تحقیق درباره تخت جمشید، هخامنشیان، رفتار کارکنان، ارزیابی عملکرد

دانلود پایان نامه ارشد

مواردی از پرداخت دستمزد به سکه را نیز می‏بینیم. در زمان خشایارشاه، دو سوم مزد را جنسی و یک سوم را باسکه پرداخت می‏کردند» (قدیانی، 1384: 214 و 215).
«در لوح‏های بدست آمده از تخت جمشید، اغلب مزد‏ها به صورت جنسی و از محصولات کشاورزی چون برنج، جو و گندم، انگور، زیتون و مانند آن بوده است» (بیانی، 1381: 195). «در لوح‏های تخت جمشید اغلب دستمزد‏ها به جنس چون گندم، جو، برنج، گوشت پرداخت می‏شد؛ ولی مواردی از پرداخت دستمزد به سکه را نیز می‏بینیم. در زمان خشایار شاه، دو سوم مزد را جنسی و یک سوم را با سکه پرداخت می‏کردند» (همان: 199). «در شمار بسیاری از لوح‏ها، سیاهه پرداخت آن‏ها به سیم یا به جنس دیده می‏شود» (المستد، 1340: 105). «سربازان مزدور کرد از 515 ق.م. که به کار گماشته شده بودند، آذوغه و اجناسی از قبیل آرد، گوسفند، خردل، روغن، نوشیدنی خرمای خوب دریافت داشته‏اند. بنابر مدرک پیدا شده در الفانتین مصر، جیره جنسی نیروهای ساخلو آنجا در 484 ق.م. بابت دو دسته صد تایی، 55 آرد جو و حبوبات بوده…» (سامی، 1388: 59). «این لوح‏ها منظری نمایان از وضع دورانی را سکه رواج می‏یافت نشان می‏دهد، یعنی زمانی که سکه کم کم جانشین دستمزهای جنسی برای کارگران می‏گشت. قبل از آن پرداخت مزد به شکل جنس بود، از قبیل نان، گوشت، حبوبات و دیگر چیزهای مورد نیاز. در زمان خشایارشاه این وضع هنوز منسوخ نشده بود و معادل دو سوم دستمزد به صورت جنس و یک سوم پول پرداخته می‏شد؛ لیکن تا اواخر دوران سلطنت این پادشاه، این نسبت واژگونه شد» (رضی، 1384: 246). «پرداخت همه حقوق‏ها که تا اواخر فرمانروایی داریوش تنها به صورت جنسی بود اما پرداخت از سال‏های پایانی حکومت داریوش و سپس در زمان خشایارشا به صورت جدی‏تر تا حدود نصف و یک سوم ارزش آن به نقره تبدیل شد» (رجبی، 1381: 241). «چون پرداخت حقوق به صورت غیرنقدی بود ناگزیر مهمترین مواد غذایی از سوی دولت (دربار) قیمت‏هایی ثابت داشتند» (همان: 297). «در لوح‏های تخت جمشید حداقل دسمتمز ماهانه 30 لیتر جو است. کارگران ماهر به مراتب زندگی بهتری داشتند. اینان علاوه بر جو، جیره گوشت و نوشیدنی و گاه میوه خشک نیز داشتند» (همان: 300).
