تحقیق رایگان با موضوع حوزه نفوذ، توسعه روستا، توسعه روستایی، روابط شهر و روستا

دانلود پایان نامه ارشد

و ما در شهر وشهرهای کوچک را بیشتر می سازد .
این نظریه بر سرمایه گذاری کلان در صنایع در شهرهای بزرگ تاکید دارد در این نظریه دولتها می تواند انگیزه های رشد اقتصادی را فراهم کنند . این رشد که به خارج از شهرها راه یافته باعث رشد ناحیه ای می گردد . بنابراین نظریه اولویت رشد و توسعه از آن شهر ماست تا این رشد شهری موجب رشد و توسعه روستاهای پیرامونی گردد . در نظریه قطب رشد صنعت موتور توسعه برای پیشرفت سایر بخشهای اقتصادی است . در مورد چهارچوب نظریه قطب رشد مفاهیمی اینگونه عنوان شده است :
-در قطب رشد مؤسسات تولیدی بزرگی وجود دارد که جزء صنایع هدیات کننده محسوب می شوند بطوریکه بر سایر واحدهای تولیدی غلبه دارند .
-مفهوم قطبی شدن بیان می کند که رشد سریع صنایع هدایت کننده منجر به تمرکز سایر واحدهای اقتصادی به قطب رشد می گردد این تمرکز اقتصادی بطور طبیعی باعث تمرکز جغرافیایی از طریق جذب فعالیتهای اقتصادی به تعداد محدودی از مراکز در یک منطقه می گردد و حتی اگر بعدها اینعوامل از بین برود ، این روند دلیل وجود تراکم اقتصادی در آن مراکز ادامه می یابد .
-مفهوم اثرات بخش بیانگر این واقعیت است که به مرور زمان اثرات توسعه ایجاد شده بصورت امواج در فضای اطراف خود منتشر می گردد . ( کلانتری 1380 ، 74 )

انتقادات به نظریه قطب رشد
-این نظریه با توجه به دیدگاه توسعه از بالا بیشتر به رشد مراکز انسانی اهمیت می دهد .
-تجربیات جهانی قطبهای رشد ، در بخشها ، شهرها و روستاها با توفیق همراه نبود و نتوانست به توسعه اجتماعی – اقتصادی روستاها منجر شود و در اکثر موارد تأثیرات منفی بر جایی نهاد .
-این دیدگاه زمینه را برای افزایش نابرابریهای مکانی بین شهر و روستاها را تشدید می کند .
2-4-4-نظریه مرکز – پیرامون
برای مقابله با مشکلات نابرابری و حل مسائل ناحیه ای وتوسعه جان فرید من مدل مرکز پیرامون را پیشنهاد کرده است . از نظر وی هر نظام جغرافیایی شامل دو زیر نظام فضایی است . یکی مرکز که هسته پویایی است و دیگری پیرامون که وابسته و تحت سلطه پیوسته مرکز است . رابطه این پوسته و هسته یک رابطه استعماری است. که مناطق هتسه ای (مرکز ) اثر تعیین کننده ایت بر پیرامون دارند و برتری خود را از طریق مختلف اعمال می کنند . از نظر فریدمن برای شکل گیری مراکز- پیرامون استفاده از منابع محلی وتمرکز فعالیتهای اقتصادی قدم اولیه بحساب می آید . بنابراین عوامل تولید تنها در مکانهای محدودی کنار هم متمرکز می شوند . این نقاط خود باعث انباشت فعالیتهای اقتصادی ، بوسیله تخصص و تمرکز سرمایه می شوند . با گذشت زمان این فرایند تمرکز گرایی منجر به وجود آمدن الگوی مرکز ، پیرامون می شود بطوریکه مرکز پیرامونی تحت نفوذ بلامنازع مرکزی قرار می گیرند . از نظر فریدمن این تسلط و غلبه از طریق شش عامل است :
1-اثر تسلط و چیرگی منابع پیرامونی به مناطق مرکزی منتقل شده و موجب ضعیف تر شدن نواحی حاشیه ای می گردند .
