تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

و در باره بعضي از اشخاص به شرايط ويژهاي برخورد ميكند و تشخيص ميدهد كه در اين مورد خاص بايد فراخوان تدريجي به معروف داشته باشد يا از منكر نهي كند زيرا در غير اين صورت يا تاثير مثبتي در مخاطب پديد نميآيد و يا اثر منفي بر جاي خواهد گذاشت.( قرشي،ج ۷، ص ۹۰٫ ۱)
5. شيوه تكرار
آمر و ناهي، در مواردي ممكن است با يك بار تذكر و يادآوري به مخاطب خود، نتواند او را به انجام معروف يا ترك منكر وادار سازد، اما ميداند كه اگر امر به معروف يا نهي از منكر را تكرار كند، در مخاطب تاثيرگذار خواهد بود، بايد از شيوه تكرار بهره گيرد.( تفسير الميزان، ج ۲۱، ص ۱۸٫ ۴)
6. شيوه تداوم
تداوم و استمرار از ديگر شيوههايي است كه آمر به معروف و ناهي از منكر، در مواردي از آن استفاده ميكند، منظور از تداوم اين است كه اگر آمر و ناهي بداند با يك مرتبه و يا حتي چند مرتبه (تكرار) تأثيري در مخاطب پديد نميآيد، اما اگر به شكل مستمر وپيوسته او را به معروف فرا خواند و از منكر باز دارد، مؤثرخواهد بود، لازم است اين شيوه را به كار گيرد تا به هدف برسد. (مکارم شيرازي، ناصر،چاپ 21)
7. شيوه ستايش
در برخي موارد و نسبت به بعضي از افراد، آمر يا ناهي تشخيص ميدهد كه اگر از خوبيهاي مخاطب خود، مدح و ستايش كند، او در انجام معروف يا ترك منكر، عزم و اراده بيشتري از خود نشان ميدهد و به اصلاح رفتار ناشايست خود ميپردازد. مثلاً به كسي كه اهل مروت و جوانمردي است، گفته شود تو كه آدم جوانمردي هستي و ميداني كه خداوند جوانمردان را دوست دارد، چرا به اين انسان مظلوم و ستمديده، كمك نميكني؟ يا اين كه چرا دستت را روي آدم ضعيفي، بلند ميكني؟
نكتهها:
1- در مدح و ستايش افراد، بايد توجه شود كه بيش از اندازه لازم ستايش نشود زيرا آثار سوئي ممكن است در پي داشته باشد.
2- چون تمجيد و ستايش از ويژگيهاي خوب افراد، به نوعي با تشويق افراد از نظر معنا و تأثيرهمانندي و مشابهت دارد، از آوردن عنوان تشويق به شكل جداگانه، خودداري گرديد.
8. شيوه «نكوهش»
در پارهاي موارد و افراد، آمر يا ناهي، تشخيص ميدهد كه اگر به نكوهش و ملامت فرد، نسبت به ترك معروف يا انجام منكر بپردازد، موثر خواهد بود. مثلاً به كسي كه نماز نميخواند بگويد؛ تو كه اين همه ادعا داري، كه آدم پاك و پاكيزهاي هستي، چرا نماز نميخواني؟ تو كه ميگويي انسان بايد دلش پاك باشد، چرا با خدا نيايش نميكني؟
1- قرآن كريم نيز در آيات متعددي به سرزنش و ملامت برخي انسانهاي گريزان از حق پرداخته و با تعبيرهاي متفاوت و متنوعي از آنان ياد كرده است: مرگ بر اين انسان، چقدر كافر و ناسپاس است چرا آنها از اين تذكر، روي گردانند؟! به خران رمندهاي مانند، كه از شيري گريزان شدهاند!
2- سرزنش و ملامت ديگران، از مصاديق تنبيه (و مرحلهاي از آن) به شمار ميرود (از اين رو، از آوردن عنوان تنبيه، به شكل جداگانه و مستقل، خودداري شده است).
3- سرزنش و نكوهش را نبايد با بدزباني و دشنام دادن اشتباه كرد، زيرا دو مقوله جداگانهاند.
