تحقیق رایگان با موضوع ایران باستان، هنر ایران، شگفت انگیز

دانلود پایان نامه ارشد

ه وسیله ی شیبی پیچ دار. ولی برای نیمی از زیگورات های شناسایی شده هنوز راه بالارو مشخص نشده است.» این نوع بناها به واسطه نوع معماری خاص خود همواره مورد توجه بوده اند.
زیگورات چغازنبیل هم از نظر ساخت و هم از نظر نقشه زیگوراتی کاملا متفاوت از تمامی زیگوراتهایی است که تاکنون در ایران و بین النهرین شناسایی شده اند(عرب و کریمی، 1392، 68). این بنا در دوره ی ایلام میانی احداث شده است(پرادا، 1383، 65)
ایدت پرادا مؤلف کتاب هنر ایران باستان، زیگورات را برج معبد معنی کرده و آن را این چنین تشبیه نموده است: زیگورات مانند کوهی عظیم از دشت خالی و مسطح بر می خیزد، شاید زمانی مزارع و باغ ها، عبادتگاه مقدس را در آغوش گرفته بود و آذوقه کاهنان دیگر را با غله و سبزیجات فراهم می کرده اند.(همان، 65)

2-12- دروازه شاهی
در قسمت جنوب شرقی دروازه ای اصلی وجود داشت که دسترسی به حیاط های اطراف زیگورات را آسان می کرد. تزیین و شکل آن باعث گردیده بود که آن را دروازه شاهی بنامند.(پرادا، 1345، 70)
2-13- موقعیت جغرافیایی
مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در 45 کیلومتری جنوب شوش(شهر باستانی) و 35 کیلومتری غرب شهر شوشتر، در نزدیکی منطقه هفت تپه است. زیگورات چغازنبیل در سال 1979 اولین اثر تاریخی از ایران بود که در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفت. جامعه ی بین المللی برای آن ارزش استثنایی و جهانی قائل است. (منبع: www.wikipedia.com)
2-14- معنای نام چغازنبیل
«چغازنبیل» که نام باستانی این بنا است، واژه ای محلی و مرکب از دو واژه چغا(در زبان لری به معنی تپه) و زنبیل(به معنی سبد) است که اشاره ای است به مکان معبد که تپه بوده و آن را به زنبیل واژگون تشبیه می کردند. این مکان نزد باستان شناسان به«دور9- اونتاش» معروف است که به معنای«دژ اونتش» است.
خاورشناسان چغازنبیل را نخستین ساختمان مذهبی ایران می دانند.(پور عبدالله، 1389، 12)

2- 15- تاریخچه چغازنبیل
صحن مقدس چغازنبیل به وسیله ی یک دیوار بیرونی به اندازه ی 800 × 120 متر از زمینهای اطراف جدا شده بود. یک دیوار درونی که زیگورات و حیاط های پیرامون آن را محصور می کند به طول 400 × 400 متر می باشد. (تصویر 2- 17)