2-از اطلاعاتی افزایش و نوآوری در مزکز باعث افزایش شکاف بین مرکز و پیرامون می گردد .
3-اثر روانی ایجاد شرایط مساعد در مرکز باعث ادامه نوآوری در آنجا می شود .
4-اثر مدرنیزه شدن این عامل باعث تغییر در ارزشهای اجتماعی ، گرایشها ، رفتارها و نهادها می گردد .
5-اثر پیوندها ، نوآوریها از طریق ایجاد تقاضا و بازار جدید باعث ایجاد نوآوریهای دیگر می شود .
6-اثر تولیدی انباشت اقتصادی منجر به رشد می گردد(Hasin 1982 .pp11-20)
این گونه روابط تسلط و وابستگی بین مرکز پیرامون از طریق جریان منابع بین آنها بیشتر تسریع می گردد و بسته به اینکه این جریان ثروت و منابع در چه مسیری انجام گیرد منجر به افزایش و یا کاهش در تمرکز اقتصادی می گردد اگر مسیر جریان از مرکز به پیرامون باشد آنرا پخش گویند که این منجر به کاهش قطبی شدن می شود ولی اگر جریان منابع و سرمایه از حاشیه به طرف مرکز باشد آنرا نشست به بالا نامند که این فرایند منجر به قطبی شدن می گردد . ( کلانتری 1380 ؛ 60 )
فریدمن برای تعیین رابطه بین توسعه اقتصادی و اجتماعی در سطع فرا شهری چنین استدلال می کند که سازمان فضایی هر اقتصاد در جریان حرکت خود از یک حالت پیش صنعتی به حالت بلوغ صنعتی تحول می یابد مراحل گذرا از این قرار است :
1-مرحله پیش صنعتی که شهرها به طور مجزا و منفعک از یکدیگر عمل می کنند .
2-مرحله انتقالی که دوره های اولیه صنعتی شدن و تحول واقع می شود و یک مرکز شهری بر کل اقتصاد تسلط می یابد این حالت همان وضعیت برتری است.
3-مرحله صنعتی در این مرحله انتقال تدریجی از شرایط مرکز – پیرامون شامل یک مرکز ملی منفرد و مراکز کوچک پیرامونی به مرحله ای که در ان مرکز متعدد دیگری ایجاد شوند به نحوی که پیرامونهای بین شهر های بزرگ کم کم جای پیرامون ملی سابق را بگیرد.
4- مرحله فراصنعتی در این مرحله نظامی از کارکرد همبسته شهرها پدیدار می شود.پیرامون شهرهای کوچک از بین می رود ویکپارچگی در اقتصاد ملی حاصل می شود.
2-4-5- نظریات اقتصادی در روابط شهر و روستا
نایت و سانگ151 به سه نظریه با پایه اقتصادی در روابط شهر و روستا اشاره دارند :
الف) مدل رشد اقتصادی لوئیس162 درباره مازاد نیروی کار روستایی ، که این مدل در مجموع نشان دهنده این است که صنعتی شدن شهرها نیروی کار از روستاها گرفته می شود و بهمراه سرمایه ای که از بهره وری روستایی بدست می آید در توسعه صنعتی سرمایه گذاری شود ، از پناسیل بالایی برای توسعه روستایی برخوردار می گردد . چرا که رشد صنعتی خود عاملی برای افزایش تقاضا برای کالاهای کشاورزی است مطابق با این مدل نهایتاً تعادل و پویایی در روباط متقابل شهری و روستایی بوجود می آید .
ب) رشد اقتصادی حاصل جذب مازاد روستایی است این مدل مرتبط با مدل رشد روستا است ، بنابراین رشد بخش صنعتی از طریق کاهش قیمتهای تولیدات کشاورزی تأمین می شود . در نتیجه موجب کاهش مصرف روستایی و تجمع سرمایه صنعت شهری می شود که باز هم رشد صنعت شهری خود کاملی برای توسعه و رشد روستاهاست .
