تحقیق درمورد دوران مدرن، نظام آموزشی، دانش آموختگان، اخوان المسلمین

دانلود پایان نامه ارشد

نیز ادامه داشته چنان که بر اساس قانون، رئیس شورای عالی طریقههای صوفیه که شیخ المشایخ صوفیه در مصر تلقی می‌شود و به عنوان عالیترین نهاد نظارت و تصمیم‌گیری در کلیه امور پیروان و مریدان صوفیه در نظر گرفته میشود به طور مستقیم از طرف رئیس جمهوری و از میان قطب و شیوخ یکی از طریقه های صوفیه منصوب می شود.327

دوران مدرن
در مصر میتوان چند نقطه عطف را به عنوان آغاز دوران معاصر در نظر گرفت: حمله ناپلئون به مصر (1798م)، تشكيل حكومت محمدعلي پاشا (1805م)، آغاز اصلاحات محمد علی يا ورود بريتانيا به مصر (1882م). اما اجازه دهید بدون مناقشه بر سر اینکه کدام یک از این زمانها را میتوان آغاز دوران معاصر مصر دانست، بحث دوران معاصر را از ورود ناپلئون به مصر آغاز کنیم. اروپا از قرن 15م عصر روشنگري را آغاز كرده بود و به شدت فاصله تمدني خود را از تمدنهاي ديگر بيشتر نمود و پس از آن بود كه دوران استعمار در قرن 19م/ 13ه‌ق آغاز گرديد. نقطه آغاز اين هجوم و استعمار را ميتوان حمله ناپلئون به مصر 1798م/ 1213ه‌ق و اشغال نظامي مستقيم آن سرزمين اسلامي دانست. اهداف اين حمله مشخص بود: توسعه امپراتوري فرانسه و غارت آن مستعمره ثروتمند و محكم كردن موضع فرانسه در مصر در رقابت با انگلستان و جهتگيري عليه عثماني و تسلط بر هند و به طور كلي ترويج الگوهاي تمدن جديد غربي در مصر328.
در اواسط شوال 1215هق/ مارس 1801م نيروي دريايي بريتانيا و ارتش عثماني حمله مشتركي را عليه فرانسويها در مصر انجام دادند كه سرانجام به بيرون راندن فرانسويان انجاميد و حكومت به عثمانيها سپرده شد. پاشاي جديد مصر كه از طرف سلطان عثماني به مصر آمده بود آن چنان شقاوت و بيرحمي از خود نشان داد كه ديگر براي كسي قابل تحمل نبود. در صفر1220ق/ مه 1805م مشايخ الازهر در اعتراض به اين خشونتها كلاس درس را تعطيل كردند و نزد محمدعلي رفتند كه به عنوان يك افسر در خدمت پاشاي عثماني بود و از وي خواستند پاشاي ترك را بركنار كند. محمدعلي از ايشان پرسيد چه كسي را براي جانشيني پاشا در نظر گرفتهاند، ايشان در پاسخ وي گفتند: «ما از شما تبعيت خواهيم كرد و شما را مطابق موازين شرعي به حكمراني ميپذيريم، زيرا در سيماي شما آثار عدالت و نيكوكاري را مشاهده كردهايم.» محمدعلي نيز سرانجام با فراز و نشيبهايي در سال 1226ق/ 1811م حكومت خود را بر مصر تثبيت كرد329.
اما تغییرات در مصر چگونه حادث شدند؟ بناپارت بعد از تصرف مصر «انستيتوي مصر» را تاسيس كرد تا از اين طريق متخصصين فرانسوي نظريات فني خود را ارائه دهند330. در همين راستا دو نشريه در مصر منتشر شد كه منجر به ورود تكنولوژي چاپخانه با حروف عربي به مصر شد. «شيخ حسن العطار» كه در دوران محمدعلي و بين سال‌هاي 1246ـ 1250 ه. ق/ 1830ـ 1834م رئيس الازهر بود،‌ تحت تاثير علوم فرانسوي قرار گرفت و به آموختن زبان فرانسه پرداخت. او به دليل اين آشنايي و تحت تاثير علوم غربي تمايل به اصلاح برنامه و روش آموزش الازهر پيدا كرد. به دليل همين نگاه اصلاحي، محمدعلي پاشا او را به رياست الازهر گمارد و سردبيري روزنامه رسمي «الوقايع المصريه» را به او سپرد331.
