تحقیق رایگان با موضوع توسعه روستا، کشورهای در حال توسعه، مناطق روستایی، توسعه پاید

دانلود پایان نامه ارشد

ابتدايي
معيشتي بودن و روستايي بودن جامعه
مرحله مقدماتي
رشد سكونتگاههايي براي تجارت و زمينه سازي براي توسعه شهر
مرحله خيز
رشد شهرها و افزايش تقاضا براي توليدات روستايي
مرحله بلوغ
تغيير شكل كشاورزي سنتي و رشد توليدات صنعتي ( كاهش نقش روستا )
مرحله انبوه
تمركز بر توليد و مصرف و كاهش تاثيرات كشاورزي ( جامعه با كثريت شهرنشيني )
ماخذ : لینچ 1386
در ديدگاه روستو جامعه در طي مراحل از جامعه سنتي به مصرف انبوه از حالت روستايي و معيشت كشاورزي خارج و به جامعه اي شهري با توليد و مصرف انبوه منتهي مي شود .
وابستگي نقطه مقابل نوسازي است كه به بررسي توسعه نيافتگي پرداخته و بر نقش عوامل خارجي تائيد مي كند. ( پاپلي ، 1385 ، 97 )
اين مكتب مهمترين موانع توسعه را در كشورهاي توسعه نيافته عوامل خارجي دانسته و فرآيند توسعه را بر مبناي رابطه بين نواحي ، مراكز و اقمار مورد واكاوي قرار مي دهد نظريه پردازان وابستگي به تاكيد بر روابط استعماري بين دو بخش از جهان ، معتقدند توسعه نيافتگي به دليل وجود رابطه استعماري ، انقلاب صنعتي ، جنگها و تجارب نابرابر است ( همان 99 ).
نيل اسملسر 31از نظريه پردازان مكتب نوسازي معتقد است ، توسعه اقتصادي در زمينه كشاورزي هنگامي روي مي دهد كه جامعه از حالت زراعت در معيشت ، به سمت توليد زراعي تجاري پيش رود ( ازكيا ، 1374 : 27 ) .
پل باران 42 از پايه گذاران مكتب وابستگي ، توسعه نيافتگي را بعنوان روند تاريخي جهاني به حساب مي آورد و علل آنرا در گرايش طبقات حاكمه غرب كه فقط از وضع موجود در طرح بين الملل سود مي برند جستجو مي كند ( همان 101 ) .
اين مكتب براي كشورهاي اقمار ضروري مي داند كه خود را از بازارهاي جهاني جدا كند و در جهت استقلال بكوشند . ( كرم ، 1376 : 6 )
نظريه نئوكلاسيك نيز در دهه هاي 19820 به اوج خود رسيد عامل اصلي توسعه يافتگي را بر نقش دولت در جامعه و بعنوان محركي براي توسعه در تمامي جنبه هاي اقتصادي و اجتماعي مي داند .
يعني بر خلاف مكاتب قبلي ، عامل سياسي را بعنوان موضوع اصلي بررسي هاي توسعه انتخاب كرده است اين مكتب از اين حيث مي كند كه فقر كشورها نه به دليل فعاليتهاي غارتگرانه كشورهاي بين الملل حاكم بر آنهاست . بلكه بيشتر به دليل دخالت دولت در اقتصاد و فساد اداري ، با كار آمدي بر فقدان انگيزه هاي اقتصادياست كه در اقتصاد ملتهاي در حال توسعه نفوذ كرداست ( هودر ، 1385 ؛ 17 )
اما نظريات توسعه در دهه هاي اخير ديدگاههاي متنوع و متفاوتي در رابطه با توسعه مطرح كرده است ، چرا كه توسعه مفهومي پيچيده و پوياست كه در قالب زمان و مكان تفسيرهاي متعدد را مي پذيرد بخش مهمي از مباحث توسعه با رابطه سكونتگاههاي شهري و روستايي اختصاص يافته است و روابط مختلف آنها را به چالش مي كشد . همچنين دسته اي از نظريات توسعه امروزه بيشتر بر عدالت و دموكراسي ، محيط زيست ، جنبشهاي سبز ، رويكرد هاي توسعه از پايين به بالا ، توسعه يكپارچه روستايي ، رويكرد نيازهاي اساسي و همچنين توسعه پايدار تاكيد دارد ، كه در ميان نظريه هاي نوين توسعه و توسعه روستايي ، رويكردهاي توسعه يكپارچه روستايي، رويكرد نيازهاي اساسي و در پايان مباحث و ديدگاههاي به اصلي ترين ديدگاه يعني توسعه پايداري پرداخته مي شود : اما در مورد روابط شهر و روستا ، بررسي علل توسعه نيافتگي روستاها و تفاوتهاي شهر و روستا ديدگاهها را مي توان با چندين محور كلي بررسي كرد .
