تحقیق با موضوع واقع‎گرایی، سیاست خارجی، ساختار آنارشیک

دانلود پایان نامه ارشد

مورد استفاده قرار گیرد.
1-3- هدف تحقیق
هرگونه پژوهشی بر اساس اهداف تکنیکی و راهبردی انجام می‍گیرد. هدف اصلی این پژوهش نیز درک بهتر عوامل همگرایی و واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران و سلطان‎نشین عمان در دوران گوناگون است و اینکه کدامیک از این عوامل نقش موثرتری در تفاوت‍های کارکردی و رفتاری سیاست خارجی طرفین داشته است.
1-4- اهمیت و انگیزه موضوع
با توجه به تاکید سیاست خارجی دولت جناب آقای روحانی بر بهبود روابط با همسایگان، سلطان نشین عمان به عنوان کشوری استراتژیک و البته کشوری که هیچگاه تابع سیاست‍های سعودی نبوده است، اهمیت بسیاری پیدا می‍کند. در این راستا تحلیل شکل فعلی روابط ایران و عمان و حوزه‎های همگرایی و واگرایی میان این دو کشور می‍تواند نقش مهمی در طراحی سیاست خارجی هوشمندانه در رابطه با همسایگان و در جهت ارتقای موقعیت منطقه‍ای جمهوري اسلامي ایران و البته ایجاد شکلاف در جبهه عربستان داشته باشد.

1-5- سوال اصلی
زمینه‍های همگرایی و واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران و سلطان‎نشین عمان کدامند؟
1-6-فرضیه اصلی
موقعیت مشترک ژئوپولیتیکی و زیر ساخت های اقتصادی مکمل از مهم ترین عوامل همگرایی میان ایران و عمان و تعهدات منطقه‍ای سلطان‎نشین عمان در شورای همكاری خلیج فارس عامل اصلی واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران با سلطان‎نشین عمان است.
1-7-متغیرهای پژوهش
متغیر مستقل: موقعیت مشترک ژئوپولیتیکی و زیر ساخت های اقتصادی مکمل+ تعهدات منطقه‍ای سلطان‎نشین عمان در شورای همكاری خلیج فارس
متغییر وابسته : همگرایی و واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران و سلطان‎نشین عمان
1-8- تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم و متغیرها
همگرایی
فرایندی است که توسط برخی کشورها در یک منطقه خاص با رویکرد اقتصادی ( واحدهای اقتصادی مکمل ) شروع شده و می‎تواند به بخش‎های دیگر سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و غیره تسری یابد(دوئرتي و گراف، 1389).

واگرایی
فرآیندی است که کشورها یا واحدهای سیاسی در یک منطقه خاص به دلایل تعارضات ساختاری، شکاف‎های اجتماعی متراکم، نظام‎های اقتصادی مشابه و بحران‎های ادواری پنج گانه: مشارکت، مشروعیت، هویت، توزیع، نفوذ و مهم‎تر از همه وابستگی به قدرت‎های فرا‍منطقه‍ای و مداخله‍گر نمی‍توانند به هم پیوندند (قوام، 1383: ۲۵۴).
قدرت‎های فرامنطقه‎ای
در تحلیل امانوئل والراشتاین در کتاب” نظام‎های جهانی” در پی ظهور سرمایه‎داری نوین چند اتفاق مهم به وقوع پیوست از جمله تقسیم کار بین‎المللی، تخصصی شدن، صدور سرمایه، برآمدن انقلاب صنعتی که در پی آن جهان به سه قطب مرکز، پیرامون و شبه پیرامون تقسیم گردید که مرکز را قدرت‎های برتر جهانی تشکیل می‍دهند(Walerstien, 1974) .
موقعیت ژئوپليتیک
مفهومی است که مک ماهان، آلفرد مارشال و مکیندر در اهمیت جغرافیا و تاثیر آن بر قدرت سیاسی دولت‎ها به عنوان راهنمای منافع ملی و سیاست خارجی ایشان به کار گرفته‍اند. مفهوم قلب جهان برگرفته از اهمیت جغرافیا در سیاست است که امروزه از آن به عنوان ژئوپولیتیک نام می‍برند (میرحیدر، 1385).

