تحقیق درباره رجوع جاهل به عالم

دانلود پایان نامه ارشد

خبره قبول کنند…”.819
در تشخيص نوع آبياري (براي تعيين مقدار زکات) نيز اگر معلوم نباشد که آب باران در رشد و نمو محصول مؤثر بوده يا آبياري مالک، “به اهل خبره مراجعه ميشود”.820
9ـ حج:
9ـ 1ـ تعيين ميقات حج: در تعيين ميقات “به تصديق اهل خبرهي مورد اعتماد همـان مکـان ميتوان مراجعه کرد”.821 امام خميني در تحريرالوسيله ميفرمايند: “ميقات … با نبودن (دوشاهد عادل و شياع اطمينانآور) با گفتهي اهل اطلاع(خبره) که گفتهاش مظنه بياورد، ثابت ميشود، هر چند که اطمينانآور نباشد”.822
9ـ2 تشخيص حدود: مرجع در معرفت حدود مني، عرفات و مشعر و ساير مکانها اهل خبره است .823 به طور مثال براي اينکه ذبح در مکان مني انجام شود، “واجب است به قدر امکان فحص کند. و قول اهل خبره حجت است…”.824 همچنين براي تشخيص حدود مکه و مدينه با وجود افزايش توسعهي حدود آنها، گفته شده براي تخيير در نماز بايد “به حدود قديم آن که مورد شهادت اهل خبره واقع شده، اکتفاء شود”.825

9ـ3 تشخيص محاذات826: اگر امکان حصول علم به محاذات وجود داشته باشد، تحصيل علم لازم است. والا ظن حاصل از قول اهل خبره کفايت ميکند.827 امام خميني(ره) نيز ميفرمايند: “محاذات به گفتهي اهل خبره و کساني که به وسيلهي قواعد علمي آن را کشف ميکنند، اگر گفتهي آنان مظّنه بياورد، نيز ثابت ميشود”.828 البته برخي معتقدند: “بعيد نيست که قول اهل خبره در محاذات مطلقا حجت باشد، حتي در جايي که ظن حاصل نشود”.829
9ـ4 تشخيص سن قرباني: “زماني که سن قرباني مشخص نيست، به قول بايع اگر از اهل خبره باشد، اکتفاء ميشود و چنانچه بايع از اهل خبره نبود، بايد به اهل خبره مراجعه کرد”.830
9ـ5 تعيين کفارهي صيد: در تعيين کفارهي صيد چنانچه تقدير شرعي وجود نداشته بايد به دو نفر عادل مراجعه کرد و “معتبر است در اين دو نفر عادل، خبرويت و معرفت…”.831
9ـ6 اجرتالمثل نايب در حج: اجرتالمثل اجير در صورت فسخ اجاره توسط اهل خبره تعيين ميشود.832
10ـ تشخيص مصلحت براي جهاد: تشخيص مصلحت براي وجوب جهاد در زمان غيبت با اهل خبره است.833
11ـ قتال با بغات (خارجشوندگان از دين): “در مواردي که وصول به حاکم شرع (براي اذن به قتال با اهل بغي) به هيچ وجه ممکن نيست، بايد به افراد عادل و اهل خبره از مؤمنين مراجعه شود”.834
گفتار سوم : اموال (حقوق مالکيت، اسباب تملک و عقود)
1ـ تبديل وقف به اصلح وانفع: “تبديل وقف به آنچه بهتر و سودمندتر است به حسب آراي خبره و تصديق حاکم شرعي و… انجام مي شود”.835
2ـ تشخيص حريم: “حريم ده يا شهر بستگي به تصديق اهل خبره دارد”.836
3ـ احياء موات: اگر جماعتي( به قصد احياء) اقدام به حفر نهري کرده باشند، به قدر عمل و هزينهاي که کردهاند، مالک ميشوند. که به نظر اهل خبره است”.837 اهل خبره بايد مالکيت هر يک را به ميزان عمل و هزينه مشخص کند.