«فرنکه روزانه 180 لیتر و در ماه 5400 لیتر جو، آن هم به صورت آرد تحویل می‏گرفت. به این مقدار جو باید ماهانه 2700 لیتر نوشیدنی نیز بیفزاییم. ماهانه 60 راس گوسفند یا بز نیز می‏گرفت، روزی 2 راس» (کخ، 1376: 45). «تمامی کارگران و کارکنان مزدشان را به صورت جو، نوشیدنی یا آبمیوه دریافت می‏کردند. اواخر فرمانروایی داریوش و سپس بطور جدی‏تر در زمان خشایارشا نوع پرداخت دگرگون شد و مخصوصا در مورد نوشیدنی و گوشت، نصف و یا یک سوم ارزش آن به نقره پرداخت می‏شد» (همان: 54). «مزد کارگران عمدتا به صورت جنسی پرداخت می‏شد و پایه اصلی محاسبه آن جو و حداقل مزد یک مرد 3 «بن» جو در ماه بود» (همان: 60). «از آن جا که پرداخت حقوق به شکی جنسی دشوار بود، اندک اندک پرداخت نقره در مقابل یک سوم تا نیمی از حقوق ـ مخصوصا به جای نوشیدنی و گوشت ـ متداول شد. لوح‏های تخت جمشید مربوط به خشایارشا (465 ـ 486 پ.م.) و ابتدای حکومت اردشیر اول (424ـ465 پ.م.) اغلب از پرداخت نقره به کارگران گواهی می‏دهد. پرداخت نقدی قطعا مورد استقبال کارگران قرار گرفته» (همان: 68). «گاه بخشی از جیره جو و یا تمامی آن را به صورت غله نیم کوب می‏دادند و رده‏های بالای دیوانی علاوه بر این، گندم نیز دریافت می‏کردند. تخم کتان نیز به عنوان وجه اضافه کار داده می‏شد. در لوح‏های دیوانی اغلب تحویل بزغاله زنده ثبت شده است. این بزغاله‏ها قسمتی از حقوق بود که بعد در خانه‏ها پرورانده می‏شدند. متنی نیز از تحویل نوشیدنی ترش سخن می‏گوید. نوشیدنی، آن هم به میزان فراوان در فهرست جیره کارگران، کارمندان، مادران شیر ده، مسافران و مقام‏های بلند پایه قرار می‏گرفت» (همان: 320 ـ 322).
ب) مزایا
شاید در تصور نگنجد که در چند هزار سال پیش، علاوه بر پرداخت حقوق، مزایی نیز پرداخت می‏شده است. این نکته زمانی بیشتر ما را به تعجب وا می‏دارد که به یاد بیاوریم که در اروپا و آمریکاری 100 سال پیش، همچنان برده داری رواج داشته است و بسیاری از سازمان‏ها به نیروی انسانی همچون ابزاری می‏نگریستند. برخی از مزایا عبارت‏اند از: «حق مسئولیت، حق عاعله‏مندی (همسر)، حق اولاد، فوق‏العاده سختی کار، غذای کارمندان و کارگران، مهد کودک و لَلِه برای نگهداری فرزندان کارکنان، ماما(پزشک)های مخصوص زنان باردار، مرخصی زایمان با حقوق (5 ماه)، انعطاف (اختیار) در نوع حقوق دریافتی (نقره به جای گوشت و نوشیدنی)، پرداخت متناسب با نیازها، ضرورت و مصلحت و …».
«لوح‏ها می‏گوید که در نظام او [داریوش] حتی کودکان خردسال از پوشش خدمات حمایتی اجتماعی بهره می‏گرفته‏اند، مادران از مرخصی و حقوق زایمان و نیز «حق اولاد» استفاده می‏کرده‏اند، فوق العاده «سختی کار» و «بیماری» پرداخت می‏شد» (کخ: 1376: 346). «زن‏ها با به دنیا آوردن کودکی برای مدتی از کار در بیرون معاف می‏شدند. در طول مرخصی زایمان حقوق دریافتی به حداقل می‏رسید. مرخصی بارداری ظاهرا 5 ماه بوده است. پس در این مدت زن‏ها این امکان را داشته‏اند که کار روزانه را کوتاه کنند تا قادر به برآوردن وظایف خانه داری خود نیز باشند. نوزادان را در طور کار لَله‏ها نگهداری می‏کردند» (همان: 270 و 271). «همچنین در بعضی از مناطق به کارکنان ناهار می‏دادند. مثلا در خزانه‏ها آشپزهای زن برای نهار کارگران غذای عمومی می‏پختند. احتمالا کارکنان دربار جیره غذایی داشته‏اند» (همان: 69). «سهم نوشیدنی پاسبانان ساده و پسرکان پارسی رونبشت بردار فقط دو و نیم لیتر است. در گروه اخیر یک نفر حتی 1 لیتر می‏گیرد. این تفاوت در مورد پسران جوان احتمالا گویای توجهی است که به سن آنان می‏شد. درباره جیره نوشیدنی بسیار کم پاسبانان یعنی نیم لیتر در ماه هم احتمالا بی‏ارتباط