تحقیق درمورد سوره بقره

دانلود پایان نامه ارشد

آسيب پذير جامعه ، نياز مندي را در جامعه افزايش مي دهند و بر فاصله دو قشر فقير و غنيّ جدايي بيشتري ايجاد مي کنند. معاملاتي که اگر چه افراد نيازمند براي تأمين معاش خود مجبور به انجام آن هستند ، اما سطح وابستگي فقرا را به قشر غنيّ جامعه بيشتر مي کند. و به عنوان خطراتي جامع? اقتصادي مسلمانان را تهديد مي کند . از آن جمله مي توان به معاملات ربوي ، کم فروشي و احتکار و …. اشاره نمود . تحريم قطعي اين گونه معاملات و لغو سود هاي حاصل از آن ، يکي از فروع انقلاب اقتصادي قران است.146
آيت الله طالقاني تفکر اقتصادي خود را ” اقتصاد در پرتو ايمان و اعتقاد ” مي نامد . او منشأ پديده هاي اجتماع و اقتصاد را نفوس بشري مي داند . نفوس بشري ترکيبي است از انديشه ها و اخلاق و فطريات و غرايز . چگونگي روابط اجتکاعي و اقتصادي و طبقاني ، ترکيبي از انعکاس و ظهور همين نفسيات است و از اين رو منشأ شکل اجتماع و حرکت تاريخ ، انسان مي باشد.
2-2-3. دين و اخلاق
آيت الله طالقاني محور دين را توحيد معرفي مي کند . مبنا و اساس اصول اعتقادي در پيروان اديان توحيدي ، ايمان و باور قلبي به خداي يگانه است که اصطلاحاً به آن توحيد گفته مي شود. اين مسئله براي انسانها امري فطري محسوب مي شود و مبناي دعوت انبيا نيز بر همين اساس بوده است.
آن چه که از آثار و انديشه هاي مرحوم طالقاني بر مي آيد اين است که ايشان اخلاق را از دين و سياست جدا نمي داند بلکه حاکميت سياسي جامعه را نيز بر محور اخلاق قائل است چرا که يکي از محور هاي اساسي اخلاق ” آزادي ” است ؛ آزادي يعني در حاکميت خدا بودن و زير سلطه غير خدا نرفتن است . بر اين اساس، مرحوم طالقاني آزادي را در اديان توحيدي و اکمل اديان، يعني دين اسلام جست و جو مي کند و معتقد است که پيش از هر مکتب و مسلک، اين اديان توحيدي بوده اند که نداي آزادي افراد بشر را سر داده اند و ارسال رسل نيز براي اين کار بوده است: ” انبياء آمدند تا انسان را از همه شرک ها، از همه بندها، از همه محدوديت ها، از همه يک جهت بيني ها، يک بعد بيني ها، در يک بعد بودن ها آزاد کنند و بر گردانند به انسان مستقل و عاقل فطري “
تسامح و مدارا از ويژگي هاي برجسته و چشم گير آيت الله طالقاني بود و اين ويژگي در او دو چندان ارزش و فضيلت دارد : يکي از آن رو که وي در جامعه اي مي زيست که تسامح ، قاعده و هنجار نبود و برعکس ، خشونت و سخت گيري و تعصّب ، شايع و لرزش بود . و ديگر اين که او تسامح را با تديّن و به عبارت ديگر مدارا کردن را با مداهنه نکردن ، به هم آميخته بود . يعني ضمن پايبندي به اصول و ارزش هايي و کوشش براي تحقق آن ها ، با مخالفان و دگر انديشان تسامح و مدارا مي کرد .
مرحوم طالقاني بر آن بود که پيشرفت اسلام و مسلمان شدن مردم در عصر بعثت ، نخست به سبب اخلاق رحمت آميز پيامبر و سپس به سبب منطق و هدايت قران بود .
