تحقیق درباره ساختار و نحو، ابزار پژوهش

دانلود پایان نامه ارشد

بررسياش مهم مينمايد بررسي اين نکته است که رخ‌دادها چهگونه بههم “پيوند” خوردهاند و چه نوع ساختاري را شکل دادهاند. اما در تحليل دوره‌ي زنده‌گي، به رخ‌دادهايي که در سير زندهگي واقع شده و باعث بروز دگرگوني آن شدهاند، توجه مي‌شود و پرسش اين است که چه رخ‌دادهايي در طول زندهگي فرد باعث چه نوع دگرگونيهايي شدهاند (همان: 30-29). در اين روش، نحوهي بازگويي (يا روايت شدنِ) اين رخ‌دادها اهميتي ندارد و مرکز توجه بر تحولاتي است که باعث افت و خيز دينداري فرد شده است.
با توجه به مسألهي مطرح شده در اين پژوهش، بهنظر ميرسد تحليلي از نوع تحليل دورهي زنده‌گي براي بررسي اين مناسب است چرا که هدف پژوهش نه کشف ساختار و / يا نحوه‌ي بازگويي روايات، ‌بل‌که دست يافتن به تجربيات زيسته‌ي فرد از خلال اين روايت‌ها است. براي بيرون کشيدن داستان فرد از زندهگي دينياش کافي است پرسش / پرسشهاي مولد روايتي از مشارکتکنندهگان پرسيده شود. اما بهجهت بررسي دورهي زندهگي و تجربيات زيستهي فرد، بايد از خودِ روايتگر93 به خودِ تجربهگر94 پلي زد. بايد پرسشهايي مطرح شوند که بتوان به‌وسيلهي آنها تجربيات سازندهي زيستِ ديني فرد را برکشيد و ساختار و نحوهي بازگويي روايتها را فروگذارد. تحليل دورهي زندهگي فرد از خلال روايت‌هاي بازگوشدهي وي، به مراتب کاري دشوارتر، حساستر و البته برخوردار از خطاي بيش‌تري است چرا که آنچه فرد از داستان زنده‌گي‌اش (life-story) به زبان مي‌آورد دقيقن آنچه که در دورهي زندهگياش (life-course) بر وي حادث گشته است، نيست زيرا ذخاير طرح‌هاي تفسيري95، کلان‌روايت‌هاي اجتماعياي که اولويتهاي فرد را برميسازند، پرده‌پوشي‌هاي محافظه‌کارانه و نيز غلبه‌ي خودِ وانمودي بر خودِ موجود، بر راويت‌هاي بازگوشدهي فرد از زندهگياش أثرميگذارند. دقت و حساسيت فراواني لازم است تا بتوان تجربيات زيستهي فرد را از خلال تجربيات بازگوشدهاش بيرون کشيد و آن را از درک و تفسير و نگرش فرد نسبت به تجربيات‌اش تمييز داد. از اينرو، پژوهشگر اِشکال مذکور را آگاهانه ميپذيرد؛ نقصاني روش‌شناسانه که ناشي از محدوديت ابزارهاي شناخت آدمي بوده و چنين پژوهش‌هايي را گريزي از اين کاستي نيست.
3-2 ابزار گردآوري اطلاعات
انجام مصاحبه همواره يکي از روشهاي مناسب براي فهم درونيات بازيگران اجتماعي بوده و با استفاده از اين ابزار ميتوان وارد دنياي ذهني مردمان شده و به واکاوي تجربيات زيستهشان پرداخت. در اين مطالعه، گردآوري اطلاعات از طريق مصاحبهي روايي96 انجام شده است. در واقع، با استفاده از اين روش ميتوان به استخراج “پارهروايت97” هايي که افراد از سرگذشت زندگي خود نقل ميکنند، پرداخت. تعابير و فهم ويژهي کنشگران از تجربههاي تحول دينيشان نيز از دل چنين مصاحبهاي حاصل ميشود.
