستند.
باز هم دولت تحصیلدار می کوشد مقاومت موجود را نه از طریق اقناع بلکه به شیوه ای استیلا جویانه منکوب سازد و این واکنش در مقابل تقاضاهای کیفی نیروهای مبارز، شکاف دولت – جامعه را افزایش می دهد و گسستگی نوینی سر باز میکند که به محض وقوع بحران و نوسان در حصول درآمدهای نفتی، فعال شده و ثبات سیاسی را دگرگون می نماید.29
دولت تحصیلدار هرگونه انتقاد و توصیه اجتماعی را توطئه مشتاقان قدرت تصور می کند و می کوشد به هر نحو ممکن مخالفان در اولین سنگر مغلوب شوند.امنیت افراد، گروهها، جناحها و به طورکلی حکومت کنندگان، عین امنیت ملی قلمداد می شود و حتی بر امنیت ملی و اجتماعی اولویت می یابد.در این ساختار هرگونه تفکر، تحرک و تبلیغی که پایه های فکری و سیاسی حکومت کنندگان را سست نماید به مثابه تهدید امنیت ملی تلقی میگردد.همین طرز تلقی باعث شده است که در شمال آفریقا و خاورمیانه برخی پادشاهان نزدیک به سی سال حکومت کنند.طبعا یکی از زمینه ها و دلایل مهم حکمرانی درازمدت این قبیل حاکمان، هزینه بالای مبارزه برای مخالفان است که در نتیجه ثروت نفت حاصل آمده است.
1-7-3-1-12- راهکارهای برون رفت از گرداب دولت رانتیر
سؤال این است که چگونه می توان از تبعات گوناگون این وضعیت رهایی یافت و ضمن قطع وابستگی، از نفت چونان عنصر قدرت در محیط داخلی و خارجی بهره برد.به نظر می رسد پیشنهادهای زیر برای ساماندهی مسأله، کاربردی و روشنگر باشد:
1) اغلب اندیشه مندان تکیه بر درآمدهای مالیاتی را به جای درآمدهای نفتی تجویز می نمایند؛ غافل از این که مالیات برعکس نفت با این که درآمد به شمار می آید لیکن در شرایط فعلی و در کوتاه مدت، وضع مالیات و افزایش آن، تشدیدگر رکود فعلی خواهد بود.در ثانی افزایش مالیات، انگیزه افزایش تولید را در بلندمدت از بین می برد و نهایت این که مطالعات جدید نشان می دهد که یک تومان خرج به دست مردم و بخش خصوصی بسیار بهره ورتر و اشتغال زاتر است تا آن که دولت آن یک تومان را به نام مالیات وصول و هزینه کند.از این رو صرف مالیات ستانی جبران کننده عوارض نفت نیست بلکه نهادینه سازی مالیات پردازی برای جبران بخشی از عایدات دولت امری است حساب شده، تدریجی و بلندمدت و این گونه نیست که یک شبه بتوان با افزایش سرسام آور مالیات، از تبعات اقتصاد نفتی رها شد.
2) به اعتقاد برخی از اندیشه مندان، رهایی از عوارض منفی درآمدهای نفتی یک بحث کاملا انتزاعی است نه عینی.به عبارت دیگر تاکنون هیچ کشور نفت خیزی نتوانسته است از عوارض منفی درآمدهای نفتی رهایی یابد که بتوان آن تجربه را به بررسی کشید.ولی از دیدگاه ذهنی و نظری، یگانه راه رهایی از عوارض منفی درآمدهای نفتی، اهتمام به توسعه انسانی و توسعه سیاسی است؛ چرا که تاریخ اقتصادی کشورهای جهان را میتوان در یک جمله خلاصه کرد و آن این که در بلندمدت، دمکراسی به پیشرفت و استبداد به عقب ماندگی خواهد انجامید.
3) نفت به واسطه شعاع دربرگیری خود، کل اقتصاد جامعه را شامل می شود.از این رو تجویز برای رهایی از وابستگی بدان، مانند تجویز برای بهبود اقتصادی و توسعه همه جانبه است.از این رو راه رهایی از این مشکل عمده این است که دولت کوچک شود و از دخالت در اموری که مربوط به او نیست پرهیز کند.وظیفه اصلی و اولیه هر دولتی تأمین امنیت و ارایه کالاها و خدمات عمومی است و پس از انجام دادن کامل این وظیفه، می توان استثناهایی برای دخالت اقتصادی دولت قایل شد.با کاهش دخالت دولت و واگذاری امور به مردم، رونق اقتصادی هویدا شده و مالیات پردازی هموار می گردد.