زیرساخت‎های مکمل اقتصادی
تالکوت پارسونز در کتاب” نظریه کنش عمومی” با مبنا قرار دادن دو مفهوم کارکرد و ساختار در متن شرایط محیطی و داخلی تداوم ساختار اقتصادی هر کلیت اجتماعی را در گرو تعامل مستمر و مثبت با زیرساخت‎های مکمل کلیت اجتماعی دیگر قرار داده و به این ترتیب مبنای نظریه ثبات و همگرایی را تئوریزه می‍نمایند (Talcott, 1978) .
1-9- نوع تحقيق
نوع پژوهش، توصیفی-تحلیلی است.
1-10- روش پژوهش
مبنای انجام تحقیق بر پایه منابع کتاب‎خانه‌ای و همایش‌های بین‌المللی و نیز تحلیل‌های رسانه‌های داخلی و خارجی است که بر محور مطالعات علمی در حوزه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک انجام شده است.
این تحقیق از لحاظ روشی معطوف به سه گونه روش خواهد بود:
1- توصیفی، که روند ها و رخدادهای گذشته و جاری را توصیف می کند.
2- تحلیلی ،که درصدد یافتن الگوهای رفتاری بازیگران و تخمین رفتار احتمالی آن‎هاست.
3- مطالعه معطوف به آینده که مبتنی بر پیش بینی وضعیت و موقعیت بازیگران و برآورد نوع رفتار یا تعامل احتمالی آن‎ها می‍باشد.

1-11- محدودیت و مشکلات تحقیق
با توجه به ماهیت تحقیق درجهت پاسخ‎گویی به سئوال اصلی، تلاش گردیده است تا ضمن بهره‎برداری از متون موجود و لاتین و نیز بیشتر به شیوه‎ای توصیفی تحلیلی موضوع مورد بررسی قرار گیرد.
شایان ذکر است، روش گردآوری مطالب و اطلاعات بصورت کتابخانه‎ای مصاحبه بوده و منابع پژوهشی عمدتا کتب و مقالات و منابع اینترنتی بوده است و بعلاوه از مصاحبه نیز استفاده شده است.
1-12- سازماندهی پژوهش
پايان‎نامه حاضر از پنج قسمت مختلف شامل چهار فصل و یک نتيجه‍گيری تشکيل شده است.
ابتدا در قالب فصل اول ( کلیات پژوهش ) موضوع پژوهش مورد توجه قرارگرفته است که شامل طرح بحث و تبيين جايگاه موضوع، اهميت موضوع و چرائی انتخاب آن، پرسش‍های تحقيق، فرضيه‍های تحقيق، روش تحقيق و موانع آن و سرانجام طرح کلی و بيان منطق آن می‍باشد .
پس از کلیات پژوهش به فصل دوم پايان‎نامه می‍پردازیم که به چارچوب نظری اختصاص دارد .
در فصل سوم عوامل همگرایی جمهوری اسلامی ایران و سلطان‎نشین عمان را مورد کنکاش و جستجو قرار می‍گیرد.
فصل چهارم پایان‎نامه به نقش زمینه‍های واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران و سلطان‎نشین عمان می‍پردازد. پس از بررسی عوامل واگرایی و همگرایی در روابط دو کشور در دو بخش پيش گفته در پايان، در قالب يک نتيجه‍گيری به مباحثی پرداخته خواهد شد که به طور عمده به مقایسه تطبیقی عوامل واگرایی و همگرایی اختصاص مي‍يابند.