با شغل نباشد» (همان: 65). «در لوح‏های ما بالاترین حقوق را بانوان سرپرست دریافت می‏کنند، 50 لیتر جو در ماه. این حقوق معمول بانوان مدیر بود که اغلب در کارگاه‏های خزانه و یا کارگاه‏های تولیدی دیگر با آن‏ها رو به رو می‏شویم. به این مقدار جو باید 30 لیتر نوشیدنی و یک سوم بز یا گوسفند نیز افزود» (همان: 65). «از آن‏جا که اصطلاح به کار برده شده برای زن می‏تواند معنی «به کوچولویی زندگی بخشیده است» را داشته باشد، می‏توانیم نتیجه بگیریم که شاید این زن در دوران مرخصی زایمان بوده و از این جهت حقوق کمتری گرفته که برای روشن شدن مطلب به نام شوهرش نیز اشاره شده است. پس از مدتی او را می‏بینیم که مجددا مشغول به کار شده و نوزادش در حین کار مادر به وسیله لَله‏ها نگداری می‏شود» (همان: 65). «کارگران کارهای سنگین نیز «جیره پیشکشی» دریافت می‏کردند. میزان این کمک‏ها بستگی به نوع کار داشت و متاسفانه در این باره اطلاع بیشتری بدست نمی‏آوریم» (همان: 62). «همچنین کارگران «جیره پیشکشی» به مناسبت سختی کار نیز می‏گرفتنه‏اند که در لوح‏ها به ندرت به میزان دقیق آن اشاره شده است» (همان: 63).
«در لوح‏های تخت جمشید حداقل دسمتمز ماهانه 30 لیتر جو است. در صورت متاهل بودن کارگر، همسر او نیز 20 لیتر جو می‏گرفت. جیره کودکان به نسبت سنشان 20، 15، 10 یا 5 لیتر بود» (رجبی، 1381: 300). «زنان کارگر پس از زایمان مدتی از کار معاف می‏شدند. در مدت مرخصی زایمان، حقوق دریافتی به حداقل می‏رسید. در خزانه شیراز بیشتر کارکنان زن بودند و در پایین فهرست آنان آشکارا به دو لَلِه (مربی مهد کودک) و 11 آشپز زن اشاره شده است. چندین بار در لوح‏های گلی سخن از ماماهایی می‏رود که در خدمت زنان کارگر باردار بوده‏اند» (همان: 307).
ج) هدیه و پاداش
در امپراتوری هخامنشیان، زنانی که فرزندی به دنیا می‏آوردند از طرف شاه هدیه داده می‏شد؛ به سبب این که رعیتی بر رعیت‏های شاهنشاه افزوده‏اند. خانوارهایی که فرزندان پسر زیادی داشته بودند نیز از طرف شاهنشاه هدیه دریافت می‏کردند. متاسفانه در این پژوهش با وجود بررسی‏های فراوان، اطلاعات بیشتری جمع‏آوری نشد.
«خانواده‏های پارسی که پسران زیادی داشتند سود اقتصادی عایدشان می‏شد. شاهان پارسی به خانواده‏هایی که پسران بیشتری داشتند ارمغان و جایزه عطا می‏کردند» (قدیانی، 1384: 185). «سهمیه ویژه‏ای به مادرانی که تازه زاییده بوند تعلق می‏گرفته است و پسرزایان آشکار از دخترزایان بیشتر [دو برابر] دریافت می‏کرده‏اند. پس از دلیری در نبرد، مهمترین نشانه مردانگی، پدر خانواده بزرگی بودن است که پسران زیادی داشته باشد. کسانی که پسر بیشتری داشته باشند هر سال هدیه‏ای از شاه دریافت می‏کنند» (بریان، 1391: 113). «زنان به سبب افزودن رعیتی بر رعایای شاه، پاداش زایمان هم دریافت می‏کردند. پاداش زایمان برای نوزادان پسر دو برابر نوزادان دختر یعنی 20 لیتر جو و 10 لیتر نوشیدنی بود» (رجبی، 1381: 307). «زائوها 5 ماه تمام جیره ویژه می‏گرفتند که میزان آن به جنسیت کودک بستگی داشت. برای نوزادان پسر ماهانه یک کوزه 10 لیتری نوشیدنی یا آبمیوه، 2 «بَن» جو، گندم و گاه هم آرد و برای نوزاد دختر نصف این مقدار پرداخت می‏شد» (کخ، 1376: 62). «در زمان داریوش کمک‏های پراکنده دولتی هم شامل حال زنانی که وضع حمل کرده بودند می‏شد» (همان: 69). «زنان اضافه حقوقی نیز به صورت جو و نوشیدنی دریافت می‏کردند که پاداش افزودن رعیتی به رعایای شاه بود. در عین حال معلوم شده است که شاه از نوزادان پسر بیش از نوزادان دختر خرسند می‏شد چرا که اضافه حقوق برای نوزاد پسر دو برابر، یعنی 20 لیتر جو و 10 لیتر نوشیدنی یا آبمیوه بود.» (همان: 270).
