تحقیق رایگان با موضوع جهان خارج، معنای اصلی، قرن نوزدهم، فلسفه زبان

دانلود پایان نامه ارشد

و مشتقات آن در ادوار مختلف تاريخي يعني دوره جاهلي، قرآني و پس از قرآني به چه معنايي به كار رفته اند و چه تطورات معنايي داشته اند؟
ب- واژه قرب و مشتقات آن چه وجوه معنايي و حوزه معناشناسي را تشكيل مي دهند؟

1-3- سئوالات فرعي
– واژه قرب و مشتقات آن اصيل است يا دخيل؟
– مبدأ اشتقاق و وجوه اشتقاقي واژه قرب و مشتقات آن كدام است؟
– در صورتي كه واژه قرب و مشتقاتش تطور معنايي يافته اند علل و عوامل آن چه بوده است؟
– چه مشتقاتي از قرب در قرآن به كار رفته است؟
– آياتي كه واژه قرب يا مشتقاتش به وجوه متعددي از معاني گرفته شده اند، كدامند و معناي مراد در آنها چيست و چه شواهدي آن معنا را تأييد مي كند؟

1-4- پيش فرضها
1-4-1- قرآن فصيح و بليغ است و به زبان مردم عصر نزول نازل شده است و براي فهم دقيق آيات بايد به فهم مردم آن عصر توجه كرد.
1-4-2- قرآن در دلاتش بر مقاصد خود مستقل است و لذا مي توان با تكيه بر قرائن كلامي مثل سياق و آيات متحد الموضوع و زمان و مكان نزول و مخاطبان قرآن به معناي واژگان آن دست يافت و هرمعنايي كه مخالف معناي مستفاد از اين قرائن باشد، مخالف قرآن و مردود است.
1-4-3- واژگان زبان عربي و قرآني بر اثر گذشت زمان تطور معنايي يافته است و لذا بايد الفاظ قرآن را به همان معنايي كه معهود عرب حجاز عصر نزول بوده است، گرفت.

1-5- پيشينه موضوع
بي شك معناي اين واژه و مشتقات و مترادفها و متضادها و مجاورهاي آن در كتب لغت و تفسير به طور پراكنده و غير روشمند بررسي شده است؛ اما به روش ما كه روشي معناشناسانه است، بررسي نشده است. البته به روش معناشناسي تاريخي و توصيفي پايان نامه هايي به بررسي واژگان ديگر در قرآن كريم پرداخته اند كه شامل: معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه رب، معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه اسلام و … مي شود.

1-6- اهداف پژوهش
الف- شناخت معناي اصلي و هاله اي واژه قرب در قرآن و نيز شناخت معناي اوليه و تطورات معنايي آن در دوره هاي مختلف.
ب- تفسير و فهم دقيق آيات قرآن مربوط به حوزه معناشناختي واژه قرب درسايه ي معناي دقيق و موشكافانه مفردات آن حوزه.
ج- آشنايي و به كارگيري روش معناشناسي در فهم معناي تاريخي و توصيفي واژگان قرآني و واژگان حوزه قرب به عنوان نمونه.

1-7- نوآوري
جنبه جديد بودن اين تحقيق روش آن است كه به روش معناشناسي تاريخي و توصيفي است و ديگر جنبه آن نتايج نويي است كه از اين تحقيق به دست مي آيد ان شاء الله.

1-8- تعريف اصطلاحات
از جمله اصطلاحاتي كه بايد تعريف شود مفاهيمي همچون: معناشناسي، معناشناسي تاريخي، معناشناسي توصيفي و حوزه هاي معنايي است.
1-8-1- تعريف معنا شناسي
ايزوتسو در تعريف معناشناسي مي گويد: معني شناسي مطالعه تحليلي زبان است تا جهانبيني قومي شناخته شود، و اين زبان نه تنها وسيله سخن گفتن و انديشيدن است؛ بلكه وسيله اي براي تصور و تغيير كردن جهان اطراف آن قوم است. معني شناسي در اين صورت يعني علم تحقيق در ماهيت و ساخت جهان بيني يك ملت در دوره ي خاصي از تاريخ، كه به وسيله ي تحليل روش شناختي مفاهيم و تصورات فرهنگي آن قوم كه در كلمات كليدي آنها تبلور يافته صورت مي گيرد.1