مطالعات صورت گرفته درباره مناسبات بين شهر و روستاهاي ايران ( اهم از يكطرفه ، متقابل ، مكمل و … ) به اصولي كلي و بعضاً نظرياتي منجر گرديده كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود .
شهرهاي انگلي51 كه به عنوان عامل زهكشي منابع روستايي و سبب توسعه نيافتگي روستايي شناخته شده است و منجر به نوعي شهر ستيزي مي شود. ( افراخته ، 1380 ؛ 50 ) ادعا وجود چنين صفتي براي شهرها را در مطالعات انگلش در كرمان و با وجود تسلط مالكيت بر اراضي كشاورزي و دامهاي روستاييان ، مطالعات اهلرز62 در دزفول با نشان دادن بهره مالكانه و وجود سلف خري توليدات روستايي توسط شهر و مطالعات با زن در نفوذ تجاري سرمايه داران شهري بوسيله بافت فرش روستاييان در قم براي انتقال سرمايه از روستاها به شهر جملگي نشان مي دهند كه روابط نابرابري بين شهر و روستا برقرار و جريان انتقال كالا از روستا به شهر بوده است( افراخته،1380؛51 ) . در مطالعات ايرانيان نيز نتايجي مويد اين موضوع است . مطالعات خسروي در سال 1358 با بررسي بهره مالكانه زمين و روابط تجاري نابرابر و يا مطالعات اشرف در سال 1347 بوسيله بررسي سرمايه گذاري شهر در بافت فرش در روستا ها و يا مطالعات نظريان در سال 1364 و بررسي روابط مالكيت جديد شهر با تسلط اداري و تجاري ( نظريان ، 1364 : 267-280 ) جملگي نتايجي را در بر داشتند كه مويد وجود رابطه يكسويه بين شهرها و روستاهاي ايران است در اين رابطه بوبك با نظريه هاي اجتماعي ، اقتصادي بنام فئوداليسم شرقي بر وجود چنين رابطه اي در روابط شهر با روستاهاي ايران نمايي و پويايي بر تحرك اقتصاد شهر را از تجارت و انباشت سرمايه هاي روستايي مي يابد .
اما دسته ديگر از تحقيقات توسعه يافتن شهرهاي ايران و عدم توسعه روستاهاي ايران را نه در وجود يك رابطه يكسويه ، بلكه در قرار گرفتن ايران در مسير سرمايه داري تكيه بر صادرات نفت و در حاشيه گرفتن كشاورزي روستاها مي دانند . يعني رشد شهرها و عقب ماندن روستاه در رابطه شهر و روستا بلکه به نقش نظام دیوانسالاری و همان درآمدهای نفتی مربوط می دانند . از معتقدان به این دیدگاه می توان به مطالعات آقاجانیان در سال 1368 و حسامیان در سال 1377 اشاره نمود همچنین در این رابطه رهنمایی در نظریه دولت و شهرنشینی در مخالفت با دیدگاه بوبک معتقد است با اصلاحات ارضی ایران و فروپاشی نظام بزرگ مالکی در دهه 1340 به بعد انباشت سرمایه از روستا به شهر قطع و یا حداقل تغییر مسیر می دهد 71. (رهنمایی ، 1386 ) تحقیقاتی نیز وجود دارد که بیان کننده روابط چند سوریه شهر و روستا است که این تحقیقات یک طرفه نبودن پیوندها را بیان و روشن می سازد که شهرها و روستاها متقابلاً بهم وابسته اند و نتایج و پیامدهای این وابستگی متوجه هر دوی آنهاست . از جمله می توان به تحقیقات و پایان نامه هایی با موضوع روابط متقابل شهر و روستا در این رابطه اشاره کرد مطالعات مومنی در سال 1361 در ناحیه تفت و مؤمنی بهرام بیگی در ملایر مؤید بر این نظر است ( افراخته 1380 : 51 )

2-2-نظریه روستا – شهر
این نظریه برای اولین بار در سال 1975 توسط جان فریدمن و مایکل داگلاس در سمینار راهبردهای صنعتی شدن و خط مشی قطب رشد ، در برنامه ریزی توسعه منطقه ای در ناگویای ژاپن مطرح گردید .