هم چنين وي مي گويد: ” دعوت اسلام دعوت به رحمت و آزادي است . “و ما ارسلناک الا رحمه للعالمين.” ما نظام اسلامي مي خواهيم که در پرتو رحمت باشد . ما اگر همان رسالت رحمت الهي را محقق کنيم، بسياري از مشکلات حل مي شود و بسياري از تشنّجات از ميان مي رود.”
به اعتقاد مرحوم طالقاني ، توحيد تنها يک عقيده قلبي نيست که انسان را به سوي عبادت و معابد مي کشاند و فقط در کارهاي عبادي به کار مي آيد. تنها دعوت پيامبران، توحيد در ذات و توحيد در عبادت نبوده، بلکه اين دو، مقدمه و پايه فکري و عملي براي توحيد در اطاعت بوده است. توحيد در ذات، مقدمه توحيد در صفات است تا اين صفاتي را که در قرون تاريک گذشته و در عصر تمدن به زورمندان ناچيز و بيچاره از روي خود باختگي مي چسباندند، سلب کنند و براي خداوند معتقد شوند و توحيد از عقيده و فکر در مجراي اراده و عمل و فعل و انفعال خلقي و اجتماعي درآيد.
يکي از ابعاد تفسيري مرحوم طالقاني ، توجه به نکات تربيتي و اخلاقي در اصلاح جامعه ، به ويژه در حوزه اخلاق و رعايت حقوق ديگران و اصلاح ساختار فرهنگي و رفتار اخلاقي است . اين که جامعه اسلامي از دروغ و فريب و نقض پيمان و نفاق رنج مي برد ، به آموزه هايي بر مي گردد که دروغ و غيبت و فريب دادن را به شکل مصلحت آميزي توجيه و فرهنگ رواج آن را در خانواده و در مرحلة بعد در جامعه و حکومت گسترش مي دهد ، و در نتيجه جامعه ديني از هر جامعه غير ديني بدتر و مبتلا به دروغ و دورويي و خلف عهد و بي ثباتي امنيتي است . تملّق و چاپلوسي رواج مي يابد . چون ظاهر گرايي و سخت گيري ها زياد است ، تظاهر و نفاق در جامعه ديني امري عادي مي شود .
نمونه چنين جامعه اي در گذشته ، بني اسرائيل در فراز از مسئوليت و بهانه جويي هاست و ياد آوري قران براي درس و تجربه از گذشته ها بوده است .
آيت الله طالقاني در تفسير بعضي از آيات ، اين بيماري را مي شناساند و به مناسبت به آن اشاره مي کند و سعي مي نمايد انديشه خواننده را به حقايقي از فضاي موجود جامعه باز کند ، و براي روشن کردن حقايق قراني هر بار از زاويه اي بدان ها بپردازد ، و نور ايمان را بر آن پرتو افکند . در سوره بقره که اين داستان ها ذکر و تجربه جامعه ديني آنان باز گو شده ، اين آفت به مناسبت ذکر مي گردد . گاه از زاويه تاريخي و گاه کلامي و گاه از روش تحليل يا بيان علوم تجربي ، گاه با ذکر احاديث اهل بيت (ع) و گاه از منظر ادب و شعر بدان ها مي نگرد .147
استاد شهيد مطهري نيز در تبيين گزاره هاي ديني و معرفتي متناسب با هر مبحثي از روش متنابه آن استفاده کرده است . که در روش شناسي تفسيري استاد اشاره خواهيم کرديم .