4- در نكوهش افراد ميتوان از راهكارهاي مختلفي همچون: تحريك عواطف و احساسات مخاطب، تحريك غيرت ديني يا غيرت انساني و يا ايجاد انگيزه رقابت با ديگران بهره گرفت( نظارت همگاني، ش ۱۱، مهر ۶۴٫)

9. 8. شيوه كنترل
يكي ديگر از راههاي تحقق معروف و انجام آن و ترك منكر، از سوي فرد يا افراد، شيوه اعمال كنترل و مراقبت بر رفتار مخاطب است، به گونهاي كه خود او بداند، كه زير نظر قرار دارد. اين شيوه در حوزههاي مختلف مانند، تعليم و تربيت فرزندان و دانشآموزان و نيز كنترل افراد در جامعه و يا كاركنان در محيط كار (براي ارتقاء وافزايش كارايي و كاهش تخلفات) و… كاربرد دارد(موسوي همداني،باقر،1374)
جامعه شناسان در بحث رفتار كج روانه و انحرافآميز افراد و نوع برخورد با آن، ديدگاهها و تئوريهاي مختلفي ارائه كردهاند كه از جمله نظارت و كنترل اجتماعي است. همچنين آنها براي اجرايي كردن نظارت و كنترل اجتماعي، مكانيسمهاي گوناگوني را مورد بحث و دقت نظر قراردادهاند كه عبارتند از:
1. نظارت هاي اجتماعي دروني
يعني درون ذهني كردن (و ملكه ساختن) هنجارها، انسانها در نتيجه يك فراگرد موفق اجتماعي شدن، هنجارهاي يك فرهنگ را ملكه ذهنشان ميسازند و به خودي خود از هنجارها پيروي ميكنند و وجدان افراد، بهترين ناظر رفتارشان به شمار ميآيد.
2. نظارت هاي اجتماعي بيروني (يا خارجي)
اين نظارتها را نيز به دو قسم كنترلهاي رسمي و غيررسمي، تقسيم كردهاند(افتخاري اصغر، 1383، ص425)
الف:كنترل رسمي
كنترل اجتماعي رسمي، در برگيرنده تلاشها و اقداماتي است كه جناح اقتدار، آن را در جهت مقابله با وقوع جرم و كج روي در جامعه، عهدهدار ميشوند.
ب:كنترل غيررسمي
گونهاي از انواع مكانيسمهاي كنترل اجتماعي است كه در گسترهاي به فراخناي تمامي جامعه، توسط هر يك از اعضاي آن و در محيطهاي متفاوتي مانند: خانواده، مدرسه، محل كار، اماكن مذهبي و… مجال تحقق مييابد برخي از جامعه شناسان بر اهميت توجه به مكانيسمهاي داخلي (دروني)و خارجي (بروني) هر دو تاكيد دارند اما برخي ديگر چون دوركيم بر كنترلهاي خارجي و تاثير آن بر پيشگيري از رفتار انحرافآميز تاكيد بيشتري دارند.

نكتهها:
1- منظور از بهرهگيري از شيوه كنترل (در راستاي برپايي ارزشها و ترك منكرها) كنترل خارجي است نه دروني، يعني پدرها و مادرها به گونههايي بايد مراقب رفتار فرزندان خود، دوستان آنان و… باشند.
2- جامعه شناسان، معمولاً كج روي و رفتار انحرافي را رفتارهايي كه با هنجارها و ارزشهاي اكثر اعضاي يك گروه يا جامعه، همنوا نيستند اطلاق ميكنند. از سويي هنجارها و قواعد و اصول پذيرفته شده، توسط هر جامعهاي با جوامع ديگر متفاوت است، در نتيجه اين هنجارها و ارزشها، به شكل امر نسبي در ميآيد كه در جامعهاي خوب است و مخالف با آن انحراف تلقي ميشود و در جامعهاي ديگر پذيرفته شده نيست و بنابر اين مخالفت با آن، كج روي و انحراف به شمار نميرود. ليكن اين ديدگاه از نظر جامعهشناسان مطرح است اما در اسلام عزيز، ارزشها (معروفها) و ضد آن (منكرها) نسبي نيستند. در بينش اسلامي، هر كس مطيع خداوند و رسول (ص) او باشد (به دستورات و اوامر آنان عمل كند و از هر چه نهي كردهاند، پرهيز كند)، انساني خوب و ارزشي است و هركس نافرماني آنان را در پيش گيرد (به حرامها و منكرها عمل كند و واجبها را ترك گويد)، انساني بد، منحرف و عاصي است.
