تحقیق با موضوع خاورمیانه، بیداری اسلامی، علوم اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

بهار عربی وبیداری اسلامی را باید در دگرگونی های دینی،سیاسی و اقتصادی کشورهای عربی جستجو کرد که ضمن پیشرفتهای قابل توجه اقتصادی،نتوانست گروههای دینی و سیاسی و مدنی را در زندگی اقتصادی وسیاسی ادغام کند.در این کتاب با بررسی شرایط سیاسی و اقتصادی موجود،آموخته ها و درسهای آموزنده برای زندگی سیاسی سراسر خاورمیانه عربی مطرح می شود. همچنین در بعضی فصول کتاب ضمن آینده پژوهی جنبش های اخیر،به پیامدهای داخلی و منطقه ای دگرگونی های حوزه عربی پرداخته شده است.
2-3-2 تحقیقات خارجی
سعد الدین ابراهیم10،کتاب”جامعه و حکومت در جهان عرب”(المجتمع والدوله فی الوطن العربی)را در خصوص وضعیت جهان عرب و چشم انداز آینده آن به رشته تحریر درآورد که این کتاب با عنوان “بیداری اسلامی 1” به فارسی ترجمه شده است.مرکزپژوهشهای وحدت عربی در اواخر دهه 80 میلادی طرح بزرگ و آرمانگرای «چشم انداز آینده جهان عرب» را با هدف بررسی علمی و جامع وضعیت سیاسی،اجتماعی و اقتصادی جهان عرب و چشم انداز آن در آینده و با همکاری ده ها پژوهشگر،کارشناس و استاد دانشگاه، در طی چند سال اجرا کرد.از میان پنج کتابی که در این طرح تهیه شد،این کتاب مهمترین آنها بود که بازتاب گسترده ای در کشورهای عربی داشته است.این کتاب با کاویدن ریشه های پیدایش حکومتهای ملی و جوامع مدرن عربی و نیز بررسی روابط پیچیده این دو،جوانب متعدد بحران کشورهای عربی را در زمان نگارش به بهترین شکل ممکن آشکار می سازد.با توجه به این که تاریخ انتشار این کتاب اواخر دهه هشتاد می باشد می تواند به عنوان منبعی برای تحلیل ریشه های وضعیت کنونی جهان عرب و به ویژه پدیده بهار عربی باشد.برخلاف این تصور که پدیده بیداری اسلامی را پدیده ای آنی و محصول خودسوزی جوانی تونسی قلمداد می کنند،این کتاب با تحلیل دقیق ساختارهای سیاسی،اجتماعی و تاحدی اقتصادی،ضمن اینکه وجود بحرانی عمیق در بسیاری از کشورهای عربی را به اثبات می رساند،بارها و بارها هشدار میدهد که استمرار این روند در یک تا دو دهه آینده،یعنی تقریبا در دوره معاصر ما،به تحولاتی گسترده منجر خواهد شد.این پیش بینی دقیق از آنجا نشئت می گیرد که این کتاب وارد لایه های ناپیدای جوامع وحکومتهای عربی میشود و با بررسی مسائلی از قبیل:روند شکل گیری حکومت های عربی،ساختار ناقص جمعیتی و پدیده شهرهای غول پیکر در جهان عرب،شاخص های آموزشی و بهداشتی-درمانی و ارتباط آنها با ثبات سیاسی، خوانشی علمی و عینی را از اوضاع سیاسی- اجتماعی جهان عرب ارائه میدهد.بنابراین،در این کتاب تحقق پیشبینیها تاکیدی بر این مقوله است که: بخش اعظم نقاط ضعف وآسیب پذیری جهان عرب ریشه در ساختارهای سیاسی- اجتماعی- اقتصادی دارد که از قبل از شکل گیری حکومتهای ملی عربی پایه ریزی شده و اغلب به شکلی ناقص و شکننده رشد کرده است.
کتاب بیداری اسلامی2،ویژه مطالعات موردی استاین کتاب گردآوری مقالات مختلف ترجمه شده از زبان عربی و انگلیسی است که در سال 1391 تدوین شده است. این کتاب شامل نه مقاله ی ترجمه شده در زمینه ی تحولات و اعتراضات مردمی در شمال آفریقا و خاورمیانه می باشد.در این کتاب و مقالات آن بیان می شود که تحولات، ریشه در خشم فروخفته ی مردم و ستم مداوم نظامهای اقتدارگرا در این منطقه داشت که همراه با معضلات سنگین اقتصادی و فرهنگی در این جوامع، نهایتاً به تغییرات گسترده در سطح جوامعی همچون تونس،مصر ولیبی منجر شد. این کتاب به عنوان دومین مجلد از مجموعه ی کتب بیداری اسلامی با تمرکز بر دلایل ناآرامی ها و نابسامانیها در تعدادی از کشورهای عرب منطقه،به بررسی مورد به مورد ویژگی های خاص هر کشور پرداخته و ظرفیت جوامع و دولت های آنها در پذیرش فضای جدید رامورد بحث قرار میدهد.همچنین در این کتاب بر اقتدار و تاثیر گذاری عامل اسلام،هم در ایجاد تحرک اجتماعی و هم درشکل دهی به ساختارهای پس از فروپاشی نظامهای قدیمی حاکم اشاره شده است. و نیز نقش عریان فاکتورهای اقتصادی در تحریک ناآرامی ها از مباحث دیگر در این کتاب می باشد.بنابراین،مطالعه موردی تحولات به همراه مباحثی کلی از وضع اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی منطقه خاورمیانه عربی و شمال آفریقا از ویژگی های دومین مجلد از کتاب بیداری اسلامی است.
