تحقیق با موضوع دفاع مقدس، نظام پادشاهی، شاعران معاصر

دانلود پایان نامه ارشد

زیبایی، بلاغت، جاذبهی هنری و را شامل می گردد و بال دوم آن، اندیشه ی نهفته در شعر است و شاعر آنگاه موفق میشود که عمق اندیشهاش را افزایش دهد و نگاهش را به یک پدیدهی ساده هم عمیقتر کند(زرقانی،34:1384). اندیشهی شعری عمیق، اندیشهای است که پس از عبور از صافی عاطفه و خیال، گرایشها، تمایلات، علایق و آرمانهای شاعر مشخّص شود.
قیصر امینپور یکی از سرآمدان نسلی است که همزمان با مهمترین حادثهی فرهنگی، سیاسی و اجتماعی تاریخ معاصر ایران، یعنی انقلاب اسلامی، سرودن را آغاز کرد. او یکی از شاعران برجستهی معاصر ایران هست که خلاقیّت و آفرینندگی را با پژوهش و تتبّع جمع کرده است، به گونهای که هم محافل ادبی و هم جامعهی دانشگاهی، او را در زمان حیاتش جدی گرفت. او به دلیل تلاش فراوان در مقام تقریر حقیقت و تقلیل مرارت انسانها و در عین حال حفظ ارزش سخن؛ شایستهی این توجه میباشد و همچنین وی یکی از بزرگترین شاعران دو سه دههی اخیر است که به مقولهی انسان و مفاهیم مرتبط با آن از جمله درد و رنج بشری و به مقولهی شناخت در حوزههای معرفت شناسی، هستیشناسی، جهانشناسی، خداشناسی و اخلاق توجه فراوانی کرده و چه در زندگی هنری و چه زندگی اجتماعی، درگیر این مفهوم و واقعیّت بوده که نشان از ژرفایی نگاه شاعر به خود و جهان پیرامونش است (گرجی، میری، 1:1387).
قیصر بعد از جنگ با رخدادهایی مواجه میشود که با آرمانهای زمان انقلاب و جنگ تفاوت دارد. او که بیشتر سرودههای مبتنی بر شعار و محورهای حماسی میسرود، اینک سرودههایش رنگی دیگر میگیرد و شاعر بیقراری میشود. دغدغههای شاعر از نوع دیگری است و تصویری از جامعهی آن روزگار و حسرتها و آرمانهای شاعر را در خود دارد. کیاسری معتقد است که: «این تغییر، گریز از وضعیّت قبلی نیست، سیر کمال در اندیشهی شاعر است»(همتی،1389: 24). سیر تفکر و اندیشه ی امینپور را در دو محور زیر میتوان قرار داد:
1) دوران انقلاب و دفاع مقدس
2) بعد از دفاع مقدس.
3-3-1. دوران انقلاب و دفاع مقدس
از سال 1357 تا 1367 قیصر امینپور هم صدا با نیروهای انقلابی بیش از هرچیز به انقلاب و نبرد و جنگ میاندیشد. وی سخت ملتزم به ایدئولوژی و متعهد به ارزشهای مذهبی بود و اعتقادی راسخ به اصول انقلاب و آرمانهای جمعی داشت. چیرگی عناصر ایدئولوژیک انقلاب بر شعر قیصر نشان آن است که وی در درون یک گفتمان خاص و عمدتاً ایدئولوژیک به آفرینش شعر دست میزند. نشانهها و مفاهیم اعتقادی در شعر این دورهی وی پررنگتر و غالب است. در این دوره صدای انقلابی دینامیک و فعال او در قالب زبانی تند و تپنده شکل میگیرد. او در این دوره به قطعیت رسیده است و برای زیستن غرضی جز ترویج عقاید و باورهای خویش ندارد(فتوحی،15:1387). در فاصلهی سالهای پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان جنگ، اشعار قیصر اغلب اندیشههای سیاسی و اجتماعی او را منعکس میکند. از سال 1376 اشعار او از نظر محتوای اجتماعی، وضوح بیشتری مییابد(صرفی، هاشمی،1389: 4). قیصر در ابتدای شاعریاش دلبستهی آرمانها بود و تابع اندیشههای محوری انقلاب و اندیشهی سیّال او برخاسته از بینش ظریف و عمیق و قلم و شعرش در خدمت ضرورتهای این عقیده بود. بعدها سیر او به سمت رهایی همهی بشریّت سوق پیدا کرد. «وی در مجموعههای نخستین اشعار خود، تحت تأثیر فضای انقلاب است که ریشه در غفلت ستیزی و جهل ستیزی و دعوت مردم به بیداری و رویکرد ویژهای به جهاد و مبارزه