علاوه بر آشنا شدن جهان عرب با پيشرفتهاي نظامي و تكنولوژيك غربيان، آشنايي آنان به طرز انديشه اروپائيان در باب دين و دولت و رابطه اين دو بود. فرانسويان علاوه بر ابزارهاي نظامي، سعي كردند انديشههاي خويش را در جامعه مصر آن روزگار پيدا كنند و يكي از مهمترين اين انديشهها، آموزه عرفيگرايي بود. پيشگامان عرفيگرايي در جامعه عرب آن زمان، اغلب همان دانش آموختگان «كالج پروتستان سوريه» بودند كه اندكي بعد به مصر مهاجرت و در آن جا به واسطه فضاي مناسب پيش آمده پس از حمله ناپلئون، به گسترش و نشر باورهاي خود ميپرداختند. اين گروه با راهاندازي مجلهاي به نام «المقتطف» و با تاکيد بر مفاهيمي نظير ميهنگرايي و تابعيت، در پي ريزي پايهها و بنيادهاي عرفيگرايي تلاشهاي فراوان كردند. نخستين عملكرد آنان تخطئه سنت بود؛ به باور آنها در مسير مدرنيزه كردن جامعه و رويكرد خردگرايانه آنان، سنت به مثابه مانعي در اين فرآيند بود و تنها سنت‌هايي را از اين نگاه مستثني ميكردند كه با اين فرآيند در تعارض نباشد. ديگر اعتقاد آنان براي پيشرفت جهان عرب گسستن از پايههاي خود و اقتباس بيحد و حصر از فرهنگ غربي است. ماديگري، سوسياليست، عرفي‌گرايي، دارونيسم، نفي متافيزيك، علم باوري، اومانيسم و .. از ديگر افكار آنهاست. از متفكران اين گروه به «شبلي شميل» و «بشير فواد» ميتوان اشاره کرد332.
محمدعلي بعد از آن كه توانست از عثمانيها مستقل شود، دولتي متمركز ديوان سالار به سبك اروپايي با ارتشي ملي را راه اندازي كرد. او به توسعه اقتصادي پرداخت، و از طريق ايجاد انحصارات، روايت به روز شدهاي از سلطنت موروثي را به وجود آورد333. موارد چون ورود صنعت چاپ،334 تاسیس نظام آموزشی مدرن در برابر نظام آموزشی سنتی،335 تغییرات بنیادین اقتصادی336 و اجتماعی،337 چاپ روزنامه،338 اعزام دانشجو به اروپا339 و شکل‌گیری طبقه جدید بورژوا و طبقه متوسط شهری340 را میتوان مهمترین تغییراتی دانست که جامعه سنتی مصر را به مرور دچار تغییر کرد. تغییراتی که نهادهای دینی مصر را که سالها در ساختار سنتی نقش خود را بازی میکردند به چالش کشید که فرق صوفیه نیز از این قاعده مستثنی نبودند.
آنچه که مشخص است طرح واره سیاسی اهل سنت با شاخصههایی چون جبرگرایی، اقتدارگرایی و شخص محوری در دوران مدرن نیز باز تولید شد. این پدید در بعد سیاسی چه در دوران پادشاهی و چه در دوران جمهوری از دهه 50 م به بعد نیز باز تولید شد و این شاخصهها را میتوان در این دوران نیز بررسی نمود. به تحقیق تشکیل شورای عالی طریقتها و انتخاب شیخ المشایخ توسط رئیس جمهور از نشانههای آن محسوب میشود یا میتوان به کنفرانس تصوف در آوریل ۲۰۰۵م اشاره کرد در پی تعدیل در ماده ۷۶ قانون اساسی مصر، شیخ حسن شناوری و دیگر اعضای شورای عالی تصوف برای تمدید دوره ریاست جمهوری مبارک با وی بیعت نمودند و به این ترتیب، خط مشی کلی تصوف در مصر یعنی تبعیت کامل از حاکم زمان و خودداری از درگیری با حاکم وقت، همچنان ادامه یافته است.341
در بعد اجتماعی نیز باید اذعان کرد فرق صوفیانه جایگاه اجتماعی سابق خود را ندارند و در مسائل سیاسی و اجتماعی همچون گذشته که شیخ ابراهیم برای حکومت مشروعیت بخشی میکرد، جایگاه خاصی ندارند و برعکس این طریقتها هستند که از طرفی تمام امور مالی آنها توسط وزارت اوقاف مدیریت میشود و دیگر مثل سابق استقلال مالی ندارند و از جانب دیگر در برابر گروههایی همچون اخوان و سلفیها به کمک نهادهای دولتی نیاز دارند.
در کنار نیاز صوفیان به دولت برای حفظ وجودشان در برابر دیگر گروهها به ویژه اخوان و سلفیها باید به این نکته نیز اذعان داشت که دیدگاههای شیوخ طریقت در بعد مسائل سیاسی و اجتماعی حتی برای پیروان خود طریقت نیز نفوذ ندارد و اگر دیدگاهی از سوی ایشان مطرح میشود آن را نباید به تمام پیروان بسط داد. شاید بتوان عدم شکل‌گیری موج سیاسی توسط صوفیان با تمام تلاشی که توسط آنها صورت گرفته را نشانه آن دانست. در ادامه به مطالعه دیدگاههای شیوخ دو شاخه شهاویه و شرنوبیه می‌پردازیم که در عین تفاوت دیدگاه شدید در مورد مسائل سیاسی و اجتماعی مصر هر دو شیخ بر حمایت از ژنرال سیسی تاکید دارند و به خوبی آگاهند که برای حفظ خود در برابر اخوانیها و سلفیهای مصر میبایست به دولتی نظامی پناه ببرند.

