تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

مي‏گردد و پايه‏هاي آن فرو مي‏ريزد.
در اهميت و نقش امر به معروف و نهي از منکر در پيشبرد اهداف تربيتي اسلام.
قرآن کريم مي‏فرمايد:«الذين ان مکناهم في الارض اقاموا الصلوة و آتوا الزکوة و امروا بالمعروف و نهوا عن المنکر و للّه‏ عاقبة الامور»( سوره حج، آيه 41)
همان‏کساني که‏هرگاه درزمين به آنان قدرت بخشيديم‏نماز رابرپا مي‏دارند، وزکات مي‏دهند، وامر به‏معروف ونهي از منکر مي‏کنند، و پايان همه‏کارها از آن خداست و نيز مؤمنان را يار و ياور يکديگر مي‏داند که همديگر را امر به معروف و نهي از منکر مي‏کنند.
قرآن کريم مي‏فرمايد:«والمؤمنون و المؤمنات بعضهم اولياء بعض يأمرون بالمعروف و ينهون عن المنکر» (سوره توبه، آيه 71)
مردان مؤمن و زنان مومن دوستان يکديگرند و به نيکي فرمان مي‏دهند و از ناشايست باز مي‏دارند.
در نگاه معصومان نيز امر به معروف و نهي از منکر از مهم‏ترين برنامه هايي است که خداوند انجام آن را از پيامبرانش خواسته است و کسي که به انجام اين برنامه‏هاي الهي همت گمارد، در واقع همگام با انبياي الهي به اجراي رسالت عظيم آنان پرداخته و به تعبير رسول خدا، خليفه خدا و رسولش خواهد شد:«مَنْ اَمَرَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهي عَنِ الْمُنْکَرِ فَهُوَ خَليفَةُ اللّه‏ِ فِي الاْرْضِ وَ خَليفَةُ رَسُولِهِ» (نيشابوري، ج 12، ص 179)
کسي که امر به معروف و نهي از منکر کند، جانشين خداوند در زمين و جانشين رسول خداست.حضرت علي (عليه السّلام) امر به معروف و نهي از منکر را از همه نيکي‏ها حتي از جهاد، به مراتب برتر و مهم‏تر شمرده، مي‏فرمايد:«وَ ما اَعْمالُ الْبِرِّ کُلُّه وَ الْجِهادُ في سَبيلِ اللّه‏ عِنْدَ الاَْمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْي عَنِ الْمُنْکَرِ اِلاّ کَنَفْثَةٍ فِي بَحْرٍ لُجِّي»( نهج البلاغه، فيض الاسلام، حکمت 366، ص 1263)
امر به معروف و نهي از منکر، نقش ارزنده‏اي در اجراي احکام و حدود الهي دارد و پشتوانه محکمي براي تثبيت ارزش‏ها و ريشه کني مفاسد اجتماعي است. تجربه نشان مي‏دهد که در طول تاريخ پر فراز و نشيب اسلام، هرگاه مسلمانان نسبت به هم احساس مسئوليت مي‏کردند و يکديگر را به اعمال شايسته دعوت نموده، از بديها باز مي‏داشتند، ديگر دستورات الهي نيز ارزش واقعي خود را در متن جامعه پيدا مي‏کرد و گناه در جامعه کمتر رخ مي‏نمود. به عکس هر گاه امر به معروف و نهي از منکر به صورت دو ارزش فراموش شده در مي‏آمد و مورد غفلت يا کم توجهي قرار مي‏گرفت، ديگر احکام الهي اسلام از قبيل نماز، روزه، زکات، حج نيز هر روز کم رنگ‏تر و بي فروغ‏تر مي‏گشت.
حضرت علي (عليه السّلام) در اين باره مي‏فرمايد: «قِوامُ الشَّريعَةِ الاْمرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْي عَنِ الْمُنْکَرِ» (خوانساري، جمال الدين ، ج 4، ص 518)
قوام و جوهره وجودي شريعت امر به معروف و نهي از منکر است.