10. شيوه يادآوري نعمتها و مسئوليتها
برخي از افراد، گاه بر اثر غفلت زدگي، در انجام واجبها، سستي ميورزند يا پارهاي از گناهان را مرتكب ميشوند، اگر كسي به آنان يادآوري كندكه انسان در برابر همه نعمتهايي كه خداوند به او ارزاني داشته است مسئول است و مورد سئوال قرار خواهد گرفت و بايد پاسخگو باشد، ميتواند در اصلاح وي موثر واقع شود. در روايتي از امام صادق(ع) نقل شده است: از جمله پندهايي كه لقمان به پسرش ميداد اين بودكه: بدان فردا(روز قيامت) كه در دادگاه الهي، حاضر شوي، از تو،در باره چهارچيز، سئوال خواهد شد؛ از جوانيت، كه در چه چيزي آن را گذراندي و از عمرت،كه در چه چيزي آن را فاني و سپري كردي و از مال و ثروتت، كه از كجا بدست آوردي؟ و از اين كه آن مال و ثروت را، در كجا خرج و هزينه كردي؟ (اين پرسشها از تو خواهد شد) پس خود را براي آن و پاسخ دادن به پرسشها آماده كن.( وسائل الشيعه، ج ۱۱، ص ۵۹٫ ۳)
11. شيوه بيان پاداش
گاهي آمر يا ناهي، با بيان پاداش عمل خوب، ميتواند مخاطب را به انجام آن ترغيب كند و با بيان كيفر و عقاب عمل زشت و منكرع او را از انجام يا تكرار آن باز دارد.

12. شيوه تغافل
در برخي موارد، براي اصلاح رفتار ناشايست فرزند، دانشآموز، كارمند، دوست و…، بهترين واكنش، تغافل در برابر عمل مخاطب است. تغافل يعني خود را به غفلت زدن، يعني با اين كه آن حرف را شنيدهاي آن را نشنيده بگيري و با اين كه آن كار را ديدي، آن را نديده بگيري و به روي خود نياوري! اين واكنش شما سبب ميشود تا فرد از رفتار خود شرمنده شود و در پي اصلاح رفتار خود و بازسازي آبروي از دست رفتهاش برآيد. در اين موارد، برخورد صريح، گاه نتيجه عكس ميدهد.
روانشناسان اين شيوه و روش در اصلاح رفتار را، روش خاموشي(Extinction) مينامند و بر اين باورند كه اگر به رفتاري كه شخص از خود بروز ميدهد، توجه نكنيم و آن را مورد تقويت قرار ندهيم. آن رفتار خاموش شده و احتمال تكرار آن كم ميشود( صابري، 1383، ص 484)
البته اگر بخواهيم از اين روش براي كاهش رفتار نامطلوب استفاده كنيم، بايد به نكاتي توجه كنيم:
1) در درجه اول، اين كه رفتاري را كه شخص انجام ميدهد ضرر و زيان جسماني و رواني نداشته باشد، اما اگر خطري فرد را تهديد مينمايد، خاموشي جايز نيست.
2) در جايي از خاموشي ميتوان استفاده كرد و نتيجه گرفت كه تقويت كنندههاي رفتار نامطلوب تحت كنترل درآيند.
13. شيوه ارائه جايگزين
آنچه در حوزه امر به معروف و نهي از منكر و در محدود شناخت آمر و ناهي، بايد مورد كنكاش قرار داشته باشد، اين است كه گاه به فردي كه عمل نادرستي انجام ميدهد، پيشنهاد انجام كار ديگري بدهند، چرا كه با راهنمايي كردن افراد براي شكوفايي استعدادهاي خود در راه درست و تشويق آنان، ميتوان از هدر رفتن استعداد و عمر آنان، در كارهايي كه شايسته نيست، پيشگيري كرد.