1-8-1-1- سابقه علم معني شناسي
از علومي كه به تازگي و در قرن اخير در مغرب زمين گسترش يافته ولي علمي كهن و تاريخي محسوب مي شود علم معني شناسي است. اين علم هم از سوي زبان شناسان و هم از سوي روانشناسان مورد توجه قرار گرفت، از يك سو زبان شناسان مسأله ي رابطه بين واژه هاي زبانهاي مختلف و معناي اين واژه ها در درون فرهنگها و محيطهاي مختلف را بررسي كردند و از سوي ديگر روانشناسان رابطه بين فكرو زبان را از اساس فن خود ساختند و بالاخره گروهي از فلاسفه غرب، با تجزيه و تحليل دقيق زبان و رابطه آن با معني، مكتب جديدي را تأسيس كردند كه بيشتر در كشورهاي انگليسي زبان رواج يافت.
به طور دقيق علم معني شناسي تاريخي طولاني دارد، هم در ميان مسلمين و هم در آثار ارسطو اين علم ديده مي شود. در اسلام از آنجا كه وحي مبتني بر كتابي است كه مسأله ي رابطه بين لفظ و معنا و سهم مشيت الهي و اراده انساني را درتعيين رابطه بين لفظ و معنا مطرح مي سازد، معني شناسي به صورت جدي تر دنبال شد و به كمالي رسيد كه در دوران جديد ديده نمي شود.
در آغاز متكلمان رابطه لفظ و معنا را مطرح ساختند. سپس حتي فلاسفه مشاء به بحث دلالت پرداختند. اصول شيعه در قرن دوازدهم مباحثي در معني شناسي مطرح كردند كه بي نظير است؛ ولي متأسفانه بر جهانيان مكتوم مانده است كه شناساندن آن در قرن اخير خدمت بزرگي به علم و معرفي تفكر اسلامي خواهد بود.2ولي علم معني شناسي از نظر غربيان علمي جديد است.
در سنت مطالعه معني، معني شناسي به سه شاخه عمده تقسيم مي شود:
1- معني شناسي فلسفي؛ بخشي از مطالعه فلسفه زبان را تشكيل مي دهد و بر حسب منابع سابقه آن به قرن چهارم قبل از ميلاد و آراي افلاطون در رساله هاي كراتيلوس و لاخس باز مي گردد؛
2- معني شناسي منطقي؛ بخشي از منطق رياضي است و بر حسب ديدگاههاي بوازانو، فرگه، تارسكي و گودل، زبان را ابزاري براي صحبت درباره ي جهان خارج از زبان درنظرمي گيرند. در اين نوع معني شناسي سعي بر آن است تا با توجه به موقعيت جهان خارج، صحت و سقم جملات زبان تعيين شود؛
3- معني شناسي زباني.3( مقصود ما از معني شناسي همين قسم است كه در ادامه مي آيد).
1-8-1-2- تفاوت معني شناسي و ريشه شناسي
اشتقاق و ريشه شناسي تنها مي تواند معني اساسي كلمه را در اختيار ما قرار دهد، و در بسياري از موارد بر حدس و گمان استوار است، در صورتي كه معني شناسي هم معني اساسي را در بر دارد و هم معني نسبي را. و اين همان جهانبيني معني شناختي است.4

1-8-1-3- عوامل تغيير معني
هر يك از دانشمندان معني شناس از ديدگاه خود به عوامل تغيير معني پرداخته اند، يكي از ديدگاههاي مناسب ديدگاه اولمي است، او تغيير معني را بر سه مرحله علت، ماهيت و نتيجه مي داند:
الف- علتها
1- تغيير معني بر اثر عامل زباني
2- تغيير معني به واسطه علل تاريخي
3- عوامل اجتماعي
4- تحولات و نوسانات رواني و احساسات
ب- ماهيات تغيير معني
1- ماهيت تغيير معني بر اثر تشابه حواس كه بر مبناي استعاره است.
2- تشابه الفاظ
3- مجاورت الفاظ يا نزديكي اسماء به يكديگر
ج- نتايج تغيير معني
1- تغيير در ماهيت معني
2- گسترش معنايي
3- تحديد معنايي.5

1-8-1-4- معناي اساسي و معناي نسبي
الف- معناي اساسي؛ عنصر معني شناختي ثابتي كه هر جا كلمه به كار رفته و هر كسي آن را به كار برده باشد، و همراه آن است را معناي اساسي مي خوانيم. ولي معناي اساسي تمام معني كلمه نيست.6
ب- معناي نسبي؛ معنايي است كه دلالت ضمني دارد و در زمينه اي خاص به معناي اساسي پيوسته و در نظام تازه نسبت به كلمات مهم ديگر.7