امام باقر (عليه السّلام) نيز مي‏فرمايد:«انَّ الاَْمْرَ بِالْمَعرُوفِ وَ النَّهْي عَنِ الْمُنْکَرِ سَبيل الاَْنْبِياءِ وَ مِنْهاجُ الصُّلَحاءِ، فَريضَةٌ عَظيمَةٌ، بِها تُقامُ الْفَرائِضُ وَ تَأمَنُ الْمَذاهِبُ وَ تَحِلُّ الْمَکاسِبُ وَ تَرُدُّ الْمَظالِمُ و تُعمَرُ الاْرْضُ وَ ينْتَصَفُ مِنَ الاْعْداءِ وَ يسْتَقيمُ الاَْمْرُ»( کليني، ج 5، ص 56)
همانا امر به معروف و نهي از منکر، راه پيامبران و شيوه صالحان است. فريضه بزرگي است که در پرتو آن واجبات ديگر، اقامه مي‏شود، راهها ايمن، درآمدها حلال، مظالم به صاحبان اصلي مسترد، زمين آباد، حق از دشمنان باز پس گرفته مي‏شود و امر (حکومت) تحکيم مي‏يابد.به دليل اينکه امر به معروف و نهي از منکر ضامن اجراي مقررات اسلامي، و عامل جاويدانگي دين مبين اسلام و سبب عزت اسلام و مسلمين است، از اين رو گستره آن بسيار وسيع است، هم دولتمردان را مي گيرد و هم تک تک افراد جامعه را . امر به معروف و نهي از منکر يکي از مولفه هاي اصلي فقه سياسي را تشکيل مي دهد، بر اساس يک فرايند دو سويه فرمانبران و فرمان دهندگان در يک رابطه اي متقابل، آنجا که کژي را در يکديگر مي بينند بر اساس اين اصل پوياي ديني به همديگر تذکر مي دهند؛ بر همين اساس است که امر به معروف و نهي از منکر يکي از مولفه هاي اصلي نظارت نسبت به قدرت سياسي قلمداد شده است.در قرآن مجيد و گفته هاي حضرات معصومين (ع) نسبت به اهميت آن نکات ژرفي را مشاهده مي کنيم.
پيامبر اکرم(ص) خوشبختي امت اسلام را در سايه انجام و عمل به اين فريضه دانسته اند و همين طور بدبختي آنان را در ترک اين تکليف مهم دانسته اند: «لا تزال امتي بخير ما امروا بالمعروف و نهوا عن المنکر و تعاونوا علي البر فاذا لم يفعل ذلک نزعت منهم البرکات و سلط بعضهم علي بعض و لم يکن ناصر في الارض و لا في الشيئ» امت من همواره در خير و نيکي خواهند بود مادامي که امر به معروف و نهي از منکر نمايند و تعاون بر نيکي کنند ولي اگر چنين نکنند، برکات از آنها گرفته مي شود، بعضي از آنها بر بعضي ديگر مسلط مي شوند، در حالي که نه در زمين و نه در آسمان يار و ياوري ندارند.
در جاي ديگر حضرت ترک امر به معروف و نهي از منکر را به منزله اعلام جنگ با خداوند دانسته اند: «اذا متي تواکلت الامر بالمعروف و النهي عن المنکر فليأذنوا بوقاع من الله تعالي» هنگامي که امتم در باره امر به معروف و  نهي از منکر تواکل (هرکدام شانه خالي کنند) و آن را به عهده ديگري موکول، نمايد اين عمل به منزله اعلام جنگ خداوند به حساب مي آيد. حضرت علي (ع) در آخرين وصيتش آنگاه که در بستر بيماري افتاده بود مي فرمايد: «لاتترکوا الامر بالمعروف و النهي عن المنکر، فيولي عليکم شرارکم ثم تدعوا فلايستجاب لکم» امر به معروف و نهي از منکر را ترک نکنيد زيرا که در آن صورت اشرار و ستمگران بر شما مسلط خواهند شد، آنگاه هرچه دعا کنيد دعاي شما مستجاب نخواهد شد.( نهج البلاغه، نامه 47)
در بيان بسيار زيباي ديگر علي (ع) مي فرمايد: «غايت الدين الامر بالمعروف والنهي عن المنکر و اقامه الحدود » نهايت دينداري انجام امر به معروف و نهي از منکر و برپاداشتن حدود الهي است. پيامبر(ص) در بيان ديگري مي فرمايد: «ان الله عزوجل يبغض المومن الضعيف الذي لا دين له فقيل و ما المومن الضعيف الذي لا دين له ؟ قال(ص) الذي لا ينهي عن المنکر» خداوند مومن ضعيف را دشمن دارد؛ سوال شد که چنين شخصي کيست؟ فرمود: کسي که نهي از منکر را انجام نمي دهد. حضرت علي(ع) مي فرمايد: «من ترک انکار المنکر بقلبه و يده و لسانه فهو ميت بين الاحياء» آنکه منکر را با قلب و دست و زبانش انکار نکند. ( بيزاري خود را اعلام نکند) مرده اي است بين زنده ها. (خوانساري، جمال الدين ، ج 4، ص 518).

