تحقیق درمورد امام حسین

دانلود پایان نامه ارشد

خرقه خاص پوشیدن نیست بلکه به عمل است زیرا که خرقه از امور ظاهری است.278 اما این مطلب به این معنی نیست که ایشان پوشش خاصی نداشته باشند. زیرا آنچه از تاریخ مشهود است اینکه ابراهیم دسوقی و مریدان او عمامه سبز میپوشیدند.279 و رنگ سبز یکی از رموز طریقت برهامیه بوده است.280 در برخی از منابع آمده است که خرقه و علم ابراهیم دسوقی به رنگ زرد بوده است و نمیتوان علم سبز را به برهامیه نسبت داد زیرا که علم سبز مخصوص عبدالقادر گیلانی است و ایشان قبل از ابراهیم دسوقی این رنگ را انتخاب کردند.281 در کتاب الطرق الصوفیه فی مصر نیز لباس طریقت به رنگ سبز بیان شده است.282
در حال حاضر اطلاعاتی از خرقه طریقت در دسترس نبوده است. اما درباره شاخه برهانیه آنچه بیان شده اینکه شاخه برهانیه پوشش خاصی ندارد و مریدان مجبور نیستند لباس خاصی که آنها را از دیگران متمایز می‌کند بپوشند. لازم به ذکر است که همین نکته باعث شده در مقایسه با طریقت‌های دیگر، این شاخه در کشورهای غربی نیز گسترش یابد.283

گفتار سوم: ذکر و ورد طریقت
جایگاه ذکر
آئین ذکر که در آن حاضران اسمای خداوند یا برخی اوراد را با حرکات خاص تکرار می‌کنند، به یکی از آئین‌های بنیادین تصوف تبدیل شده است.284در تصوف ذکر هم بر نام خداوند یا بیانی قرآنی (مانند لا اله الا الله) که مرتبا تکرار میشود و هم بر خود عمل ذکر دلالت دارد. هنگامی که صوفی بر مراحل گوناگون عرفان فائق میآید، ذکر او را از هول و هراس یا رفتار ناشایست باز می‌دارد.285
در ﻣﺘﻮن ﻋﺮﻓﺎﻧﯽ، درﺑﺎرة ﺣﻘﯿﻘﺖ ذﮐﺮ ﺗﻌﺮﯾـﻒ ﻣﺨﺘﻠﻔـﯽ ﺑﯿـﺎن ﺷـﺪه اﺳـﺖ. جنید بغدادی گفته است: حقیقت ذکر فانی شدن ذاکر است در ذکر، و ذکر در مشاهده مذکور.286 حیدر آملی ذکر را همان علوم حقیقیه الهیه و یا قرآن و یا معرفت و یا توجه کلی به سوی حق می‌داند. 287
در ﻣﯿـﺎن این تعاریف، دو ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻣﻬﻢ و اﺳﺎﺳﯽ وﺟﻮد دارد: 288
1. ذکر به معنای نسیان ماسوی الله است.
2. ذکر به معنی رهایی از غفلت است.
دسته بندی های مختلفی از انواع ذکر بیان می‌شود. در یکی از این دسته بندی ذکر به ذکر خفی و جهری تقسیم می شود که در هر طریقت این ذکر مختلف است. مثلا در نقشبندیه به ذکر خفی تاکید می‌شود اما در این طریقت ذکر به صورت ذکر جهری است.289 گاهی در حین انجام ذکر حركتی در حالات مخلتف بدن نیز اتفاق میافتد. نظر کلی طریقت درباره حرکات بدن در حین ذکر جایی بیان نشده است اما در شاخه برهانیه این مسئله نه تنها نکوهیده نیست بلکه در مقالهای در تایید این عمل به بیان احادیثی پرداخته که صحابه پیامبر نیز در حین ذکر تکان می‌خوردند.290 فیلم‌هایی که از مراسم طریقت مشاهده شده است نیز موید این مطلب است و مریدان در حین ذکر تکانهایی نیز دارند.
ذکر در طریقت دسوقیه جایگاه ویژه ای دارد و گفته شده است که قوام این طریقت به احزاب، نماز و اوراد ابراهیم دسوقی است که بعد از ذکر الله به اسماء حسنی انجام می‌شود. موارد زیادی از اذکار و اوراد برای طریقت ثبت شده است که روزانه آن را به جا می‌آورند. در اینجا به ذکر آنها خواهیم پرداخت.
در طریقت دسوقیه مراسم ذکر با قرائت فاتحه بر پیامبر اکرم (صل الله علیه و آله و سلم)، شیوخ گذشته و شیخ کنونی آغاز میشود و سپس سوره یاسین و معوذتین قرائت می‌شود و به دنبال آن اوراد ابراهیم دسوقی که شامل حزب کبیر و حزب صغیر و صلوات محمدیه و توسل است خوانده میشود و پایان مراسم ذکر نیز با فرستادن صد صلوات بر پیامبر و قرائت فاتحه است.291