فصل 2
چارچوب نظری

مقدمه
محیط امنیتی دائما در حال تغییر و بی‎ثباتی امنیتی در منطقه خاورمیانه، امنیت و بقا را در صدر فهرست اهداف دولت‎های این منطقه قرار داده است. اگر مفروض واقع‎گرایی یعنی آنارشیک بودن ساختار نظام بین‎الملل را باور داشته باشیم، به طریق اولی باید بپذیریم که خاورمیانه تجسم خصلت آنارشیک نظام بین الملل است. بنابراین، پر واضح است که در چنین فضایی، واقع‎گرایی و نوواقع‎گرایی به نظریه‎های مسلط جهت تحلیل روابط منطقه‎ای و روابط بین کشورها در این منطقه بدل می‎شوند. اما آیا امکان تحلیل رفتار کشورها و روابط میان آنها تنها بر اساس یک چارچوب نظری خاص وجود دارد؟ پاسخ به این پرسش حداقل از زاویه نگاه تحلیلی پژوهش پیش رو منفی است، چرا که خواست‎های متفاوت کشورها (برآمده از تصور آنها نسبت به خود) و تفاوت‎های آنها با یکدیگر ( چه به لحاظ قابلیت‎های نرم و سخت) بر لزوم بکارگیری ابزار نظری تکیمل‎کننده جهت تحلیل رفتار آنها و روابط فی‎ما بین ایشان تاکید می‎کند. در رابطه با موضوع پژوهش حاضر که تحلیل رابطه میان جمهوری اسلامی ایران و سلطان نشین عمان می‎باشد، نویسنده از ترکیب نظریه‎های واقع‎گرایی تدافعی1 استفن والت (زیر مجموعه نوواقع‎گرایی) و مفهوم موازنه تهدید2 مستتر در آن، نظریه نسبت دادن موقعیت (زیر مجموعه نظریه سازه‎انگاری) بهره برده است.
در ابتدای این فصل و در دو گفتار مجزا به شرح این دو نظریه مطرح شده و مفروضات بنیادی آن‎ها و همچنین، تعریف مفاهیم مستتر در آنها پرداخته خواهد شد. سپس و در گفتار پایانی این فصل به بیان چرایی انتخاب این چهارچوب نظری ترکیبی پرداخته خواهد شد و نسبت این چهارچوب نظری با موضوع پژوهش (روابط ایران و عمان) روشن خواهد شد.
1- مفهوم موازنه تهدید
نوواقع‌گرایی یا واقع‌گرایی ساختاری3 را نخستین‌بار کنت والتز4 در کتاب نظریه سیاست بین‌الملل خود ارائه دادWaltz, 1979: 27)). نوواقع‌گرایی به اصول و مفروضه‌های محوری واقع‌گرایی کلاسیک مانند کشورمحوری، قدرت‌محوری، موازنه‎قوا، آنارشی یا وضع طبیعی بین‌المللی و یک‌پارچگی و عقلانیت کشورها وفادار است. اما با وجود این، نوواقع‌گرایی از چند جهت از واقع‌گرایی کلاسیک متمایز می‌شود که آن را به صورت نظریه‌ای متفاوت و مستقل در می‎آورد.
نوواقع‌گرایی، برخلاف واقع‌گرایی کلاسیک، نظریه‌ای در سطح تحلیل کلان یا تصویر سوم5 است که رویکردی برون‌ به ‌درون6 به نتایج و سیاست بین‌الملل دارد. نوواقع‌گرایی نظریه‌ای سیتمیک یا نظام‌مند است که استدلال می‌کند سیاست بین‌الملل را می‌توان به صورت نظامی که دارای ساختار دقیق و مشخصی می‌باشد تلقی و تعریف نمود. ساختار نظام بین‌الملل متشکل از واحدهای متعامل با قواعد رفتاری معینی است که به رفتار واحدها شکل می‌دهد.
ساختار نظام بین‌الملل به‌وسیله یک اصل نظام‌بخش7 و توزیع مقدورات و توانایی بین واحدها تعریف و تشکیل می‌شود. اصل نظام‌‌بخش در سیاست بین‌الملل که به ساختار نظام بین‌الملل شکل می‌دهد آنارشی است (Waltz, 1979: 27) . از این‌‌رو، مهم‌ترین عامل تعیین‌کننده سیاست بین‌الملل و انگیزه و منبع ارجحیت‌ها و رفتار سیاست خارجی کشورها نظام بین‌الملل و ویژگی‌های آن به‌ویژه ساختار آنارشیک آن است.