در مسیر حفظ آرمانهای اسلامی و انقلابی دارد» (ابولقاسمی، علیهپور،6:1388). در بحث تعهّد هم در مجموعههای اولیهاش، تعهّدی که نسبت به انقلاب اسلامی و به خصوص نسبت به کسانی که به جبهه میرفتند و میجنگیدند داشت، خیلی محسوستر وپررنگتر است. قیصر امینپور از نخستین شاعران انقلاب اسلامی است که پس از شروع جنگ تحمیلی، عاشقانه پا به عرصهی دفاع مقدّس میگذارد و با حضور در جبهههای جنگ به خواندن اشعار خود برای روحیّه دادن به رزمندگان میپردازد. اشعاری که به گفتهی دوستانش، تأثیرات فراوانی بر رزمندگان گذاشته و باعث تشویق دیگر شاعران برای ورود به این عرصه نیز شده است. قیصر شاعری بود که با رزمندگان و خانوادهی شهیدان احساس همدردی میکرد. همچنین انتقاد از خود و ستایش شهیدان در شعر شاعرانی همچون قیصر دیده میشود که یکی از سادهترین و صمیمیترین شعر دفاع مقدّس و از زیباترین نمونههای تلاش شاعران جوان انقلاب در ترسیم زخم و درد، ستیز و نبرد، حماسه و ایثارگریهای جوانان پرشور انقلاب در عرصههای گوناگون این مرز و بوم است(صرفی، هاشمی،4:1389). توجه دقیق و توأم با بیان هنری قیصر به شعر دفاع مقدّس باعث شده که مرتضی کاخی، قیصر امینپور را ملکالشعرای انقلاب و جنگ معرّفی کند و بگوید: «قیصر میان جنگ و زیبایی که متنافر و متّضاد به نظر میرسند، پیوندی استوار ساخته است. قیصر از کسانی است که اهل خرد او را بزرگ باید بدانند»(همان،8).
تنفّس صبح، اوّلین مجموعهی شعر قیصر، در بردارنده ی پنجاه و یک شعر است که از این میان سی و چهار شعر در رابطه با دفاع مقدّس است: بیست غزل، یک مثنوی و دوازده شعر نیمایی.
در مجموعهی دستور زبان عشق، شش شعر مربوط به دفاع مقدّس است و در مجموعهی گلها همه آفتابگردانند نیز شش شعر در رابطه با دفاع مقدّس وجود دارد. همچنین در دفتر آینههای ناگهان چهارده شعر به موضوع دفاع مقدّس، مربوط میشود(همان،3).
3-3-2. بعد از دفاع مقدس
دنیای جدیدی پس از جنگ در برابر شاعر پدیدار میشود و او را با دنیای واقعیتها آشنا میسازد و همچنین کمی تعدیل در آرمانگرایی وی نمودار میگردد. «تحول تدریجی شاعر از آرمانگرایی به واقعگرایی رفته رفته عمیقتر میشود و شاعر از آسمان به زمین و از خیال به واقعیت فرود میآید. ناگفته نماند که سفر از آرمان به واقعیت جز دلایل فردی، اسباب اجتماعی نیز دارد. با تحول اجتماعی که پس از پایان جنگ پدیدار گشت، شاعر که تازه از جنگ فارغ شده بود خود را در برابر جهانی عینی، خشن، بیعاطفه و تردید آمیز میبیند(فتوحی،10:1387) و در برابر این تضاد دچار رنج میشود و به شاعری دردمند بدل میشود. البته باید در نظر داشت او اندیشهی آرمانگرایی خود را از دست نداد. امین پور شاعری کمال گرا و ایده آلیست است. او همواره یا در آرزوی شکل گیری جامعه ای آرمانی یا در حسرت آن است. وی هنرمندی است که با نگاهی جستجوگر به دنبال مکاشفه ای در مناسبات انسان، جهان و حقیقت میباشد. او می کوشد تا برای معضلات انسان جامعهی مدرن راهی بیابد. قیصر امینپور پس از جنگ نگاه عمیقتری به واقعیتهای جامعهی خویش و مسائل اجتماعی پیدا کرد و به پرسشگری در عرصهی مسائل انسان و مناسبات انسان معاصر با جهان و حقیقت پرداخت. وی شاعر متعهدی بود که هیچگاه نسبت به مردم و جامعهی خویش بیتفاوت نبوده و پس از جنگ نیز همیشه همراه و سخنگوی آنان بوده است. «احساس مسئولیت نسبت به سرنوشت مردم و تأکید بر اجرای عدالت، قیصر را به شاعری صلحطلب، نوعدوست و عدالتخواه تبدیل کرد»(ابوالقاسمی، علیه-پور، 9:1388).