2-4- علل امر به معروف و نهي از منکر
براي امر به معروف و نهي از منکر حکمت هاي بسيار نقل شده است، اما از برخي از سخنان علي (ع)، مي توان دلايل زير را برداشت کرد:
1. امر به معروف و نهي از منکر، مايه اصلاح عوام
حضرت علي (ع) در مورد حکمت امر به معروف و نهي از منکر مي فرمايد:« خداوند متعال فرمان دادن به کارهاي پسنديده را براي اصلاح عوام و سوق دادن آن ها به راه رستگاري و سعادت واجب کرد. همينطور نهي از منکر و باز داشتن از کارهاي ناپسند را واجب فرمود تا از کارهاي ناشايست و ارتکاب معاصي کم خردان جلوگيري شود.» (مصطفوي،حسن،1380)
2. موجب سلامت دنيا و آخرت
امر به معروف و نهي از منکر در فرهنگ اسلامي، برخلاف نظر اغلب مردم که گمان مي کنند پايبندي به اين دو تکليف ممکن است براي مصالح دنيوي فرد ضرر داشته باشد، از جمله عوامل حفظ سلامت دنيا و حتي آخرت انسان ها است.
حضرت علي (ع) در اين باره مي فرمايد:« هرکس سه خصلت و ويژگي را دارا باشد، دنيا و آخرتش سالم خواهد بود: اوّل اين که امر به معروف کند و اگر کسي او را به معروف امر کرد آن را بپذيرد (خود نيز بدان گردن نهاده، به آن معروف عمل کند)؛ دوّم اين که از کارهاي زشت نهي کند و خود نيز از مرتکب شدن منکرات بپرهيزد و سوم آن که از حدود (احکام و قوانين) الهي مراقبت و پاسداري نمايد.»( تميمي آمدي، ج ۱، ص101)
3. پابرجايي شريعت و توانمندي مؤمنان: از علل تشريع امر به معروف برپايي دين ذکر شده است.
حضرت امير المؤمنين (ع) مي فرمايد:« استواري و برپايي دين، نتيجه امر به معروف و نهي از منکر است.» و در جاي ديگر مي فرمايد: «هر که امر به معروف کند، مؤمنان را تقويت کرده و پشت آن ها را محکم ساخته است و کسي که نهي از منکر کند بيني منافقان را به خاک ماليده است» ( بحراني و همکارانش ، ج ۵، ص ۴۳۱).

2-5-روشها و شيوههاي امر به معروف و نهي از منكر
2-5-1-شيوه گفتاري
در اين شيوه، آمر و ناهي با مخاطب خود از راه گفت و گو ارتباط برقرار ميسازد.
در اين شيوه نكتههاي زير لازم است كه رعايت گردد:
آمر و ناهي، براي تأثيرگذاري در مخاطب خود، از كلمات و سخناني كه از آن عطر دوستي به مشام ميرسد، استفاده كند مثلاً بگويد: برادر عزيز و بزرگوار. امام علي(ع) در اين راستا، گفتار ملايم را سنت خوبان دانسته و فرمودهاند: «سنت (و راه و روش) خوبان و برگزيدگان از نرم و آشكار كردن سلام است.»( الكافي، ج2، ص135).