نکتهاي که تناسب بين موضوع پژوهش و روش و ابزار پژوهش را بيش‌تر آشکار ميکند اين است که تحول در پاي‌بندي ديني افراد نه بهصورت آني، که در بستري زمانمند و تدريجي در طول زنده‌گي شکل مي‌گيرد. اين تحول ربط مستقيمي به سرگذشت کلي زندهگي98 افراد داشته و بازگويي آن قوين رنگ و بويي روايي بهخود مي‌گيرد. بازگويي خلاقانهي اين سرگذشت زندهگي توسط افراد در قالب روايت و به شکل يک کلّ کمابيش جامع و ساختيافته، شناخت نسبتن منسجمي از اين تحول به‌دست ميدهد. از اين‌رو، به جهت فهم ارتباط تحول در پاي‌بندي ديني افراد با بستر کلي زنده‌گي آنان و تحليل اين تحول در بستر زنده‌گي آنان، در بخش نخست هر مصاحبه از طريق طرح پرسش‌هايي که لزومن به زنده‌گي ديني فرد محدود نمي‌شد، تلاش شد تجربه‌ها و روابط شکل‌دهنده‌ي زنده‌گي فرد شناسايي شود تا بتوان به تحليل داستان زنده‌گي ديني فرد در بطن جريان کلي زنده‌گي‌اش پرداخت. هم‌چنين، اين پرسش‌ها تصويري اوليه و درکي کلي از زندهگي فرد و اتفاقاتي که از نظر خود آنان نقش تعيينکنندهاي در زنده‌گيشان داشتهاند، بهدست داد. در قسمت دوم مصاحبه‌نامه نيز پرسش‌هايي راجع‌به هرکدام از جنبه‌هاي دين‌داري افراد و تجربه‌هايي که هر کدام از اين جنبه‌ها را جهت داده‌اند، مطرح شد. لازم به ذکر است که در جريان انجام مصاحبه‌ها، چه به‌لحاظ نوع پرسش‌ها و چه از نظر ترتيب آن‌ها يک‌سره چنين نبود که از قالب‌بندي‌هاي از پيش‌طراحي‌شده‌اي که در مصاحبه‌نامه موجود بود، پي‌روي شود. در واقع، جنس پاسخ‌ها، نحوه‌ي پاسخ‌گويي افراد، اولويت‌‌ها و علايق مشارکت‌کننده در باب موضوع‌هاي مورد بحث، صحبت‌هاي پيش‌بيني‌نشده و… نقش مؤثري در شناور ساختن جريان مصاحبه‌ها داشتند. مدت زمان انجام هر کدام از مصاحبه‌ها از 1 ساعت و 5 دقيقه تا 3 ساعت و 20 دقيقه به طول انجاميد که با رضايت مصاحبه‌شونده‌گان به‌وسيله‌ي دست‌گاه ضبط صدا ضبط شد. مکان و زمان مصاحبه نيز توسط خود مصاحبه‌شونده‌گان تعيين گرديد. آن‌چه در ادامه مي‌آيد، متن مصاحبه‌نامه‌اي است که جهت گردآوري اطلاعات در پژوهش حاضر تدوين شده است.
3-2-1 متن مصاحبه‌نامه:
1- تجربهها و روابط شکلدهندهي زندهگي:
– با تأمل بر روي زندهگي خود، ميتوانيد زندهگيتان را از کودکي تا بهحال به چند دورهي عمده تقسيم کنيد و راجعبه آنها توضيح دهيد؟ اين تقسيمبندي ميتواند بر اساس تجربههاي مهمي که داشتهايد، يا اتفاقات چشمگير و جريانهاي تأثيرگذاري که با آنها مواجه بودهايد و بهطور کلي هر آن‌چه که باعث تغيير جهت در زندهگيتان يا تغيير نگاهتان به زندهگي باشد، صورت پذيرد99.
– آيا روابطي داشتهايد که بر رشد شما بهعنوان يک شخص أثرگذار بوده باشد؟ اين روابط صرفن به افراد و گروههايي محدود نميشود که شما شخصن با آنها در ارتباط بودهايد. براي مثال ميتواند رابطهي شما با نويسندهي کتاب خاصي باشد که بهواسطهي أثراَش از او تأثير پذيرفتهايد100.
– در حال حاضر کدام روابط از نظر شما در زندهگيتان مهم است؟ براي مثال روابط صميمي غيرخانواده‌گي، خانوادهگي يا روابط کار.