4ـ تعيين زمين مفتوحالعنوه: در تعيين زمين مفتوحالعنوه (زميني که به وسيلهي جنگ در اختيار دولت اسلامي قرارگرفته است) “فرقي بين رجوع به اهل خبره و رأي عرف و لغت در فهم معني آن نيست”.838 ” (پس ميتوان) به ظن حاصل از اهل خبره در تشخيص مفتوح العنوه رجوع کرد، چه اينکه شک در مفهوم موضوعات باشد يا در مصاديق آن”.839
5ـ رجوع به خبره براي تقويم (قيمتگذاري):
5ـ 1 ارش: ارش از بايع به نسبت تفاوت قيمت صحيح و معيب گرفته ميشود. و زماني که قيمت مشخصي نداشت، ناگزير بايد به اهل خبرهاي که به قيمت در روز بيع مطلعند (حسب حدس و خرص وتخمين)، مراجعه شود.840
فقهاء در مقوّم شرايطي را لازم ميدانند؛ برخي امانت و وثاقت در خبره را کافي دانسته اند.841 محقق اردبيلي هم تعدد و معتبر بودن را درخبره شرط ميداند.842 در حاشيهي مجمعالفائده نيز آمده است : “به کساني(ميتوان رجوع کرد) که از قول ايشان ظن حاصل ميشود”.843 و گفته شده “در اکتفاء به قول واحد وجهي است”.844 برخي معتقدند واحد کفايت ميکند به شرط اينکه بنا بر اقوي موثوق باشد. اگر چه احتياط مستحب است به دو مقوّم عادل رجوع شود به خصوص در جايي که گمان غبن و نزاع ميرود.845 حتي برخي علاوه بر عدالت، ايمان را نيز شرط ميدانند.846
به نظر ميرسد اختلاف نظر در خصوص اشتراط شرايط شهادت (از جمله تعدّد و عدالت و اخبار از حس در مقوّم ) و يا عدم اشتراط آن بدين جهت است که نحوهي اعلام نظر کارشناس به سه شکل مي باشد و يا به عبارتي مقوّمين سه دستهاند:
مقوّم “1-گاهي از قيمت متعارفي که نزد اهل بلد معلوم و معين است خبر مي دهد، يا قيمت متعارفي که نزد اين نوع اهل فن براي اين مبيع معين و يا براي مبيعي که در صفات مقصود مثل اوست بيان ميکند ؛ مانند کسي که خبر ميدهد اين نوع گندم و مانند آن را در بازار به فلان قيمت خريد و فروش مي کنند…
2-زماني هم از روي حدس و گمان خبر ميدهد، به جهت اينکه با اشيايي مانند آن زياد ممارست دارد…
3- موقعي هم به اعتبار خصوصياتي که در مبيـع است و آنها را ميشناسد از قيــمت آن خبر ميدهد. با اينکه قيمت آن در صورت علم به خصوصياتش واضح است”.847 مثلاً طلاساز ميگويد اين طلا هيجده عيار است و طلاي هيجده عيار هم قيمتش معلوم است.
عدهاي از فقهاء قسم اول را از باب شهادت دانسته، بنابراين شرايط شهادت از جمله عدالت ، اخبار از حس (مثلاً بگويد ديدم که اين مقدار خريد و فروش ميکردند) و تعدد شاهدان را شرط ميدانند.848
امام خميني در تحريرالوسيله در خصوص قسم اول ميفرمايند: “و اقوي آن است که قول يک مقوّم هم به شرطي که مورد وثوق باشد معتبر است، هر چند که نزديکتر به احتياط آن است که همهي شرايط شهادت يعني دو تعدد و عدالت رعايت شود”.849 و دو قسم ديگر را داخل در تصديق اهل خبره دانسته ومعتقدند در اين دو قسم شرايط شهادت معتبر نيست و رجوع به ايشان از باب رجوع جاهل به عالم است.850
شيخ انصاري در مکاسب ميفرمايد: “منظور فقهاء از مقوّم، همان قسم دوم است”.851 و قسم اول و سوم را اصلاً مقوّم نميداند. سيد يزدي نيز معتقد است: “قسم اول از باب شهادت نبوده وتعدد در مقوّم واجب نيست”.852
ممکن است اشکالي در اينجا مطرح شود و آن اينکه باب اخبار از موضوعات خارجي، باب شهادت است که در آن عدالت، تعدد و اخبار ازحس معتبر است (پس در دو قسم ديگر نيز بايد شرايط شهادت معتبر باشد).
در پاسخ بايد گفت: در بسياري از موارد در موضوعات خارجي دليل وارد شده است که ميتوان از باب بناي عقلاء (بر ترتيب اثر دادن به قول ثقه ….) به قول واحد اکتفاء کرد، مانند اوقات فرايض. البته در بعضي از موارد نيز بر لزوم شهادت عدلين دليل وجود دارد، مانند باب مرافعات و قضاء.853 بنابراين به جهت فقد دليل مبني بر داخل شدن قسم دوم و سوم تحت ادلهي حجيت بيّنه، تعدد وعدالت در مقوم شرط نيست و به اهل خبرهي مورد وثوق و اطمينان ميتوان مراجعه کرد.
5ـ2 تعيين قيمت ثمن (100 درهم الا ديناراً): اگر مشتري ( کالايي را ) به 100 درهم الا ديناراً يا بالعکس بخرد براي تقويم به اهل خبره رجوع ميشود.854
5-3 تعيين قيمت مرواريد و جواهر: ” براي تعيين قيمت مرواريد… به اهل خبره رجوع ميشود و واجب نيست متبايعين آن را وزن کنند… اگر چه اهل خبره در تقويم نياز به وزن پيدا خواهند کرد”.855 “(وهمچنين براي تعيين قيمت) جواهر نصب شده بر لباسي که از طلا و نقره ساخته شده ، واجب نيست کندن و وزن کردن آن، بلکه اعتبار نظر اهل خبره در آن کفايت ميکند”.856
5ـ 4 تعيين قيمت دينار و درهم: “زماني که به تعيين قيمت دينار و درهم احتياج باشد بايد به اهل خبره مراجعه شود”.857
5ـ5 تخمين قيمت (در تعيين تفاوت قيمت): اگر عامل در پرورش زرع کوتاهي کند و محصول کم شود. ظاهراً عامل به حسب تخمين اهل خبره ضامن تفاوت (حصهي مالک) است.858
5ـ6 تقويم ابيّنه و اشجار و…(براي تعيين ميراث زوجه) : ” در تقويم بناها، درختان و نخلها و اشياء ثابت در زمين به تقويم اهل خبرهي مورد اعتماد رجوع ميشود”.859
5ـ7 تعيين قيمت متلف: “کسي که حيوان ديگري را (که شرعاً قابل تملک باشد) تلف کند، بايد قيمت آن در نزد اهل خبره را بپردازد”.860 و يا در مقبوض به عقد فاسد، “اگر مبيع تلف شده باشد (براي تعيين قيمت) بايد به اهل خبره رجوع کرد”.861
5ـ8 تعيين قيمت ثلث مال: “ميزان در تعيين قيمت ثلث مال، رجوع به خبرهي عادل است و بايد دو نفر باشند”.862
5ـ9 تقويم ترکه: “زماني که وصي ترکه را تقويم ميکند، چنانچه به اهل خبره مراجعه نکند از وصايت منعزل ميشود”.863
5ـ10 تشخيص اجرتالمثل: اجرتالمثل “اجرتي است که اهل خبره ارزيابي و تعيين ميکند”.864
*در اجارهي زمين در مزارعه و مساقات ،چنانچه قبل از تعيين اجرت از زمين استفاده کند، اجرتالمثل تعيين خواهد شد که توسط اهل خبره معين ميشود”.865″(و) بهتر آن است که اهل خبره دو نفر عادل باشند و شايد به يک نفر عادل هم بتوان اکتفاء کرد”.866
* در اجارهي خانه چنانچه اجرت درزمانهاي مختلف متفاوت باشد، به تقويم اهل خبره مراجعه ميشود. “(به طور مثال) اجرت خانه در زمستان بيشتر از اجرت آن در تابستان است. يا (برعکس) اجرت زمين در تابستان بيشتر از زمستان است. و يا اجارهي خانه در مکه در موسم حج بيشتر است. (در اين صورت) در تقويم بايد به اهل خبره رجوع کرد”.867