این نظریه این عقیده را که دستیابی به توسعه را ، از طریق رشد اقتصادی متکی بر صنعتی شدن و شهرنشینی در چند مرکز بزرگ شهری می پنداشت ، ناکار آمد تلقی می نماید و مناسب ترین سطح را برای توسعه ، توسعه در مقیاس بخش معرفی می نماید .
در این رویکرد ، روستا – شهر بعنوان یک مکان مهم و اصلی برای کارکردهای غیر کشاورزی روستایی و همچنین کارکردهای اداری و سیاسی نسبت به یک قطب رش صنعتی ، پیشنهاد شده است و روستا شهر باید به عنوان یک نقطه کانونی در محل های معینی متمرکز گردد که نه تنها برای ساکنان حوزه عمل قابل دسترسی باشد ، بلکه از نظر صرفه جوئی های ناشی از مقیاس هم حداکثر کارایی لازم را داشته باشد .
در این رویکرد ، همکاری ، مشارکت و خودیاری داوطلبانه و تلقی شدن هر ناحیه به عنوان یک واحد یکپارچه منفرد و اینکه هر واحد از اختیار و منابع اقتصادی کافی برخوردار باشد تا برنامه توسعه خود را تنظیم و اجرا کند ، به عنوان کلید موفقیت روستا – شهری دانسته است .
رویکرد روستا شهری علی رغم تأکید زیادی که بر رویکرد توسعه از پایین به بالا داشته اما در کنار آن
توجه به دخالتهای دولت در کاهش نابرابری های درون منطقه ای – روستایی شهری اغلب در کشورهای در حال توسعه بیانگر توجه همزمان به رویکردهای دیگر توسعه (بالا به پایین ) می باشد .
جان فریدمن بر این اعقتاد است که توسعه روستا شهرها می تواند کارکرهای زیر را داشته باشد :
1-تعدیل کننده شهرنشینی باشد .
2-تثبیت درآمدهای شهری و روستایی و کاهش نابرابریهای بین آنها منجر شود .
3-مهاجرت به شهرها را کاهش دهد .
4-فرصتهای اشتغال را افزایش دهد .
5-نابسامانی های اجتماعی در مسیر توسعه را کاهش دهد .
6-شبکه کنش های متقابل اجتماعی را توسعه دهد .
علاوه بر کاربردهای فوق که توسط جان فریدمن مطرح گردیده است ، کارکردهای دیگر نیز برای ایفای آن توسط مراکز روستا – شهری در روند توسعه مطرح گردیده است که عبارتند از :
1-روستا شهرها به عنوان پایه و اساس جهت فعال بودن نظام پشتیبانی از متخصصین حرفه های مختلف حمایت های لازم را به عمل آورد تا از نظام زراعی با ساخت اقتصادی بسته به نظام زراعی با تولید کالاهای قابل رقابت در بازار انتقال پیدا کند .
2-روستا شهرها می توانند به عنوان نقاط کنونی مناسب جهت صنایع روستایی عمل نمایند .