14. شيوه تخليه روحي – رواني
برخي افراد كه به رفتارهاي نابهنجار گرايش دارند، از جامعه (خانه، مدرسه، محيط) طرد ميشوند، جاي برخوردهاي عاطفي و تربيت ديني، در زندگي اين اشخاص، خالي است و يا حضور كم رنگي از آن را ميتوان مشاهده كرد، معمولاً به اين افراد و رفتار و گفتار آنان بي توجهي شده است، از اين رو عقدهاي بزرگ، بر روح آنان سايه انداخته و رنجي ريشهدار با آنان، همراه گرديده است. چنين روح و رواني، در برابر مشكلات زندگي، بسيار شكننده ميشود و يا احساس شكست ميكند، از اين رو به برخي اعمال نادرست روي ميآورد، تا آن احساس تلخ را بپوشاند. ليكن وقت گذاشتن و گوش دادن به سخنان آنان، تا حد زيادي آنان را آرام ميكند و به تعبير خود آنان؛ با بيان كردن اين درد دلها سبك ميشوند و احساس راحتي ميكنند. لذا لازم است آمر و ناهي در برابر اين افراد با حلم و بردباري، زمينهاي براي گفت و گو، فراهم سازد و با ايجاد اعتماد، به اصلاح رفتار آنان بپردازد(بوزان،1388،انتشارات مطالعات راهبردي، ترجمه پژوهشکده مطالعات راهبردي)
15. شيوه استناد به الگوها
در هر جامعهاي، الگوهايي شايسته، در حوزههاي مختلف وجود دارد. در موارد بسياري، براي اصلاح رفتار افراد، استناد به اين الگوها، سودمند و كارساز است. پروردگار متعال پيامبران(ص) و نيز پيشوايان معصوم(ع) را الگو و اسوه مردم قرار داده است.
16. شيوه تنظيم روابط
در اين شيوه گاهي با ايجاد ارتباط با مخاطب و يا كم و زياد كردن ارتباط، هدف از امر به معروف و نهي از منكر ميسر ميگردد(نراقي،ملا احمد،1365)
اين مرحله، از ايجاد ارتباط ، آغاز و به مراحل توسعه و گسترش آن ميرسد. آمر و ناهي، گاهي تشخيص ميدهد در صورتي كه با مخاطبان خود، طرح دوستي و رفاقت بريزد و اين دوستي را تداوم و توسعه دهد، ميتواند آنها را به انجام معروفها وادار و يا از انجام منكرها باز دارد. اين شيوه در بسياري موارد، اثربخش ميباشد. بزرگان بشريت، از اين شيوه براي هدايت انسان و دعوت به توحيد و خير و نيكي، بهره فراوان گرفتهاند.
نوع ديگر از تنظيم رابطه، محدودسازي آن با مخاطب است، به اين معنا كه آمر و ناهي، با فرد يا افرادي دوستي يا پيوند خويشاوندي دارد و با آنان رفت و آمد ميكند، برخي از آنان، نسبت به انجام معروفها سهلانگارند (مثلاً خمس مال خود را نميدهند يا نماز نميخوانند) و برخي ديگر پارهاي از منكرها را انجام ميدهند (مثلاً دروغ ميگويند، عيبجويي ميكنند و يا…)
اگر آمر وناهي، احتمال دهد كه امر ونهي زباني او تاثيرگذار است، بايد آنان را امر به معروف و نهي از منكر كند. اما اگر گفتن را كارساز نميداند، ولي كم كردن رابطه را موثر ميداند، بايد از اين شيوه استفاده كند و رفت و آمدهاي خود را با آنان كمتر

پایان نامه
Previous Entries تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، نهج البلاغه Next Entries تحقیق رایگان با موضوع امر به معروف، استفاده از زور، نماز جمعه، آرمان شهر