1-8-1-5- روش معنا شناسي
براي درك مفاهيم كليدي قرآن كريم روشهاي مختلفي وجود دارد كه يكي از بهترين راهها براي درك معاني آن استفاده از روشهاي معناشناسي است. روشهاي معني شناسي عبارتند از: معناشناسي ساختگرا( يعني مطالعه ساخت گرايانه روابط معنايي در سطح واژه و جمله)، توصيف معني بر اساس بافت زباني، معني شناسي تاريخي، حوزه هاي معنايي.8
الف- معناشناسي ساختگرا( يعني مطالعه ساخت گرايانه روابط معنايي در سطح واژه و جمله)
روابط معنايي را در دو سطح واژه و جمله بررسي مي كنند. روابط معنايي در سطح واژه عبارتند از: شمول معنايي، هم معنايي، تقابل معنايي و تباين معنايي. همچنين روابط معنايي در سطح جمله عبارتند از: شمول معنايي، هم معنايي ، تضاد معنايي، استلزام معنايي و از پيش نگاري.
ب- توصيف معني بر اساس بافت زباني.
ساده ترين موردي كه يك آيه يا عبارت از لحاظ معنايي اعتبار پيدا مي كند وقتي است كه معناي دقيق يك واژه به طور عيني از روي بافت آن و از راه توصيف لفظي روشن مي گردد و اين همان تعريف بافتي يا تعريف متني است. مثل تعريف واژه «البرّ» در آيه ذيل: (لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ الْكِتابِ وَ النَّبِيِّينَ وَ آتَى الْمالَ عَلى‏ حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى‏ وَ الْيَتامى‏ وَ الْمَساكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ وَ السَّائِلينَ وَ فِي الرِّقابِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا وَ الصَّابِرينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (9؛ نيكوكارى آن نيست كه روى خود را به سوى مشرق و [يا] مغرب بگردانيد، بلكه نيكى آن است كه كسى به خدا و روز بازپسين و فرشتگان و كتاب [آسمانى‏] و پيامبران ايمان آوَرَد، و مال [خود] را با وجودِ دوست داشتنش، به خويشاوندان و يتيمان و بينوايان و در راه‏ماندگان و گدايان و در [راهِ آزاد كردن‏] بندگان بدهد، و نماز را برپاى دارد، و زكات را بدهد، و آنان كه چون عهد بندند، به عهد خود وفادارانند و در سختى و زيان، و به هنگام جنگ شكيبايانند آنانند كسانى كه راست گفته‏اند، و آنان همان پرهيزگارانند. 10
ج- معني شناسي تاريخي.( توضيح داده مي شود)
د- حوزه هاي معنايي.( توضيح داده مي شود)

1-8-2- معناشناسي تاريخي
در اين روش مطالعه تغييرات معنايي واحدهاي زبان در گذر زمان مورد مطالعه قرار مي گيرد. زبان قرآن فرآيندي تاريخي داشته و شامل دوره مكي و دوره مدني مي شود و در اين دو دوره تغييرات ژرفي پيدا كرده است. اين تغييرات معنايي سه گونه بوده است: گسترش معنايي، كاهش يا تخصيص معنايي و تغيير مدلول.11
معني شناسي تاريخي، عبارت ازآن نيست كه تاريخ كلمات منفرد به صورت دروني ساخته شود تا از تغيير معني آنها درجريان تاريخ آگاهي حاصل آيد. اين كار نماينده برداشت عمده ي قرن نوزدهم نسبت به زبان و مسائل زباني بوده است. معني شناسي تاريخي حقيقي، در صورتي است كه تاريخ كلمات را به اعتبار كل دستگاههاي ايستاني كه به آنها تعلق دارند مورد تحقيق قرار دهيم، به عبارت ديگر هنگامي كه دو يا چند سطح مختلف يك زبان را در مراحل متفاوت تاريخ آن كه با فاصله هاي زماني از يكديگر جدا شده اند، با هم مقايسه كنيم.12
سطوح مختلف معني شناسي در تاريخ قديم زبان عربي عبارتند از:
1- قبل از قرآني يا دوران جاهلي
2- قرآني
3- بعد از قرآني خاصه دوره عباسي.

1-8-3- معناشناسي توصيفي
مراد از معناشناسي توصيفي عبارت است از معناي اصلي و هاله اي هر واژه در قرآن كريم. مقصود از معناي اصلي معنايي است كه در هر يك از استعمالات قرآني مراد خداي تعالي است و آن از رهگذر توجه به سياق، آيات متحدالموضوع، زمان و مكان نزول و مخاطبان قرآن شناسايي مي شود. و منظور از معناي هاله اي تمامي ذهنيات و تصوراتي است كه مخاطبان قرآن يعني عرب حجاز در عصر نزول از آن واژه داشتند و اين از طريق بررسي حوزه معنايي به دست مي آيد. حوزه معنايي نيز عبارت است ازمترادفها، متضادها و مجاورها در استعمالات قرآني.

1-8-4- حوزه هاي معنايي
مجموعه اي از روابط معنايي داراي طرح در ميان دسته هاي مختلف واژه هاي يك زبان، حوزه يا ميدان معنايي نام دارد. مثل باد، دميدن، وزيدن. هر واژه براي خود ياران گزيده دارد، تا آنجا كه سراسر واژگان يك زبان به صورت شبكه پيچيده اي از گروه بندي معنايي بيرون مي آيد. و باز كردن اين شبكه از وظايف مهم معنا شناسي است. مثلا در قرآن مفعول دستوري واژه افتراء اغلب واژه كذب است. به اين دو واژه، واژه ظالم نيز ملحق مي شود. و اين واژگان يك حوزه معنايي را تشكيل مي دهند.13

فصل دوم

معنا شناسی تاریخی واژه قرب و مشتقات آن
در این فصل به معنا شناسی تاریخی واژه قرب و مشتقات آن می پردازیم، تا مشخص شود که این واژه چه تطورات معنایی پیدا کرده است ؟ معنای اصلی و حسی و اولیه آن چه بوده است؟ معانی غیر حسی و معنوی آن چیست؟ معنای آن در

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع معناشناسي، تاريخي، بررسي، توصيفي Next Entries تحقیق رایگان با موضوع واژگان دخیل، دوره اسلامی، اشعار جاهلی، معنای اصلی