3-روستا – شهرها می توانند ارائه کننده شیوه های مخلتف فرهنگی و زندگی به مناطق روستایی بوده و در سرعت بخشیدن به روند مدرنیزه شدن مؤثر باشند .
4-روستا – شهرها به عنوان مراکز زیستی فعال در مناطق روستایی ، وظیفه برقراری ارتباط اقتصادی و اجتماعی بین شهرها و روستاها را بر عهده دارند ، این مراکز از نظر بافت اجتماعی و ویژگیهای اقتصادی نزدیک به روستاها و از نظر اشتغال ، رونق فعالیت های اقتصادی ، خدمات سازمان یافتگی نزدیک شهر هستند . (پریشان 1388 : 28 )
2-3-نظریه شهرهای کوچک
ایده شهر کوچک را به عنوان شهر آرمانی یا ایده آل را می توان در افکار و نوشته های پیشینیان پیدا کر . شهر شایگان ( آرمان شهر ) در کتاب جمهوریت ارسطو عبارت است از شهری که جمعیت آن از 5040 نفر تجاوز نکند . (گلی ، 1383 : 144 )
از دهه 1970 به بعد به دلیل شکست برنامه های توسعه ای و مکانیزم رخنه به پایین و مشکلات ناشی از شهرنشینی و تمرکز شهری در جهان علی الخصوص در نظام شهرنشینی کشورهای جهان سوم و ایجاد مشکلاتی همچوون مهاجرت ، بیکاری ، کمبود مسکن ، بیکاری ، آلودگی ، حاشیه نشینی ، تخریب روستاها و غیره توجه برنامه ریزان و سیاست گذاران توسعه به ایجاد شهرهای متوسط و کوچک جهت پاسخگویی به مشکلات فوق و ایجاد الگوی عادلانه در توسعه فضایی معطوف شد . به همین خاطر در طی دهه 1980 به بعد در اغلب کشورهای در حال توسعه در سیاست های برنامه ریزی و عمران منطقه ای یکی از وجوه مشخص ، توجه و جهت گیری به ایجاد شهرهای کوچک بوده است و از آن به عنوان راهکاری در جهت جلوگیری از تمرکز شدی شهری ، ایجاد فرصتهای شغلی جدید ، کاهش مهاجرت روستاییان به شهرهای بزرگتر ، خهدمات رسانی به روستاها ، توسعه پایدار منطقه ای و … یاد نموده اند .
خانم فنی در ارتباط با موضوع فوق اینچنین آورده است :
در نیمه دوم قرن بیستم یکی از تلاشها و چالشهای مؤثر در جهت معضلات موجود در نظام شهرنشینی در اغلب کشورهای جهان سوم ، همچون ( توزیع فضای نامتعادل جمعیت ، مهاجچرت بی رویه با جهت گیری روستا – شهری ، عدم تعادل در توزیع امکانات ، فرصت ها و نیروهای اقتصادی در سطح منطقه ای با گرایش مثبت برای مادر شهر منطقه و گرایش منفی برای شهر کوچک ، توجه به ایده شهرهای میانی و کوچک در سلسله مراتب سکونتگاهی بوده است . از مهمترین انگیزه های ایجاد شهرهای کوچک از نظر خانم فنی ، می توانیم به موارد زیر اشاره کرد :
-شهرهای کوچک باعث تمرکز زدایی می شوند .
-شهرهای کوچک باعث تعادل بخشی به نظام اسکان جمعیت می شوند .
-شهرهای کوچک باعث توسعه نقاط روستایی می شوند .
– شهرهای کوچک باعث تحکیم روابط روستایی – شهری می شوند .
-شهرهای کوچک باعث توسعه پایدار منطقه می شوند .(فنی ، 1382 : 2 )
علی

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع روابط شهر و روستا، کشورهای در حال توسعه، توسعه روستا، توسعه روستایی Next Entries تحقیق رایگان با موضوع حمل و نقل، مکان مرکزی، حوزه نفوذ، تولیدات کشاورزی