گفتار پندآميز در جان و روح، ريشه دوانده و ماندگار ميشود، زيرا فطرت انسانها، پذيراي آن است.
آمر و ناهي، به گونهاي سخن بگويد كه مخاطب احساس كند او را از خود ميداند و خيرو صلاح او را ميخواهد. آنچه را براي خود نميپسندد براي او نيز نميپسندد، در اينصورت، احساس تقابل و جدايي در او پديد نميآيد، بلكه احساس يگانگي و همدلي ايجاد ميشود(نوري همداني ،حسين،1354)

2-5-2- شيوه نوشتاري
گاهي آمر و ناهي، به دلايلي شرايط را براي امر به معروف و نهي از منكر زباني و گفتاري، مناسب نميبيند. اما يادآوري كتبي و نوشتاري را موثر تشخيص ميدهد و از اين شيوه بهره ميگيرد. روشن است كه در يادداشت كتبي نيز، نرم بودن جملات، پندآميز بودن، حفظ كرامت و شخصيت مخاطب بايد مراعات گردد.
1. شيوه عملي
منظور اين است كه گاهي آمران و ناهيان با پايبندي خود به ارزشهاي ديني و احكام الهي بهترين امر به معروف و نهي از منكر را در رفتار خود نشان ميدهند به ويژه اگر از كساني باشند كه نقش الگو براي بخشهايي از جامعه را داشته باشند.
استاد شهيد، آيت الله مطهري نيز اشاره زيبايي دارند: «شما اگر بخواهيد، به شكل غير مستقيم، امر به معروف بكنيد، يكي از راههاي آن، اين است كه خودتان صالح و با تقوا باشيد، خودتان اهل عمل و تقوا باشيد، وقتي خودتان اين طور بوديد، مجسمهاي خواهيد بود از امر به معروف و نهي از منكر، هيچ چيز بشر را بيشتر از عمل تحت تأثير قرار نميدهد.»(مطهري ،مرتضي،1366).
نكته: از آنچه بيان شد، نبايد اينگونه برداشت شود، كه اگر كسي خود معروفي را ترك كرد يا منكري را انجام داد، حق ندارد، آمر به معروف و ناهي از منكر باشد، بلكه اگر شرايط وجوب امر به معروف و نهي از منكر فراهم باشد، بر او نيز واجب است كه امر به معروف و نهي از منكر كند(مصطفوي،1380، تفسير روشن ،چاپ اول)
2. شيوه مستقيم و غيرمستقيم
در جاهايي، امر به معروف و نهي از منكر،در صورتي اثر ميبخشد كه آمر و ناهي مستقيماً با مخاطب خود، ارتباط برقرار سازد و با او به گفت و گو بنشيند، اما گاهي شرايط زماني، مكاني يا اشخاص مورد خطاب به گونهاي است كه نميتوان به شكل مستقيم، امر و نهي كرد و شايد هم اثر منفي داشته باشد در اين موارد از شيوه غير مستقيم، استفاده ميشود. به طور نمونه حضرت امام خميني(ره) در مسايل سياسي، به ويژه در مسايل داخلي و خطاب به گروهها و جناحهاي مختلف و نيز براي تصحيح يك فكر وانديشه، كه تبديل به يك جريان ميشد، از اين روش بهره ميگرفتند(نويد نيا ،منيژه ،1390)
3. شيوه «فردي» و «جمعي»
گاهي آمر و ناهي با ارتباط فردي خود با مخاطب و تذكر زباني به او، ميتوان تاثيرگذار باشد ولي گاه به تنهايي، تاثيرگذار نيست، اما اگر گروهي، سه يا چهارنفره يا بيشتر، با مخاطب گفت و گو كنند، موثر ميافتد. در اين صورت لازم است به شكل جمعي، به امر به معروف و نهي از منكر اقدام نمايند(قرائتي محسن،1383،چاپ 11)
4. شيوه تدريج
آمر و ناهي، در برخي موارد

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، طرح پژوهش، دانشگاه تهران، صاحب نظران Next Entries تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، امام صادق