4) حال که برخورداری دولت از ثروتهای نفتی دلیل مهم عقیم سازی توسعه اجتماعی قلمداد می شود، دولت باید تدابیری در پیش گیرد که ضمن تقلیل نیاز خود به ارز، این گونه درآمدها و تسهیلات را در اختیار شرکتها با اولویت عملکرد صادراتی قرار دهد.در این زمینه با استفاده از سرمایه های خارجی و اعتبارات بلندمدت، افزایش درآمدهای حاصل از صادرات غیرنفتی از طریق تسهیل صادرات خدمات فنی و مهندسی، ایجاد بلوکهای صادرات جهت جلوگیری از رقابت فرساینده صادرکنندگان، پیگیری توافقنامه های بازرگانی با سایر کشورها، تعیین مرجع متولی صادرات غیرنفتی، تولید و صادرات محصولات نفتی به جای صادرات نفت خام از اولویت نخست برخوردارند.
1-8- روش پژوهش:
رویکرد در این پژوهش تحلیلی- توصیفی و نیز نظریه دولت رانتیر مورد استفاده قرار می گیرد. در این پژوهش از روش کتابخانه ای استفاده شده است. با توجه به روش کتابخانه ای بودن پژوهش متغیرهای نفت و تحولات سیاسی بر اساس مبانی نظری مورد بررسی قرار گرفته و با طرح فرضیات بر اساس دولت رانتیر به تحلیل هریک ازآنها می پردازیم.
1-9- ابزار جمع آوری داده ها:
ابزار جمع آوری داده ها بصورت کتابخانه ای است که در این روش ، جهت تدوين مباني نظري از کتاب‌ها پايگاه هاي اينترنتي از جمله پايگاه مديريت دانش، علوم مديريت ايران، تدبير، ايران داك، SID و مقالات معتبر مجلات فارسي و مجلات لاتين از جمله ساينس دايركت و اشپينگر استفاده شده است. جهت دستيابي به مقالات از جستجوي اينترنتي استفاده شده است.
1-10- روش‌ها و ابزار تجزيه و تحليل داده‏ها:
در این پژوهش با توجه به اینکه از روش کتابخانه ای استفاده می شود، فلذا با مطرح کردن سوالی از مبانی نظری پژوهش، به تحلیل پرسش مطرح شده بر اساس چارچوب نظری دولت رانتیر(دولت نفتی) خواهیم پرداخت.
1-11- جمع بندی:
در این فصل ابتدا با طرح بیان مسئله و اینکه نفت چه تأثیری بر تحولات سیاسی جهان عرب داشته بیان شده و سپس به اهمیت موضوع و اینکه نفت در منطقه خاورميانه بخصوص کشورهای عربی از اهمیت خاصی برخوردار بوده که باعث ايجاد دگرگوني هاي بزرگ داخلي و خارجي در ابعاد سياسي، اقتصادي و فرهنگي شده است. و در بخش بعدی به طرح سوالات و فرضیات پرداخته شده،که در فصول بعدی به بررسی هر یک از آنان می پردازیم. همچنین در قسمت بعدی به تعریف هر یک از متغیرها پرداخته و در پایان به بیان چارچوب نظری پژوهش بر طبق دولت رانتیر پرداخته شد. در فصل بعدی به به تاریخچه پیدایش نفت و سپس به معرفی کشورهای عربی نفت خیز عضو اپک پرداخته و به تأثیر نفت در تحولات سیاسی می پردازیم و سپس در پایان پیشینه تحقیق آورده می شود.