آداب ذکر در طریقت دسوقیه
به طور کل برای ذکر آداب خاصی است که در شروع و پایان مراسم ذکر انجام میشود. شیخ شهاوی در آداب ذکر چنین بیان میکند که رقص و سماع و استفاده از آلات موسیقی در انجام مراسم ذکر جایز نیست و شروطی را برای ذکر بیان میکند که عبارت است از: 292
ـ رعایت پاکیزگی و نظافت و پرهیز از بوی نامطلوب که برای این مورد به حدیث پیامبر(صل الله علیه و آله و سلم) اشاره می‌کند: «من أكل ثوماً أو بصلاً فليعتزلنا، أو فليعتزل مسجدنا».
ـ جا باز کردن برای کسانی است که تازه وارد مجلس می‌شوند و به آیه شریفه: «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِى الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ» اشاره می‌کند. حتی به جزییات هم اشاره می‌کند اینکه اگر کسی از جای خود بلند شود و بیرون از مجلس برود و دوباره باز گردد آن مکان مخصوص و حق اوست اما توصیه می‌کند تا پایان مجلس بیرون نرود.
ـ در داخل مجلس جایی بنشیند که مزاحمتی برای دیگران ایجاد نکند و اگر مجلس به صورت حلقه برپا شده است وسط حلقه ننشیند.
ـ آداب صحبت با همنشینان را رعایت کند. در هنگام صحبت طرف مقابل سکوت کند و از کلام طیب استفاده کند.
ـ هنگام خروج از مجلس نیز کفاره بدهد.
از نکات دیگر در مراسم ذکر مسئله اختلاط زن و مرد است. از نظر شهاوی، اختلاط زن و مرد در مراسم ذکر و احتفالات حرام و غیر شرعی است و نباید صوفیان در مراسمات خود این اختلاط را داشته باشند. او حرفی از عدم حضور زنان نمی‌زند و گویا مخالفتی با حضور زنان ندارد و تنها اختلاط را حرام می‌داند.293