– الف) آيا شما شکستها، بحرانها و رنجهايي را تجربه کردهايد که زندهگيتان را بهنحو خاصي تغيير داده باشد يا رنگ خاصي به آن زده باشد؟101 ب) در چنين مواقعي بر شما چه ميگذرد؟ چه‌گونه با اين سختيها کنار ميآييد؟ اين تجربهها چه تأثيري بر روي شما و نگاهتان به زندهگي ميگذارند؟102
– آيا لحظات لذت، وجد، تجربههاي اوج و شور خاصي داشتهايد که به زندهگيتان شکل داده باشد يا تغييرش داده باشد؟ براي مثال، در طبيعت؛ در تجربههاي عاطفي، عاشقانه يا عارفانه و يا در ارتباطي الهامبخش و شورانگيز103.

2- زندهگي ديني و جنبههاي آن:
– ميتوانيد بهطورکلي راجعبه وضعيت دينداري خانوادهتان توضيح دهيد؟ دين در خانوادهي شما چه جاي‌گاهي دارد؟
– آيا خود شما بهلحاظ وضعيت دينداري با خانوادهتان همراه هستيد يا خير؟ ميتوانيد در اين زمينه توضيح دهيد؟104
– ميتوانيد اعتقادات، ارزشها و نگرشهايي که در راهنمايي و راهبري زندهگيتان مهماند را توصيف کنيد؟105
– اين اعتقادات و ارزشها چه منافعي براي شما در بر دارد؟106
– در گذشته چه تصوري از “خدا” در ذهن داشتيد؟ اين تصور در دورههاي مختلف زندهگيتان چه تغييري کرده است؟ اکنون خدا براي شما چه کسي يا چه چيزي است و چه جايگاهي دارد؟107 (fowler, streib & keller, 2004: 37).
– وقتي که خدا را ميپرستيد چه احساسي داريد؟
– خواندن دعا در زندهگي دينيتان چه جايگاهي داشته يا دارد؟ معمولن چه وقتهايي و تحت چه شرايطي دست به دعا برميداريد؟ در آن لحظه چه حسي داريد؟ آيا در ميزان يا کيفيت دعا کردنتان از گذشته تا بهحال تغييري رخ داده است؟ اگر پاسخ مثبت است تحت چه شرايطي اين تغيير رخ داد؟
– در گذشته نگاهتان نسبت به مرگ، زندهگي پس از مرگ، بهشت و جهنم و… چه بود؟ اکنون چه نگاهي نسب به اين مسأله داريد؟ (در صورت بروز تغيير پرسيده شود) گويي تغييري در ديدگاه شما در اين زمينه رخ داده است، اين تغيير تدريجي بوده يا ناگهاني؟ چهطور اتفاق افتاد؟
– در فرهنگ ديني از گناه و ثواب زياد صحبت ميشود و کارهايي را به عنوان گناه معرفي ميکنند که اگر فرد آنها را مرتکب شود در دنيا و آخرت مجازات مي شود، شما چه نظري دربارهي گناه داريد، چه کارهايي را گناه ميدانيد؟ احساس و نظرتان در اين زمينه چه تغييري کرده است؟
– تا کنون راجع به اين پرسش رايج که جهان از کجا آمده و به کجا ميانجامد انديشيدهايد؟ اينکه هدف از زندهگي انسان بر روي زمين چه ميتواند باشد؟ “از چه زماني” با چنين پرسشهايي مواجه شديد و چه پاسخها يا چه احتمالهايي را براي پاسخ به پرسشهايي از اين قبيل در نظر ميگرفتيد؟ اکنون چهگونه به اين پرسشها پاسخ ميدهيد؟
– در حال حاضر احساس ميکنيد که زندهگيتان معنايي دارد؟ چه چيزي زندهگي را براي‌تان معنادار مي‌سازد؟
– چه زماني دربارهي اعتقاداتتان بيش‌ترين شک و ترديد را روا داشتيد؟ اين تشکيک بيش‌تر در چه مواردي بود؟
– الف) تا کنون برايتان پيش آمده است که به غايت نااميد و دلسرد شويد؟ لحظاتي که در آن احساس کنيد زندهگيتان هيچ معنا و هدفي ندارد. ب) در اين لحظات تحت چه فشارهايي (اقتصادي، عاطفي و…) بودهايد؟ ج) در چنين مواقعي چه چيزي اميدتان را حفظ ميکند يا تجديد-اَش ميکند؟108