2-3. آسيب شناختي معرفت ديني در انديشه آيت الله طالقاني(ره)
واژه ي آسيب شناسي يک اصطلاح پزشکي است و در دانش پزشکي به آن نوع مطالعه اي اطلاق مي شود که در صدد است با مشاهده و مطالعه ي عوارض بيماري ، علل و ريشه هاي آن را بکاود و بيابد، غايت آسيب شناسي، درک درست بيماري براي تشخيص درمان است، به همين دليل آسيب شناسي به معناي برخورد مثبت و مشفقانه با عارضه است و با طرد و رد متفاوت است .148
از جمله آسيب هاي معرفتي که به فهم متون ديني مربوط هستند ، عبارتند از : تحريف دين ، بدعت در دين ، تفسير به رأي ، اختلاف در ضبط و نقل متون ديني ، اختلاف قرائت و فهم ، اختلاف تفسير و تأويل و اختلاف در تطبيق ، اختلاف در روش شناخت يا اثبات يا روش تفسير دين ؛ مثل تکيه صرف به ظواهر و ناديده گرفتن ارزش عقل ( تحجّر) ، اصالت دادن به عقل ، ادعاي تحول معرفت ديني و تاريخي دانستن تعاليم دين ، آزاد انديشي افراطي و انواع سوء فهم ها که در تاريخ انديشه ديني وجود داشته و دارد .
در متون ديني به برخي از مهم ترين عوامل آسيب زا اشاره شده است. آفت هايي مانند افزودن و کاستن چيزي به دين ، التباس حق به باطل و نسخ و حذف و اشتباهات مربوط به واژه نگاري و عدم رعايت حفظ و نقل متون ديني ، خود مي توانند موجب سوء فهم و مانع دست يابي به شناخت صحيح و مقصود اصلي شارع باشند و عدم توجه به اين عوامل باعث موجب مي شود متکلّم ، فقيه و مفسِّر در برداشت از متون ديني و فهم حقيقت دين ، دچار حيرت و سردرگمي و لغزش و کج فهمي شوند ، و از کشف و درک گوهر معنا و حقيقت دين باز بمانند .
بنابراين يکي از آسيب هاي جدي معرفت ديني که مربوط به باز شناسي و بازخواني متون ديني است ؛ همين مشکل ضبط و ثبت و نسخ و حذف واژگان و به اصطلاح احتمال تحريف لفظي و معنايي نصوص ديني است.
اين مسئله در مورد کساني که روحيه اخباري گري و پژوهش نصّ گرايانه دارند و به معيار ارزيابي عقلاني وقعي نمي نهند، بيشتر باعث لغزش و برداشت ناصواب بوده است ، زيرا که در متون ديني تاريخي همواره به علل مختلف،احتمال جعل و تحريف و نقص وحذف اسقاط وجود دارد.
از جمله ديگرآسيب هاي معرفت شناختي دين اين است که انسان در تبيين و توجيه آموزه هاي دين ، به روش هاي برون ديني و مثل روش هاي تجربي ، پديدار شناختي ، تاريخي و روان شناختي و به طور کلي به روش هاي عرفي و بشري تکيه کند و بخواهد همه آموزه هاي ديني را با فهم و درک بشري و به زبان عرف تحويل و تقليل دهد. برخي از دين شناسان با اين رويکرد به دين شناسي مي پردازند. آنان چنين ادعا مي کنند که بهره گيري از متون درون ديني براي شناخت و اثبات حقانيت دين ، مستلزم دور است و حقانيت و صدق و اعتبار را نمي توان با استناد به همان آموزه ها به اثبات رساند . از نظر پيروان اين ديدگاه ، اثبات صدق و معقول بودن گزاره هاي ديني در گرو اثبات عقلاني آن هاست. لذا گزاره هاي ديني را صرفا بدان جهت که گفته هاي خدا و ره آورد وحي هستند را نمي توان نشانه مقبوليت و صدق حقانيت شمرد.