ج) مبادله اقتصادی روستایی – شهری بر اساس نظریه ( سوگیری شهری لیپتون ) لست که به موجب آن ، سیاست اقتصادی موجب برتری بخش شهری بر بخش روستایی می شود زیرا ساکنان شهر نفوذ بیشتری بر دولت دارند ، سخنگو تر و از نظر سیاسی آگاهتر از مردم روستا هستند که نهایتاً شرایط زندگی شهری بهبود می یابد اما این رشد به شهر مختص نشد و در مبادلات روستا با شهر در توسعه روستایی تأثیرگذار است .
2-4-6 نظریه لیپتون
مایکل لیپتون از معروفترین نظریه پرادازن سالهای اخیر است که تأثیرات نفوذ مؤثرشهر بر روستا را تحلیل کرده است مایکل لیپتون در سال 1977 با نظریه ای سوگیری شهری ، در رابطه با شهر و روستا می گوید : در روستاها فقر حاکم است و در شهرها قدرت ، از نظر وی بزرگترین چالشی که امروزه جهان سوم با آن روبروست اختلاف طبقاتی در شهرها یا روستاهاست . چرا که در روستاها بیشترین فقر و پایین ترین سطح زندگی و هزینه هاست ولی در بخش شهری بیشترین رفاه ، مهارت ، سازمان و قدرت است . او بر زمینه های کاملاً روشن ، در تخصیص منابع در امر توسعه روستایی تأکید می کند . به نظر لیپتون قدرت مردم شهری به حدی است که می تواند منابع عمده یک کشور را به جهت سودیابی خود به شهرها اختصاص دهند و منافع این منابع را دور از جمعیت روستایی نگه دارند ( شکوئی ، 1383 ، 313 ) . زیرا نفوذ مؤثر شهر بر حوزه های روستایی نه تنها مردم فقیر را در فقر نگه می دارد ، بلکه موجب نابرابریهایی در داخل حوزه های روستایی نیز می شود که در نهایت شهرها به مازاد ارزان قیمت دست می یابند . در نظریه لیپتون که راجع به متغیرهای جمعیتی ، بازار کار ، مالکیت اموال و … است در توزیع آنها این امکان وجود دارد طبق میانگین درآمد سرانه رتبه بندی شوند .

انتقادات به نظریه لیپتون
شکوئی در کتاب دیدگاه های نو در جغرافیای شهری نظر تعدادی از محققان را در نقد نظریه لیپتون اینگونه بیان می کند که اولاً نمی توان بین جوامع شهری و روستایی ، تنها بدلیل بدست آوردن هزینه های روستایی بوسیله جمعیت شهری ، تفکیک قائل شد . دوم اینکه مفهوم طبقه در این نظریه مشخص نیست و سوم اینکه واقعیت سیاسی هم پیمانی شهر برضد روستا روشن نیست . ( شکونی ، 1384 :314 )
2-4-7- نظریه سرمایه داری بهره بری
هانس بوبک از جمله پیشگامان نظریه پردازی علمی در جغرافیای اقتصادی و اجتماعی است که در جغرافیای اجتماعی نظریه جدیدی را تدوین وعرضه کرد . نظریه جدید او در مخالفت با دیدگاه های مارکس در مراحل مختلف تیپهای بنیادی جوامع در مراحل اقتصادی اجتماعی بود . تغییر بوبک از اقتصاد شهر در شهرهای شرقی اقتصادی است مبتنی بر مالکیت که از اختلاف و ارتباط تنگاتنگ در منافع مشترک بین حکومت و شهر و از طریق تملک وتصاحب بهره یارانت در فعالیتهای کشاورزی و پیشه وری بدست می آید . و تجاری کردن این سرمایه نوعی سرمایه داری به وجود می آید که آن را سرمایه داری بهره وری می نامد ( رهنمایی 1373 ؛ ص 32 ) بوبک عقیده دارد که تسلط اقتصادی – اجتماعی شهر بر روستاها به وسیله مالکان بزرگ ساکن در شهر اعمال می شود . در این نظریه مناسبات خاص شهرها و روستاهای پیرامونی واقع در حوزه نفوذ آنها بدین صورت است که شهرها ، مرکز سکونت زمین داران بزرگ است و حوزه نفوذ زراعی روستا با ارائه اضافه تولیدات خود اساس تغذیه جمعیت شهری ومبادلات تجاری آنها را فراهم آورد به این ترتیب شهرها از حوزه پیرامون خود ارتزاق می کنند و به واسطه وجوه آنها دوام می یابند . البته علیرغم انتقادات زیادتر بر این نظریه ، دیدگاه های او تا قبل از اصطلاحات ارضی در ایران مورد توجه وقابل توجیه بوده است . شهر مطابق بر این نظر فقط یک نقش رو ساختی دارد و موجودیت آنها اساساً ناشی از حوزه نفوذ آنهاست و روستاها عامل اصلی را برای رشد و توسعه شهرها پدید می آورند . در اعتقاد وی زمین داران شهری که بیشترین نفوذ را در روستاها دارند ، سهم زیادی را از تولیدات و محصولات کشاورزی به شهرها سرازیر و عاملی برای رشد آنها هستند .
اصول نظریه ی سرمایه داری بهره وری بر این پایه استوار است که در نظام اجتماعی و اقتصادی خاورمیانه شهر منزلت ویژه ای دارد ولی این بهره کشی است که روابط و مناسبات شهر با حوزه نفوذش حاکمیت دارد . اهلرز و پل وارد انگلیش نیز مطالعاتی معطوف به این دیدگاه را در ایران انجام داده اند . (پایلی یزدی ، 1382 : 265 )
انتقادات به نظریه بوبک
در نقد بوبک ، اویگن وبرت ، شهرهای شرق اسلام را به عنوان مکانهای مرکزی حوزه پیرامونی خود معرفی می کند که کارکردهای مثبت و سازنده ای دارد و کانون نوآوری و ساماندهی اقتصادی برای حوزه نفوذ بشمار می رود . اهلر نیز با توجه به ضعفهای روستا در زمینه خدمات و تسهیلات شهرها را مکان با کاکرد تدارکاتی معرفی می کند که نیازهای روستاییان را برآورده و برای تولیدات آنها بازاریابی می کند (سعیدی 1381 ، 279 ) همچنین رهنمایی از سال 1373 با نوشتن مقاله ای نظریه اش را با عنوان دولت و شهرنشینی در تقلیل با نظریه بویک در مورد روابط شهر و روستا ایران قرار می دهد و معتقد است تقویت اقتصادی و توسعه شهرهای ایران با حمایت و مبادرت دولت شکل گرفته است نه در قالب بهره وری سرمایه ای از روستاها.
2-4-8-نظریه راندینلی در روابط شهر و روستاها 17 (UFRD)
راندینلی ورودل181 2 در سال 1978 استراژیهای گذشته رشد اقتصادی را با توزیع عادلانه ترکیب و بعنوان کارکردهای شهری در توسعه روستایی معرفی کردند پایه نظری تئوریکی این رویکرد بر این مبناست که هدف و کارایی مکانی کارکردهای شهری را با اهداف جامع تر سلسله مراتب مکان مرکزی متعادل ترکیب سازد . در این رویکرد فرض بر این است که شهرها و شهرکهایی که به عنوان بازارهای کشاورزی فعالیت دارند به جهت اینکه خدمات اجتماعی و اساسی و امکانات عمومی را برای جمعیت روستایی فراهم کنند ، بواسطه پیوندی که با یکدیگر و با روساهای

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع حمل و نقل، مکان مرکزی، حوزه نفوذ، تولیدات کشاورزی Next Entries تحقیق رایگان با موضوع توسعه روستا، توسعه روستایی، نواحی روستایی، حوزه نفوذ