اذکار و اوراد طریقت
از ابراهیم دسوقی اذکار زیادی توسط مریدان ثبت نشده است به جزء تعداد کمی از احزاب و اذکار که به دست ما رسیده است. ابراهیم دسوقی دو حزب مشهور به نام های حزب صغیر و حزب کبیر دارد که نزد این طریقت بسیار حائز اهمیت است. شروحی بر این احزاب نوشته شده است که مشهورترین آن «مسرة العینین بشرح حزب ابی العینین» از حسن شمه الفوی است.294 این شرح در سال 1168 هق نوشته شد. شرح دیگر از محمد البهی و همچنین شرح شیخ محمد بن رضوان الابیاری با نام «انسان المقلتین بشرح حزب ابی العینین» است که در سال 1184 نوشته شد.295 این احزاب و اوراد شامل ثناء خداوند عز و جل، تقدیس و تمجید حضرت حق و همچنین استغفار و توبه و استعاذه به خداوند سبحان از تمام حجاب‌هایی که انسان را از هدایت محمدی (صل الله علیه و آله و سلم) باز می‌دارد، است. در آن از خداوند توفیق خیر دنیا و آخرت که رضای حق در آن است را مسالت میدارد.296
اعتقاد بر این است که این حزب ها خاصیت سحرآمیز دارد و خواندن آن باعث میشود ارواح شیطانی از انسان دور شود و یا خاصیت شفابخشی دارد.297 البهی در شرحی که برای حزب دسوقی آورده است از زبان صاحب حزب می‌گوید: « هر کس این حزب را سه بار در صبح و سه بار در شب بخواند از هر آنچه می‌ترسد ایمن خواهد شد و از هر بدی به دور خواهد شد و از طاعون حفظ می شود و در کل از هر فتنه‌ای در امان خواهد بود.»298 متن این دو حزب در پیوست1 آمده است.
در کنار این احزاب، اذکاری نیز وجود دارد که ابراهیم دسوقی مریدان خود را بر انجام آن امر می‌کرد. ذکر مهم او، ذکر « یا دائم» بود که بعد از هر نمازی خوانده می‌شد و در حال حاضر نیز خوانده می‌شود.299
در ادامه بحث به ذکر اوراد و اذکار شاخه برهانیه می‌پردازیم. به طور کل اذکار این طریقت در مقایسه با اذکار طریقتهای دیگر همچون نقشبندیه طولانیتر است و در کتابچههای 128 صفحهای به چاپ می‌رسد. ادعا می‌شود که این اذکار در اصل تنها ذکر نیستند بلکه می‌توان گفت کتاب تلخیص شدهای از اسلام است. این کتابچه، با دعایی باعنوان «خاتم الصلوات» شروع میشود.300 «خاتم الصلوات» عبارت است از موارد زیر که بعد از نمازهای واجب خوانده می‌شود:301
بسم الله الرحمن الرحيم
اللهم أنت السلام ومنك السلام وإليك يرجع السلام فحيينا ربنا بالسلام وأدخلنا الجنة، دارك دار السلام تباركت وتعاليت يا ذا الجلال والإكرام (أستغفر الله العظيم الذى لا إله إلا أنت – 3 مرتبه)، (بسم الله الرحمن الرحيم – 13 مرتبه)، (سورة الفاتحة ـ 1مرتبه)، (آية الكرسى ـ 1مرتبه)، (لقد جاءكم رسول من أنفسكم ـ1مرتبه)، (الكافرون ـ 1مرتبه)، (الصمدية ـ 1مرتبه)، (المعوذتان ـ هرکدام 1مرتبه)، (سبحان الله ـ 33 مرتبه)، (الحمد لله ـ 33 مرتبه)، (الله أكبر ـ 34 مرتبه)، (الله أكبر كبيرا و الحمد لله كثيرا و سبحان الله بكرة و أصيلا لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأشهد أن محمدا عبده و رسوله، اللهم اغفر لأمة محمد صلى الله عليه و سلم، اللهم ارض عن أمة محمد صلى الله عليه و سلم، اللهم الطف بأمة محمد صلى الله عليه و سلم، اللهم تفضل على أمة محمد صلى الله عليه و سلم، اللهم استر أمة محمد صلى الله عليه و سلم، اللهم آت نفسى هداها و ألهمها رشدها و تقواها و زكها و أنت خير من زكاها أنت وليها ومولاها)، (اللهم إنى أسألك من كل خير سألك منه حبيبك سيدنا محمد صلى الله عليه وسلم و أستعيذ بك من كل شر استعاذ بك منه حبيبك سيدنا محمد صلى الله عليه و سلم. آمين)، (يادايم ـ 66 مرتبه).
در جای دیگر برای خاتم الصلوات موارد دیگری ذکر شده است که کمی متفاوت با موارد ذکر شده است: «در آن تعدادی اوراد ارائه شده مثلا 100 مرتبه بسمله و 300 مرتبه ذکر “یا دیوم” که بعد از نمار صبح و عصر خوانده می‌شود و یا تعدای از احزاب شامل حزب مشهور ” البحر” که منتسب به ابوالحسن شاذلی است و شامل دو توسل و دو مناجات است که این احزاب نیز یک بار بعد نماز صبح و یک بار هم بعد از نماز عصر خوانده میشود.»302
از اوراد دیگر این طریقت اورادی به نام « الاساس» است که یک بار در صیح و یک بار نیز در شب خوانده می‌شود. «الاساس» عبارت است از:303
·       بسم الله الرحمن الرحيم                                100 مرة
·       أستغفر الله العظيم هو التواب الرحيم                 100 مرة
·       لا إله إلا الله                                            100 مرة
·       يا دايم                                                   300 مرة
·       اللهم صل على سيدنا محمد و آله و سلم              100 مرة
علاوه بر حزب کبیر و حزب صغیر و اورادی که به آنها اشاره شد اوراد دیگری برای طریقت برهانیه ذکر شده است همانند موارد بالا، بک بار در صبح و یک بار نیز در شب خوانده می‌شود.304 این اوراد در پیوست 2 آمده است.