فصل دوم:
مبانی نظری و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه
نفت یکی از عوامل بزرگ قدرت ونیرومندی دولت ها و پایه وستون ساختمان اقتصادی واجتماعی کشورها محسوب می گردد تعداد کشورهای عمده ی تولید کننده ی نفت وگاز اندک است واز نظر جغرافیایی کاملا متمرکزند به این دو دلیل هرگاه که در صفحه اول روزنامه ها سخن از نفت ویا گاز به میان می آید می توان به یقین گفت که از لحاظ ژئوپلیتیکی ویا از نظر روابط بین این کشورها وشرکت های نفتی مسائل جدیدی پیدا شده است منافع کشورهای تولید کننده ی نفت کاملا روشن وپی بردن به ان بسیار آسان است به خصوص که در همه ی موارد صنعت نفت در اقتصاد این کشورها عامل اساسی است مناطق عمده نفت وگاز را می توان به شش حوزه تقسیم نمود که این حوزه ها عبارتند از حوزه ی خلیج فارس به عنوان مهم ترین حوزه ی نفتی کشورهای حوزه ی دریایی خزر حوزه ی دریای شمال حوزه آمریکای شمالی ومرکزی حوزه ی آفریقا وحوزه ی جنوب شرق آسیا.30
پيدايش نفت در منطقه خاورميانه باعث ايجاد دگرگون يهاي بزرگ داخلي و خارجي در ابعاد سياسي، اقتصادي و فرهنگي شد. به گونه اي كه اگر پيدايش نفت در خاورميانه مطرح نبود، اين منطقه جايگاه بين المللي و استراتژيك كنوني را پيدا نمي كرد و اصولاً روند رويدادهاي داخلي و خارجي در آن به گونه اي ديگر رقم مي خورد.نفت مهم ترين عامل حمايت قدرت هاي بزرگ از كشورهاي نفت خيز در برابر جنبش هاي راديكال و سلطه گر منطقه اي بود. براي نمونه مي توان به تلاش انگلستان براي جلوگيري از گسترش نفوذ سعودي ها به مناطق ساحل جنوبي خليج فارس، در كويت، بحرين و عمان اشاره كرد.
در این فصل ما ابتدا به تاریخچه پیدایش نفت و سپس به معرفی کشورهای عربی نفت خیز عضو اپک می پردازیم و در نهایت به بررسی پیشینه تحقیق پرداخته می شود.

2-2- تاریخچه نفت
نَفت مایع غلیظ و افروختنی به‌رنگ قهوه‌ای سیر یا سبز تیره‌است که در لایه‌های بالایی بخش‌هایی از پوسته کره زمین یافت می‌شود. نفت شامل آمیزه پیچیده‌ای از هیدروکربن‌هایی گوناگون است. بیش‌تر این هیدروکربن‌ها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوت‌های زیادی داشته‌ باشند.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کم‌تری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد می‌باشد و به‌صورت طبیعی در زیر زمین و به‌صورت استثنایی در روی زمین یافت می‌شود.افسانه ها و اساطير کهن بيانگر آنست که آتش ويژگي «زئوس» سرور خدايان يونان بوده که توسط «پرومتئوس» ربوده شده و به انسان اعطا شده است. حقيقتي نهان در اين افسانه، اهميت ويژه آتش به عنوان پايه و اساس تمدن است. در دنياي امروز، بخش عمده اي از آتشي که توليد مي شود حاصل نفتي است که نخستين بار 150 سال پيش با اهداف تجاري از زمين استخراج گرديد. . آتش زمينه مهاجرت به مناطق سردسير را براي پيشينيان فراهم ساخت و به آنها اين امکان را داد تا تاريکي را به روشنايي تبديل کنند و غذاهاي خود را، به منظور طعم دهي و نگهداري در زمان طولاني و برقراري و سلامت بهتر، بپزندآتش به علاوه، شيمي دان ها و صنعت گران را قادر ساخت تا فلزات گوناگون را از سنگهاي معدن استخراج کرده و به منظور ريخته گري به فرم هاي دلخواه، ذوب کنند.
نخستين بار “بنجامين فرانکلين” در سال 1751 ميلادي ، با اختراع چراغ هاي فانوسي که با سوخت مايع کار مي کردند، روشنايي در سطح وسيع را در فيلادلفيا فراگيرکرد. او اين موفقيت را از طريق آزمايش ترکيبات تربانتين، الکل و چربي

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع دولت رانتیر، درآمدهای نفتی، توسعه سیاسی، امنیت داخلی Next Entries تحقیق رایگان با موضوع عربستان سعودی، نظام سیاسی، نیازمندی‌ها، اقتدارگرایی