د) کمک درآمد
در امپراتوری هخامنشیان، مشاغلی که حداقل دستمزد را داشتند بطور منظم کمک‏های درآمدی و هر چند ماه کمک درآمدهای شاهنشاه دریافت می‏کردند.
«همه کارگرانی که حداقل جیره را می‏گرفتند به عناوین و مناسبت‏های گوناگون «اضافه درآمد» داشتند. بطور منظم شاید هر دو ماه یک بار «پاداش» داده می‏شد که اغلب یک لیتر جو و نیم لیتر نوشیدنی یا آبمیوه بود. از آب میوه گیران و بانوان خیاط خیر داریم که هر 30 نفر ماهانه یک بز یا گوسفند می‏گرفته‏اند» (کخ، 1376: 61). «به این پاداش باید جیره ویژه‏ای را که دیوان اداری به نام «کمک شاهانه» به کارگران می‏داد افزود. این «کمک شاهانه» عبارت بود از یک لیتر آرد جو علا یا یک لیتر جوانه خشک جو در هر 3 ماه. نوشیدنی ترش هم جز عطایا بود. در میان کمک‏های شاهانه گاهی به میوه هم بر می‏خوریم. ظاهرا فقط مردها ماهانه نیم لیتر تخم کتان نیز گرفته‏اند» (همان: 62). «از بررسی‏های دقیق لوح‏های دیوانی تخت جمشید نتیجه می‏گیریم که داریوش واقعا هم با مسائل مردم ناتوان همراه بوده است. این لوح‏ها می‏گوید که دستمزد کارگرانی که دریافت اندکی داشتند با جیره‏های ویژه ترمیم می‏شد تا گذران زندگی‏شان آسوده‏تر شود» (همان: 346).
4-5-2-4- ارزیابی
در امپراتوری هخامنشیان برای ارزیابی هم عملکرد و هم ویژگی‏های اخلاقی فرد بررسی و ارزیابی می‏شد. ارزیابی عملکرد شامل: کیفیت کار (کیفیت بالای کار، دقت و درستی انجام دادن کار و…)؛ کمیت کار (میزان کار مفید انجام شده و…)؛ دانش کار (تخصص، میزان فراگیری جنبه‏های مختلف شغل، دوره‏های آموزشی گذرانده و …)؛ رعایت دقیق قانون و روال انجام کار؛ تلاش کاری (سعی و جدیت در انجام دادن کار) و ارزیابی اخلاقی شامل: پندار نیک، گفتار نیک، کردار نیک، راستگویی، وفاداری به شاهنشاه، بدهکار نبودن، درستی، پاکدامنی و … می‏باشد.
«اختبارات و قدرت این کارمندان عالی رتبه منحصرا تابع شخص پادشاه بود و پادشاه به نسبت سعی و جدیت و درستی و پاکدامنی آن‏ها را ترفیع می‏داد» (فراری، 1358: 255). «مهمترین ارزش‏های مورد توجه در این سیستم، پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک بود، به گونه‏ای که دروغگویی بدترین عمل محسوب و پس از آن بدهکار بودن به دیگران از ارزش‏های ناپسند قلمداد می‏شد. رفتار کارکنان بوروکراسی، بر اساس این ویژگی‏های فرهنگی شکل

پایان نامه
Previous Entries تحقیق درباره هخامنشیان، بوروکراسی، حقوق و دستمزد، منابع انسانی Next Entries تحقیق درباره ، ساتراپ، نماینده‏ای، عمال