(تصویر 2- 17): زیگورات چغازنبیل (منبع: هنر ایران باستان، 1383، 56)
این دیوار به وسیله ی هفت دروازه با اهمیت های گوناگون به بیرون راه داشته است، که همگی به حیاط های زیگورات رهنمون می شدند. (پرادا، 1383، 70)
در منابع متعدد آمده است که ساخت زیگورات چغازنبیل به میانه سده سیزدهم ق.م باز می گردد. «حدود اواسط قرن سیزدهم ق.م پشته وسیعی که بیش از 30 متر از رودخانه آب – دز، یکی از شعبات کارون را از مسیر مستقیم خارج و به آن قوس می دهد، توسط شاه ایلام؛ اونتاش گال انتخاب شد تا در آن شهرک مذهبی بنیان گذاشته شود و تبدیل به مرکزی زیارتی برای مردم ایلام گردد. این شهرک دور- اونتاش نامیده شد که چنین نامی برگرفته از نام بنیانگذار آن بود.» (گیرشمن، 1373، 17)
در بخش مرکزی این شهر مذهبی، معبدی عظیم و شگفت انگیزی که نمایشی از ارتباط بین زمین و آسمان بوده است برپا می گردد. این معبد دارای حصاری جداگانه ای بوده و اینک موسوم به تپه چغازنبیل می باشد، در حقیقت این تپه مجموعه قصور و معابدی است که از دورا ن ایلام به یادگار مانده است.(همان، 23) به نظر می رسد که هدف اصلی حکومت اونتاش گال از احداث این شهر با معبد عظیمش این بوده که گروههای مختلف آیین ها و مذاهب را به دور هم گرد آورد.(آمیه، 1349، 53)
زیگورات ها مثالی از معبدهای بلند تکامل یافته می باشند. زیگورات سومری ترکیبی از قلعه- معبد بودند که روی هم ساخته می شدند و هر چه به طرف بالا می رفته کوچکتر می شدند. سومری ها به علم نجوم نیز علاقه بسیاری داشتند و از معبدهای بلند به غیر از اجرام مراسم دینی به عنوان رصدخانه نیز استفاده می کردند.(مجیدی خامنه، 1384، 127) بنای معبد چغازنبیل طی دو مرحله به شکل زیگوراتی پنج طبقه درآمده است.(همان، 125)
علت اصلی تغییر طرح اولیه ی بنا و به تکمیل آن به شکل زیگورات به خاطر تغییر و تحولاتی بوده که در مذهب ایلامی ها رخ داده بود. به نظر می رسد که جایگزینی اینشوشیناک و نحوه نزدیک شدن و دست یافتن به او، عامل ایجاد بنا به این شکل خاص شده و معماری ایلامی را وادار به طرح این نقشه جالب و اصیل برای رسیدن به قله برج(اتاق اصلی معبد و جایگاه خدایان) کرده است.(همان، 130- 131)
در ساخت بنا از انواع تاق و قوس ها استفاده شده است. درهای معبد از چوب درست شده و به وسیله شیشه های مات و سیاه و سفید تزیین شده است.(همان، 131- 132) خود زیگورات از میلیونها آجر ساخته شده بود.
بنای زیگورات چغازنبیل در دوره ی ایلام میانی احداث شده است(پرادا، 1383، 65). حفریات چغازنبیل نشان می دهد از کاشی های لعابدار به رنگ های(آبی، سفید، سبز یا ترکیب دو رنگ از رنگ های فوق) استفاده شده است.(همان، 86 ) انواع آجرهای به کار رفته عبارتند از: الف- خشت خشک شده در آفتاب ب- آجر ج- خشت خشک شده در آفتاب با تکه هایی آجر در خمیر. (گیرشمن، 1966، 12)
یکی از شگفت انگیزترین ویژگی های زیگورات چغازنبیل به جای ماندن دروازه ها، تالارها، و راه پله هایی است که در آخر به کوکونوم می رسیدند.(باستی، 1385، 348)
2-16- معابد چغازنبیل
در پیرامون زیگورات تعداد نه معبد نیز وجود داشت که به خدایان گوناگون ایلامی ها اهدا شده بود. (پرادا، 1383، 71 )
سه معبد به نامهای ایشنی کاراب10، هوبان11و معبد الهه ی کریریشا12در طرف شمال غربی زیگورات قرار داشت.(مجیدی خامنه، 1384، 136)
2-17- متن کتیبه
در چغازنبیل کتیبه ای با متن زیر پیدا شده است:
من اونتاش گال، آجرهای طلایی را حکاکی کردم. من در اینجا این مأوی را برای خدایان گال و اینشوشیناک برپا کردم و این مکان مقدس را هدیه کردم. باشد که کارهای من که هدیه ای است برای خدایان گال و اینشوشیناک پذیرفته شود.(پور عبدالله، 1389، 12)
اما آنچه به چغازنبیل و سرزمین خفته در آن مربوط می شود این است که: «پس از مرگ اونتاش گال، شدت وحدت زندگی مذهبی در دور- اونتاش کاهش می یابد و فقط به همگام جشن ها و مراسم بزرگ مذهبی شاه و درباریانش به این شهرک می آمدند و در آنجا اقامت می کردند. به نظر می رسد هیچ کدام از شاهان مربوط به سلسله درخشانی که در قرن دوازدهم ق.م بر ایلام حکومت می کردند، وابستگی چندانی که جنبه خاصی داشته باشد، به شهر اونتاش گال نشان نداده اند.(گیرشمن،1373، 18) در حال حاضر فقط سه طبقه از زیگورات برجاست که ارتفاع آنها 25 متر است؛ در حالی که ابتدا 53 متر ارتفاع آن بوده است.(مجیدی خامنه، 1384، 132)
2- 18- مهمترین ویژگی های معماری بنای چغازنبیل: ( عرب و کریمی، 1392، 77- 76)

1
بنا در نزدیکی بستر رود
13
ساخت در میانه قرن 13
2
کارکرد آیینی- مذهبی
14
پلان مربعی شکل
3
بنای خشتی
15
102/5 × 102/5 متر
4
دارای سکوهای مطبق کوچک شونده
16
5 طبقه
5
بنای توپر
17
وجود پلکان داخلی و خارجی
6
دارای پلان چهار گوش
18
6500 آجر کتیبه دار
7
تعداد طبقات فرد است
19
ابعاد خشت ها: (10×40×40)، (8× 37/5× 37/5)، (10×35×35)
8
ساخت بنا روی بازمانده های تمدن پیش از خود
20
ارتفاع حال حاضر بنا 5/24 متر
9
از بین رفتن طبقه بالایی بنا
21
آجر کتیبه دار و لعاب دار
10
تناسب رنگ با اقلیم
22
وجود قرینه سازی نسبی در پلان
11
استفاده از مصالح بومی
23
وجود طاق آهنگ
12
حرکت بالا رونده برای رسیدن به جایگاه خدایان
24
زوایای زیگورات به سوی جهات چهارگانه
(جدول 2- 1): مهمترین ویژگیهای معمار ی بنای چغازنبیل(منبع: مطالعه ی تطبیقی زیگورات های چغازنبیل، سیلک و کنار صندل،1392، 76 – 77)