بخش اول: طریقت شهاویه
گفتار اول: فعالیتهای فرهنگی
درباره فعالیت های فرهنگی این طریقت می‌توان به انتشار هفته‌نامه الرای العام اشاره کرد که از سال 1979م شروع به نشر کرده و همچنین طریقت کتابچه‌های فرهنگی نیز چاپ می‌کند که به صورت رایگان در میان تابعین طریقت توزیع می‌شود. تالیفاتی نیز از سوی علماء الازهر که منتسب به طریقت هستند، به چاپ می‌رسد.342

گفتار دوم: فعالیت های سیاسی ـ اجتماعی
این طریقت را از جمله شاخه های فعال دسوقیه میتوان نامید. شیخ شهاوی شیخ فعلی آن از جمله شیوخ فعال هستند. او رئیس المجلس الصوفى العالمى و عضو لجنة الخماسیة نیز است. در اینجا به مواضع سیاسی شیخ در برابر گروه‌های مختلف اشاره می‌کنیم. البته آنچه بیان می‌شود اظهارات شیخ طریقت است که در مجامع خبری انعکاس داده شده است.

مواضع شیخ
به طور کل شیخ شهاوی با فعالیت‌های سیاسی صوفیه مخالف است و معتقد است که سیاست با اسلام در تعارض است و نباید صوفیه وارد سیاست شود به همین دلیل به شیخ المشایخ اعتراض می‌کند که نباید فعالیتی در حزب الوطنی و عرصههای سیاسی داشته باشد.343
معتقد است تصوف در طول تاریخ فقط در حوزه ذکر، زهد و تعبد فردی و اجتماعی متوقف نشد، مصلحت ایجاب میکند مشایخ طرق وارد سیاست شده و به احزاب بپوندند اما این به این معنا نیست که طرق صوفی به حزب سیاسی تبدیل شوند زیرا این امر به هدف تصوف که “مذهب دعوی ” است، آسیب میزند. او می خواهد که در عرصه سیاست از منهج الازهر تبعیت کنند نه هرگونه حزب سیاسی یا دینی بلکه فقط باید به منهج الازهر که مناره اسلام است ملتزم بود.344