– وقتي که دربارهي آيندهي نامعلوم ميانديشيد، چه چيزي سبب ميشود که شما احساس نگراني يا ناآرامي نکنيد؟
– الف) تا کنون تمايلات و ترجيحاتي مبني بر گرويدن به ديگر اديان را از سر گذراندهايد؟ تابهحال به سرتان زده است که بخواهيد دين خود را عوض کنيد حتا اگر هيچوقت عملا اقدام به اين کار نکرده باشيد؟ ب) در آن لحظه چه چيزي شما را به سمت تغيير دين سوق ميداد؟
– با معنويتهاي نوپديد، عرفانهاي نوظهور يا آموزه‌هاي معنوي‌اي نظير مراقبه (مديتيشن) و تعالي، ريکي، TM، يوگا، عرفان حلقه و… تا چه اندازه آشنايي داريد؟ ب) تاکنون برايتان پيش آمده که در چنين جمعهايي شرکت کنيد يا از آموزهها و تعاليم آنها پيروي کنيد؟ آيا اصلا چنين علاقه و گرايشي به اين امور داشتهايد يا داريد؟
– الف) محرمات و ممنوعيتها در زندهگي اوليهتان کدام بودند؟ چهقدر شما با آنها يا بر منوال آنها زنده‌گي کرديد؟ ب) آيا ميتوانيد مشخص سازيد که چهقدر اين ممنوعيتها در زندهگيتان تغيير کرده است؟ ج) اکنون اين ممنوعيتها کداماند؟
– از کودکي به ما آموزش دادهاند که به اموري نظير صداقت، کمک به نيازمندان، وفاي به عهد، احترام به بزرگترها و… پايبند باشيم و از اموري نظير دزدي، دروغ، خيانت، حسادت، غيبت و… دوري کنيم. توجيه شما در زندهگي اوليهتان براي پاي‌بندي به اين امور چه بود؟ چهگونه به پاي‌بندي به اين امور قانع ميشديد؟ ب) چه زماني نظر شما راجع به چنين آموزههايي و دليلتان براي پاي‌بندي به آنها تغيير کرد؟
– الف) ميتوانيد راجع به اخلاقياتي که اکنون به آن پاي‌بنديد، توضيح دهيد؟ توجيه شما براي پاي‌بندي به اين امور چيست؟ چه چيزي شما را ملزم به رعايت اين اخلاقيات مي‌کند؟
– تاکنون به سفرهاي زيارتي رفتهايد؟ اين سفرها چه تأثيري بر شما بهعنوان يک فرد دين‌دار داشتهاند؟
– آيا در مراسم عزاداري ويژهي امامان شيعه و جمعهايي از اين قبيل شرکت ميکنيد؟ دليل شما براي شرکت / عدم شرکت در چنين مراسمي چيست؟ در گذشته نگاهتان نسبت به اين عزاداريها چهگونه بود؟ (در صورت تغيير ديدگاه پرسيده شود) نگاهتان از چه زماني و بنا به چه علتي تغيير کرد؟
– اخيرن برايتان پيش آمده که براي رفع مشکل خاصي به امامان شيعه متوسل شويد؟ قبلن چهطور؟ نگاهتان نسبت به امامان شيعه چه تغييري کرده است؟
– تا کنون برايتان پيش آمده که پارهاي از اعمال ديني يا امور شرعي را ترک کنيد و يا آنها را نامنظم انجام دهيد؟ اين وضعيت اغلب تحت چه شرايطي پيش ميآيد و شامل چه مواردي ميشود؟ توجيه شما براي ترک يا انجام نامنظم اين امور چيست؟
– هنگامي که به سن تکليف رسيديد و اولين نماز واجب خود را خوانديد، به ياد داريد؟ در آن هنگام چه احساسي داشتيد؟ نماز براي شما چه معنايي داشت؟ در شکلگيري اين عقيده چه کسي/ چيزي بيش‌ترين تأثير را داشت؟ ب) تا چه هنگام اين نوع نگاه به نماز را حفظ کرديد؟ چه زماني و تحت چه شرايطي نگاهتان نسبت به نماز تغيير کرد؟ و چه چيزي باعث اين تغيير شد؟ چه

پایان نامه
Previous Entries تحقیق درباره دوران مدرن، کتاب مقدس Next Entries تحقیق درباره امام زمان