2- 19- مهر
یکی از آثار مهم هنری تمدن ایلام باستان، مهر است که از آن به عنوان ابزاری برای ثبت مالکیت استفاده می شد.(مهرآفرین،1380، 269) ممهور کردن انواع کالاها و ظروف و کوزه ها و خمره ها علاوه بر ثبوت مالکیت نشانه امضای صاحب کالا را نیز داشته است.(بیانی ملک زاده، 1352، 44)
از جمله آثاری که سهم بارزی در شناسایی بسیاری از مسایل گوناگون از ادوار گذشته و کهن را دارد و تحقیق و بررسی در آنها می تواند باب گشای بسیاری از مجهولات بازمانده روزگاران دیرین باشد، مهرها و آثار کنده کاری شده می باشد. از جهتی کنده کاری را شاید بتوان اولین اثر هنری انسان بدوی دانست که به وسیله ی آن تلاش نموده تا خواسته های مادی و ظاهری، امیال و محسوسات روحی و فکری خود را منعکس سازد.(بیانی، ملک زاده،1352، 44)
گوردون چایلد علت پیدایش مهر را تصور وجود عناصر ساحرانه و جادویی در آن می داند و معتقد است که نشان این نقوش بر روی گلی که به سبو چسبیده بود، نشانه ی مالکیت تلقی می گردید و دست زدن به آن سبو جزء مناهی و محرمات به شمار می رفت.(مهرآفرین، 1375، 119- 120)
در ساخت مهر چندین عامل عمده دخیل بود که عبارتند از: مهرساز، ابزار کار(قلمهای حکاکی« مسی یا سنگی»)، مته کمانی، سنگ سمباده(کوارتز یا اکسید آهن)، نقوش و جنس مهر.(همان، 123)
2- 20- جنس و شکل ابتدایی مهرها
جنس ابتدایی ترین مهرها از گل پخته، سنگ گچ، سنگ آهن، مرمر و سپس از سنگهای مختلف دیگر می باشد که اکثرا به شکل مکعب یا دگمه ای است که بر سطح آنها کنده کاری شده است. گر چه در مهرهای استوانه ای شکل بدنه ی آنها منقوش است.(بیانی، ملک زاده، 1352، 45- 46). تصویر(2- 18، 2- 19، 2- 20، 2- 21)

(تصویر 2- 18): مهر استوانه ای از جنس سنگ آهک در ستایش شمسن(منبع: www.wikipedia.com )

(تصویر2- 19): مهر استوانه ای، اواخر هزاره ی چهارم یا اوایل هزاره از جنس گل پخته(منبع: مهرها، وسایل شناسایی روزگاران کهن، 1352، 44)

(تصویر2- 20): مهر استوانه ای نقش داریوش هخامنشی از جنس گل پخته(منبع: www.wikipedia.com)

(تصویر2- 21): مهر استوانه ای متعلق به شوش از جنس سنگ(منبع: www.wikipedia.com)

2- 21- معیار طبقه بندی مهرها
بعضی از مهرشناسان مانند فرانکفورت و کالون به تقسیم بندی تاریخی و زمانی دست زدند و عده ای بر اساس سبکهای مختلفی که در مهرها تشخیص می دادند آنها را طبقه بندی کرده اند. در مجموع می توان سبک های زیر را در منطقه خاور میانه مورد مطالعه قرار داد: سبک مهرهای اوروک و جمدت نصر، سومری و آکاد، بابلی، کاسی، هیتی قدیم، هیتی جدید، آشور جدید، آشور قدیم، بابل جدید و… (مهرآفرین، 1375، 125)
2- 22- سبک و طبقه بندی مهرهای دوره ایلام
سبک مهرهای ایلامی در بطن این سبک ها قرار دارد. ولی روی هم رفته به سه سبک ایلام قدیم، میانه، جدید تقسیم شده است. هر سبک دارای نقوش و تصاویر و کنده کاریهای خاصی است که مختص یک دوره زمانی و یک منطقه است. از این رو با بررسی و مطالعه دقیق مهرها به راحتی می توان آنها را از یکدیگر باز شناخت و دوره و محل آن را مشخص نمود. به طور کلی مهر را می توان به دو دسته تقسیم کرد. الف- مهر مسطح ب- مهر استوانه ای.(همان، 123- 125 )
2- 23- مهرهای مسطح
مهرهای مسطح که عموما دارای نقوش ساه و از گل پخته، سنگ و یا استخوان ساخته می شد نقش مهمی را در معرفی صاحب خود و ارضای حس تملک ایفا نموده اند. (نگهبان، 1372، 206) مهرهای مسطح قبل از مهرهای استوانه ای رایج بود. در مورد تاریخ استفاده از این نوع مهر اختلاف نظر است. خانم ویلیامز فورت معتقد است که«مهرهای مسطح برای اولین بار در اواخر هزاره ششم ق.م در شمال سوریه و آناتولی به وجود آمد تا اینکه

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع بین النهرین، تمدن ایلام، نشانه شناسی Next Entries تحقیق رایگان با موضوع بین النهرین، نقوش اساطیری، نقوش هندسی