استدلال ديگر اين دسته اين است که : ” فهم متون ديني در گرو تعيين و تحديد انتظارات ما از دين و قدرت پاسخ گويي دين است. بنابراين آدميان پيش از مراجعه به متون ديني ، بايد اين گونه مسائل را حل کنند تا بتوانند پاسخ هايي غير درون ديني براي منکران و شکاکان اقامه کنند .” 149
به هر حال ، مصلحاني هم چون مرحوم طالقاني در سد? اخير ، با شعار بازگشت به قران يا بازگشت قران به متن جامعه ، اين جنبش را پيش بردند . حرکت اصلاحي ، کم کم قران را از انزوا خارج کرد و به صحنه زندگي آورد و به تعبيري ” کانون نور و گرما بخش نهضت اصلاح که از يک قرن پيش در جهان اسلام در گرفته بود و سيد جمال الدين اسدابادي سلسله جنبان و امام خميني انقلاب افرين آن شد ، همانا قران و باز گشت به ان و اوردن قران به صحنه بود ، و مرحوم طالقاني در جهاد چهل ساله اش از يا ربِّ إنَّ قَومي اتَّخَذوا هذا القُرانَ مَهجورا آغاز کردوبه آستانه اميد إنَّ هذا القران يَهًدي لِلّتي هِيَ أقًوَم ( انقلاب اسلامي )راه برد .
اگر دشمنان نتوانستند از نفوذ قرآن جلوگيري کنند و جلوي جاذبه هاي آن را بگيرند ـ کتابي که منشأ تمدّن عظيم اسلامي و موجب ترقي مادي و معنوي و سيادت و فتوحات سريع مسلمانان در خاور و باختر بود ـ اما متأسفانه منافقان و دوستان نادان با شيوه هاي خاصّي آنان را به مقصود رساندند و ان اثر عميق و فرهنگ ساز را از قران گرفتند . مانند ان که جنبه تقدس و تبرک به قران داده و ان را کتاب ورد خواندند ، که صرفا خواندن ان خواسته شده ، نه فهميدن ان . نيز بيشتر به مباحث حاشيه اي از قبيل قرائت و لغت و اعراب توجه شد نه تدبر و انديشه در آن .
مرحوم طالقاني در اين باره مي گويد : ” هراندازه مباحث قرائت و لغت و اعراب و مطالب کلامي و فلسفي در پيرامون آيات قران وسعت مي يافت ، اذهان مسلمانان را از هدايت وسيع و عمومي قران محدود تر مي ساخت. ”
و در جاي ديگر مي نويسد : ” اين کتاب هدايت که چون نيم قرن اول اسلام ، بايد بر همه شئون نفساني و اخلاقي و قضاوت وحکومت حاکم باشد ، يک سره از زندگي بر کنار شده و در هيچ شأني دخالت ندارد . دنياي اسلام که با رهبري اين کتاب ، روزي پيشرو و رهبر بود ، امروز دنباله رو شده . کتابي که سند دين و حاکم بر همه امور بوده ، مانند آثار عتيقه و کتاب ورد تنها جنبه تقديس و تبرک يافته و از سر حدّ زندگي و حيات عمومي بر کنار شده ، و در سر حدّ عالم اموات و تشريفات آمرزش قرار گرفته و آهنگ ان اعلام مرگ است .
در نگاه مرحوم طالقاني موانعي که جلوي آثار تربيتي و هدايتي قران را گرفته قابل توجه است . نخست ، اين که تفسير ها و يافته هايي از قران ارائه مي شود که هيچ کاربردي براي انسان اين روزگار ندارد .
وي مي گويد : “چه بسا اصطلاحات و دانش هايي که براي فهم قران که تفسير هنر و معلومات مفسِّرمي باشد ، تا ان جا که مفسِّر خواسته همه آرا و انديشه هاي خود را مستند به قران سازد ،و با آيات وحي اثبات کند . دوم و مهم تر ، اين که برخي مي خواهند آيات قران را با پاره اي از روايات مجعول و ضعيف و دور از عقل ، تفسير نمايند و اين مانعي است که جلوي اثر تربيتي قران را در جامعه مي گيرد .”
درد و دريغ طالقاني اين است که : ” اين گونه رواياتي که در تفسير و معارف آمده ،

پایان نامه
Previous Entries منبع پایان نامه درمورد بورس اوراق بهادار، تحلیل شبکه ای، تحلیل شبکه Next Entries تحقیق درمورد فقه و احکام، اصالت وجود