فصل چهارم
بررسی دیدگاههای انتقادی در اشعار قیصر امینپور

4- انتقادات قیصر امینپور
چنانکه در قبل اشاره شد، در این فصل به بررسی و تحلیل دیدگاههای انتقادی در اشعار قیصر امینپور پرداخته میشود. امینپور به عنوان شاعر انقلابی و متعهد معاصر، با مشاهدهی معایب و ناهنجاریها سکوت را بر نمیگزیند و به طرح مسائل انتقادی برای اصلاح و بهبود در سطوح مختلف روی میآورد. وی انتقادات خود را از نظرگاهها و ابعاد متفاوتی مطرح میکند که در این فصل، در پنج بخش، تدوین شده است و به قرار زیر میباشد:
1. انتقادات اجتماعی
2. انتقادات سیاسی
3. انتقادات فرهنگی
4. انتقادات دینی-عرفانی
5. انتقادات طنزآمیز

بخش اول
انتقادات اجتماعی

4-1. انتقادات اجتماعی
از جمله علل شکلگیری انتقادات اجتماعی، رعایت نشدن وظایف انسانها در قبال هم است. البته اعتراضهای اجتماعی شاعران برجستهی معاصر موضوعات متنوّعی دارد که نشاندهندهی جامعه پذیری و مردم گرایی آنان در زندگی است؛ درواقع شاعران معاصر با انتقادات اجتماعی خویش، معضلات جامعهی خود را طرح و بررسی میکنند. آنان در مقطعی از زمان حضور دارند که بسیاری از مکتبها و تفکرات اجتماعی جدید از درون و بیرون جامعه شکل‌گرفته است. وقتی شاعری با چشم حقیقتبین دردهای اجتماعی را میبیند و در تطبیق آرمانشهر ذهنی خود با آنچه در جامعهی واقعی میبیند، دچار مشکل میشود، به نقد وضع موجود میپردازد. بیشترین موارد نقدهای اجتماعی، مربوط به مردم زمانه است. این شاعران به دنبال آرمانشهر اجتماعی خویش میخواهند با آدمها خوشرفتار باشند، امّا در مقابل، تلخی و بیصداقتی از جانب مردم لجام‌گسیخته‌ی اجتماع نصیبشان میشود. همچنین بسته به موقعیّت اجتماعی، هرکدام از شاعران که در تنگنای اجتماعی قرار میگیرند، زبان به اعتراض میگشایند و در کل میتوان گفت که انتقادات اجتماعی شاعران معاصر، مجموعهای از نارضایتیهای آنان و نقصانهای موجود در جامعه است که ایشان بدینوسیله معضلات موجود را بیان کردهاند (باباصفری و طالبزاده،7:1392).
اشعار اجتماعی قیصر مشتمل بر اندیشههای دقیق و نگاه تیزبین او نسبت به مسائل اجتماعی و اوضاع و احوال آن است. دیدگاههای اجتماعی او در دورهی اولیهی شاعری، مربوط به انقلاب و جنگ و کمتر انتقادی و بیشتر اثباتی است و اغلب اندیشههای سیاسی و اجتماعی مثبت او را منعکس میکنند. امّا پس از جنگ، مسائل انتقادی اجتماعی وی با توجه به روحیهی آرمانگرایی او رشد پیدا میکند و او در مسائل اجتماعی دقیقتر میشود و جامعهی خویش را با نگاه نقادانهی خود به تصویر میکشد. بنمایههای اصلی شعرهای اولیّهی قیصر امینپور اندیشههای انقلابی و تحولات آن بر مبانی اسلام وتفکرات دینی بوده است که به تدریج نگاه اجتماعی در وی عمیقتر میشود.قیصر امینپور به عنوان شاعری متعّهد، همواره در اشعار خویش در جست و جوی آزادی و عدالت بوده است.