مواضع او در برابر تشیع:
شیخ شهاوی معتقد است شیعه باعث تقسیم امت اسلامی میشود و تاکید میکند نباید با کسانی که زنان پیامبر و صحابه را سب و لعن می‌کنند ارتباطی داشت345 و در ادامه می گوید: «شیعه اصرار دارد که در مصر نفوذ کند و برای رسیدن به این هدف از طرق صوفیه به عنوان وسیله میخواهد استفاده کند. مخصوصا به خاطر اینکه با آنها در حب اهل بیت (علیهم السلام) اشتراک داریم. تاکید میکنم که در مصر ما صوفی شیعی نداریم و اجازه نمیدهیم طرق صوفیه بابی برای ورود تشیع به مصر شود. مصر به حب اهل بیت شهره است اما این به معنای پذیرفتن مذهب تشیع نیست. صوفیه در مصر بر اعتدال شکل گرفته و از هر گونه غلوی به دور است.346
شیخ شهاوی میخواهد مردم مصر و به ویژه اهل تصوف، برخورد دکتر احمد طیب با دکتر احمدی نژاد و همراهان او را الگوی خود قرار دهند. در این ملاقات احمد طیب به احمدی نژاد گفت که در نزد ما مذهبی جز مذهب اهل تسنن وجود ندارد و ما افکار شیعی را دوست نداریم. از نظر او، شیعه کسی است که خواستار تجدید نظر در قرآن و سنت است و با اصحاب رسول به نزاع میپردازد و عایشه را متهم می‌کند و ما از این ها برائت میجوییم. شیخ شهاوی درخواست کرد تا با کسانی که از منهج تصوف خارج شده و سعی در انتشار منهج شیعی در میان مصریان دارد در چارچوب قانون با آنها برخورد شود و از تمام علمای دین خواست تا در این قضیه با شیخ الازهر همراه شوند.347 در واقع به اعتقاد شیخ شهاوی، شیعه از جمله غالیان هستند که باعث ایجاد تفرقه میان مسلمانان میشود و خواستار ایجاد اصلاحات در قرآن و سنت هستند. در مجموع به نظر میرسد از نظر شیخ شهاوی اختلافات بنیادین میان شیعه و صوفیه وجود دارد که نمی توان این اختلافات را به هیچ وجه حل و فصل کرد.

مواضع او در برابر سلفیه
به اعتقاد او صوفیه، اخوان المسلمین و سلفیه مسلمان هستند و منهج آنها قرآن و سنت است. تنها اختلاف این است که صوفیه با اختلاط دین و سیاست مخالف است.348 تاکید دارد که با سلفیه نزاعی نداریم و باید وحدت مسلمانان را حفظ کنیم. اختلافات میان صوفیه وسلفیه را باید با مذاکرات آرام در چارچوب قانون حل و فصل کرد. یکی از این اختلافات اساسی تبرک جستن به ضریح‌های مقدس است که به نظر شهاوی این عمل میراثی از تشیع است و شریعت چنین اجازهای را نمی‌دهد و باید صوفیان این عمل را ترک کنند. با ارائه چنین توضیحاتی میتوان این اختلافات را برطرف کرد.349 به نظر می‌رسد از نظر او بسیاری از این اختلافات از اشتباهات رایج در میان مسلمانان نشات می‌گیرد که با تصحیح آن میتوان این اختلاف را برطرف کرد. او معتقد است در شرایط کنونی مصر، نباید گروههای اسلامی وارد نزاع سیاسی شوند که این مسئله باعث تعطیلی شریعت میشود.350
ایشان معتقد است نباید در برابر سلفیه به خاطر تخریب زیارتگاهها، با خشونت برخورد کرد زیرا که این مسئله باعث درگیری صوفیه و سلفیه خواهد

پایان نامه
Previous Entries تحقیق درمورد امام حسین Next Entries تحقیق درمورد اخوان المسلمین، تعلیم و تربیت، اجتماعی و فرهنگی، چارچوب شریعت