بخش دوم: آداب طریقتی جمعی
گفتار اول: پرچم طریقت
در حال حاضر علم این طریقت به رنگ سبز است و برای شاخه برهانیه که مرکز آن در سودان است علامتی مرکب از رنگ زرد، سبز و سفید است که هر یک از این رنگها رمز هستند.
همانطور که گفته شد برخلاف سایر طرق صوفی، پرچم شاخه برهانیه به سه رنگ است. این رنگها برای پرچم طریقت از یک رویا نشات می‌گیرد که به باور آنها محمد عثمان در رویایی، مراسم تشییع جنازه باشکوهی می‌بیند که سیل جمعیت این مراسم از مقبره ابراهیم دسوقی نشات می‌گیرد. تابوتی در این مراسم حمل می‌شد. محمد عثمان نزدیک رفته و پارچه سفیدی که به دور تابوت بود را باز می‌کند. زیر پارچه سفید پارچه سبز رنگ و زیر پاچه سبز، پارچه زردی بود که این سه رنگ به عنوان رنگ پرچم طریقت انتخاب می‌شود. رنگ سفید نشان دهنده پیامبر و شریعت و رنگ سبز رمز امام حسین (علیه السلام) و رنگ زرد رمز ابوالحسن شاذلی است.305 اما در سایت مخصوص برهانیه رنگ سفید که بیانگر ابراهیم دسوقی است و رنگ زرد که بیانگر امام شاذلی است و رنگ سبز کنایه از انتساب طریقت به اهل بیت نبی (صل الله علیه و آله و سلم) است.306 در جشنهایی که از طرف طریقت برگزار می‌شود و یا طریقت در آن مراسم شرکت دارد، این پرچم‌ها به نشانه این طریقت در دست مریدان حمل می‌شود.

گفتاردوم: وجد و رقص و سماع در طریقت
یکی از بحث برانگیزترین موضوعات درتصوف سماع است. جمع شدن صوفیان در یک محل (دویره، خانقاه) و گوش فرا دادن به آواز قوال که گاهی با ساز همراه می‌شد، از سنت های دیر پای تصوف است. برپا کردن مجالس سماع که ظاهرا از قرن سوم آغاز شده، با پدید آمدن رابطه مریدان و پیر و حلقه زدن آنان به دور او و شنیدن تعالیمش پیوند مستقیم داشته است. احتمالا مجالس سماع صوفیان تقلیدی از مجالس طرب در دربارها و به نوعی صورت دینی و مقدس شده این مجالس بوده، چنانکه شیوه رفتار مریدان با شیوخ نیز ادب درباریان نسبت به شاه یا خلیفه بی‌ارتباط نبوده است. ظاهرا نخستین مشایخی که این نوع مجالس را دایر کردند بغدادیان بودند با جنید

پایان نامه
Previous Entries تحقیق درمورد امیرالمومنین، سیر و سلوک، تجربه دینی Next Entries تحقیق درمورد دوران مدرن، نظام آموزشی، دانش آموختگان، اخوان المسلمین