میتوان گفت اندیشهی امینپور سه دورهی متفاوت را پشت سر گذاشته و محتوای شعر او را در هر دوره تغییر داده و مضامین انتقادات او را نیز دگرگون کرده است. این دورهها عبارتند از: 1-انقلاب 2-دفاع مقدس 3-پس از دفاع مقدس
4-1-1. انقلاب
قیصر امینپور در دیدگاههای اجتماعی-سیاسی خود نسبت به انقلاب و مسائل مربوط بدان همچون بعضی دیگر از شاعران همدورهاش به حمایت از انقلاب و اندیشههای آرمانی آن زمان پرداخته است و انتقادات وی نیز عمدتاً به نظام پادشاهی مربوط میگردد؛ به قرار ذیل:
4-1-1-1.نظام پادشاهی:
قیصر امینپور مانند همهی شاعران انقلابی آن دوره بسیاری از ناهنجاریهای اجتماعی دورهی پهلوی را به انتقاد میگیرد و روایت بسیار دقیقی نسبت به معضلات و اوضاع نابه هنجار آن دوره دارد. شاعر در شعر اجتماعی زیر با استفاده از نماد شب به تصویر پردازی اوضاع اجتماعی قبل از انقلاب میپردازد و شب را نماد اختناق و تیرگی آن سالیان معرفی میکندو و به استهزا امید طلوع دوبارهی آن را عبث میداند:
*هان ای خدایگان/ در روز بار عام/ حتّی/ تمثال بی مثال شما را
یارایی ادای تظلّم نداشتیم!/ …/ باری امید بس عبثی دارید!
زیرا که شب/ آبستن طلوع شگفتی است! …
(تنفس صبح،364).
اگرچه امینپور در این دسته از اشعار به انتقادات سیاسی- اجتماعی میپردازد و محتوا و درونمایهی اشعارش را با زندگی و خواستهای مردم پیوند میزند، اما به نظر میرسد زبان او هنوز آن قدرت و صلابت لازم را نیافته و نشانههای ناپختگی و خامی را با خود دارد:

(در کوچهی آفتاب،95).

(همان).
امینپور دوران اختناق و ظلم و ستمی را که در آن زمان وجود داشت، بازگو و استبداد آن دوره را فصل کسالت معرّفی میکند که هیچ راه حرکتی برای رسیدن به حقیقت آزادی وجود نداشته است:

(تنفس صبح، 410).
شاعر کسانی را که برای انقلاب تلاش کرده و در برابر مشکلات آن ایستادگی میکنند، مانند آب روانی میداند که به موانع بسیاری برخورد کردند اما همچنان به راه خود ادامه

پایان نامه
Previous Entries تحقیق با موضوع جامعه شناسی، ادبیات فارسی، استان خوزستان Next Entries تحقیق با موضوع دفاع مقدس، سلامت روان، سلامت روانی