6ـ تشخيص مثلي و قيمي: در تشخيص مثلي و قيمي فقهاء گفتهاند: “به ثقات اهل خبره مراجعه ميشود”.868
7ـ تخمين وزن در بيع عريّه: گاه خبره به طور دقيق نميتواند قيمت را تعيين کند، اما ميتواند تخمين بزند و تخمين خبره به واقع نزديکتر است، به طور مثال “در بيع عريّه کارشناس بايد بگويد که اگر رطب آن خشک شود، به تخمين، وزن آن چه مقدار ميشود”.869
8ـ تعيين خسارت: “خسارت مستند به تقصير صاحب گوسفند توسط خبره تعيين ميشود”.870
9ـ تشخيص بدوّ صلاح:871 قبل از بدوّ صلاح، بيع ميوهي نخل جايز نيست. بدوّ صلاح؛ يعني “ميوه به حدي برسد که از آفت در ايمن باشد و مرجع در آن اهل خبره است”.872
10ـ تشخيص حمل در بيع حيوان: فقهاء بيع حمل همراه با پشم را در حيوان جايز دانستهاند؛ زيرا حمل نزد اهل خبره امري غيرمجهول است؛ يعني اهل خبره ميتوانند وجود حمل را تشخيص دهند.873
11ـ تشخيص عيب: ” عيب چيزي است که از قيمت مبيع در نزد اهل فن مثل تجار و اهل خبره ميکاهد”.874فقهاء نيزگفتهاند: عيب آن چيزي است که در نزد اهل خبره و معرفت، عيب باشد.875پس در جايي که صحت و معيب بودن مشکوک است “چنانچه از مواردي باشد که تشخيص آن به اهل خبره و بصيرت احتياج دارد بايد به ايشان رجوع کرد. پس اگر از قول ايشان وثوق حاصل شود کفايت ميکند”.876 در موارد زير بايد به اهل خبره مراجعه کرد:
* در صورت اختلاف موجر و مستأجر در عيب بودن آنچه که موجود است، به اهل خبره مراجعه ميشود.877
* اگر بايع عبدي را بخرد و ادعا کند که در او اثري از عيب نميباشد، واجب است ردّ، و اين امر به ادعاي او ثابت نميشود. بلکه احتياج به شهادت اهل خبره (به وجود عيب) دارد.878
* “در تشخيص خرماي معيب در بيع سلم به اهل خبره مراجعه ميشود”.879
* “در عسل رقيق، اگر اهل خبره رقّت را به گرما نسبت دهند، قبول عسل (بر مشتري) لازم است. و اگر(رقّت) را به عيب اسناد دادند، اجبار به قبول عسل نيست”.880
* “مرجع در ارزيابي و تعيين نقص حاصل از زراعت (در اجاره)، اهل خبره و معرفت است”.881
* مرجع تشخيص عيب و نقص در عين مغصوبه، اهل خبره است. “اگر اهل خبره عين را معيب محسوب کنند، لازم است غاصب عين را با دفع ارش، رد کند…”.882
* “…گاهي اهل خبره عيب مشک در شيشه را ميدانند (که در اين صورت خريدار بين ردّ و ارش مخير است)”.883
* در تشخيص مرض عبد (عيب مجوّز فسخ بيع) “به اهل خبرهي مورد اطمينان از اطباء مراجعه ميشود”.884
12ـ تشخيص مقدار مأذون و متعارف (در استفاده از عين مستأجره): حدي که مستأجر اجازهي استفاده دارد، مقدار متعارفي است که اهل خبره تشخيص ميدهند.885 “در صورت اختلاف موجر و مستأجر در اين که فعل انجام شده تعدي محسوب ميشود يا نه، به اهل خبره رجوع ميشود”.886
13ـ تشخيص

پایان نامه
Previous Entries تحقیق درباره قانون مجازات، محل وقوع جرم، حل اختلاف، فسخ نکاح Next Entries تحقیق درباره طلاق بائن