پرسش اصلی نواقع‌گرایی این است که چرا کشورهای مختلف با ساختار سیاسی متفاوت، وضعیت و موقعیت جغرافیایی گوناگون و تمایزات ایدئولوژیک، رفتارهای سیاست خارجی مشابهی از خود بروز می‌دهند؟ نوواقع‌گرایان علت این رفتار مشابه را ماهیت نظام بین‌الملل و محدودیت‌هایی می‌دانند که برای کشورهای مختلف ایجاد می‌کند. لذا، در حالی که واقع‌گرایانی چون مورگنتا (Morgenthau, 1973) انگیزه و علت قدرت‌طلبي کشورها را ذات ناقص و معیوب انسان می‌دانند، نوواقع‌گرایانی چون والتز، ساختار آنارشیک نظام بین‌الملل را مهم‌ترین عامل قلمداد می‌کنند که تجمیع و انباشت قدرت را به عنوان یک نیاز حياتی بر کشورها دیکته و تحمیل می‌کند.
همه نوواقع‌گرایان یا واقع‌گرایان ساختاری اتفاق‌نظر دارند که محرک اصلی کشورها در راستای تأمین امنیت ملی، ساختار آنارشیک نظام بین‌الملل است که آنان را به کسب قدرت برمی‌انگیزد. به‌گونه‌ای که کشورها عمیقاً به موازنه قوا و قدرت خود در مقایسه با سایر کشورها توجه و حساسیت دارند. از این‌رو، رقابت شدیدی بین کشورها برای کسب قدرت به قیمت از دست‌دادن آن توسط رقبا یا دست‌کم ‌اطمینان از حفظ قدرت موجود وجود دارد. این رقابت تنگاتنگ بر سر قدرت ناشی از آن است که ساختار آنارشیک نظام بین‌الملل گزینه‌های بدیل کشورهای خواهان بقا و امنیت‌طلب را بسیار محدود می‌سازد.
با این حال، واقع‌گرایان ساختاری در مورد میزان قدرت لازم و کافی برای تأمین امنیت ملی و چگونگی آن اختلاف نظر داشته و به دو دسته تدافعی (میزان مورد نیازی از قدرت) و تهاجمی (بیشینه سازی قدرت) تقسیم می‌شوند. همچنین آنان در خصوص رفتار عقلانی کشورها و نسبت بین نظریه سیاست بین‌الملل و سیاست خارجی، اتفاق نظر ندارند.
کنت والتز بناینگذار نظریه نوواقع‎گرایی را می‎توان در عین حال بنیان‎گذار نوواقع‎گرایی تدافعی نیز دانست. نوواقع‌گرایی تدافعی والتز، همان‌گونه که میرشایمر تصریح می‌کند، بر دو مفروض ساده و روشن استوار است. اول، کشورها بازیگران و کنش‌گران کلیدی و اصلی در سیاست بین‌الملل هستند که در نظام آنارشیک فاقد هرگونه اقتدار عالیه مرکزی عمل می‌کنند. دوم، انگیزه اصلی و اولیه کشورها بقا به معنای حفظ حاکمیت ملی (استقلال سیاسی و تمامیت ارضی) است (Mearsheimer,2009: 242).
بر اساس این دو مفروض، والتز استنباط و استدلال می‌کند که کشورها به‌شدت به جایگاه خود در موازنه قوا اهمیت می‌دهند. به‌‌ویژه آنان درصدد هستند تا به نوعی از رقبای بالقوه خود قدرتمندتر باشند، چون این برتری و مزیت قدرت چشم‌انداز بقا و امنیت آنان را بیشینه می‌سازد. از این‌رو، کشورها تلاش و تقلا می‌کنند تا قدرت را به قیمت از دست‌دادن آن از سوی رقبا به دست آورند؛ ولی تأمین این هدف از راه جنگ و تهاجم عاقلانه و هوشمندانه نیست (Waltz, 1989: 47). آغاز جنگ و توسعه‌طلبی اشتباه و غیرعقلانی است. جنگ و نیروی نظامی برا

پایان نامه
Previous Entries استان مازندران Next Entries تحقیق با موضوع خاورمیانه، تولید ناخالص داخلی، ایالات متحده