محمد عماره11 و کتابش “بیداری اسلامی،انقلاب مصر” تحقیق دیگری است که در سال 1391 چاپ و به فارسی ترجمه شده است.این کتاب با هدف شناخت و تحلیل تحولات جاری در منطقه،گمان زنی و سناریو پردازی در خصوص آینده تحولات منطقه ای و جهانی و بلاخره ارایه ی راهبردها و راه کارهای مناسب برای مدیریت بیداری اسلامی جهت نیل به اهداف عالی آن در آینده نوشته شده است.عماره در این کتاب به مفهوم انقلاب در فقه و اندیشه سیاسی اهل سنت اشاره نموده و نتیجه گرفته است که عموم اهل سنت موافق عزل حاکم ظالم می باشند،به شرطی که این امر مستلزم فتنه، جنگ و آشوب نباشد یعنی با تاکید بر مشی مسالمت آمیز جنبش ها.وی همچنین در این کتاب به بررسی ریشه های وقوع انقلاب اخیر مردم مصر علیه حکومت خودکامه ی حسنی مبارک می پردازد و در این میان بر موضوع اسلام ستیزی حسنی مبارک و حمایت همه جانبه ی او از بی دینانو سرسپردگی شدید وی به غرب و صهیونیستها تاکید می کند.
“فرایندهای متفاوت گذار به دموکراسی و دگرگونی سیاسی و اجتماعی در خاورمیانه” :نام مقاله ای است که به قلم«راث هانا» و «سانتینی»در خصوص وضعیت کنونی انتقال قدرت در کشورهای بهار عربی، به خصوص تونس ومصر نوشته شده است. در خصوص پراهمیت بودن بررسی جریانات اجتماعی شکل گرفته در تونس و مصر و تحولات آنها،ضمن پراهمیت شمردن جریانات و جنبش ها درتونس و مصر اشاره می کنند که،تحولات این دو منطقه دلایل مختلفی دارند و دو نمونه از انقلاب های بزرگ منطقه هستند.تغییرات صورت گرفته در دو کشور هم سطحی بوده اند هم عمیق،هم لحظه ای بوده اند هم ماندگار و هم داخلی بوده اند هم نشان دهنده گرایشات منطقه ای.آنها بیان میدارند که یکی از توده های بااهمیت در این تحولات قشر جوان هستند که در توسعه سیاسی کشورشان نقش مهمی بازی کردند. همچنین در این مقاله به بررسی تفاوتهای تحولات در دو کشور مصر و تونس می پردازند و نیز بیان می دارند که فرآیندهای تغییر،تنش ماندگاری را بجا خواهند گذاشت که اسلام گرایان بایستی در سال های آتی با آنها دست و پنجه نرم کنند.
اف.گرگوری گاز12، محمد العجاتی،احمد محمدابوزید،جاناتان براون،سارا فیلیپس و عبدالرحیم منار سلیمی و افرادی دیگر نیز در این زمینه مقالاتی را به رشته ی تحریر درآورده اند و هرکدام بر زمینه ها،عوامل و روند این تحولات پرداخته و اعتراض های مردمی را در خاورمیانه و شمال آفریقا بررسی کرده اند.
2-4 چهار چوب نظری
با توجه به مرور نظریه های علمی مطرح پیرامون تحولات و جنبش های اخیر خاورمیانه و مطالعات انجام یافته پیرامون موضوع،چارچوب نظری این تحقیق بر نظریه های آصف بیات مبتنی می باشد.
بیات در دیدگاه های خود از طبقه متوسط فقیری صحبت می کند که از نظر اجتماعی و فرهنگی انتظارات طبقه متوسط را دارند ولی از نظر اقتصادی به دلیل فقر و بیکاری مانند تهی دستان شهری زندگی می کنند.طبق تئوری بیات طبقه متوسط فقیر احساس خشم اخلاقی کرده وخواهان تغییرات اساسی در جامعه می باشند.
بیات به مواردی چون مهاجرت،افزایش شهرنشینی،تحولات جمعیتی و رشد سواد سیاسی پرداخته و معتقد است که همین ها تغییرات سهمگینی در جامعه ایجاد می کنند به همین دلیل است که از این انقلابها با عنوان پسا اسلامی یاد می کند که بر حقوق شهروندی تاکید داشته و در پی ایجاد رویه های دموکراتیک سیاسی در جوامع پرهیزکار و مسلمان اند.
2-5 مدل تحليلي

نمودار شماره 1 : مدل تحليلي تحولات تونس و مصر
2-6سوالات و فرضيات پژوهشي
الف – سوالات پژوهشي
1- آیا تفاوتی بین تحولات اجتماعی- سیاسی روی داده در دو کشور تونس و مصر وجود دارد؟
2- چرا تحولات دو کشور تونس و مصرنسبت به سایر کشورهای خاورمیانه که تحت تاثیر این تحولات بوده اند مشهود تر می باشند؟
3- انگیزه های سیاسی مردم در تحولات دو کشور تونس و مصر چه بوده است؟
4- انگیزه های اجتماعی مردم در تحولات دو کشور تونس و مصر چه بوده است؟
ب – فرضيات پژوهشي
1- بر طبق نظریه”طبقه متوسط فقیر”به نظر می رسد، گروه های اجتماعی که به حقاجتماعی- سیاسی خود از حکومتهای اقتدار گرای عرب دست نیافته اند خواهان تغییر اساسی در حکومت می باشند.
2- به نظر میرسد که در تحولات سیاسی- اجتماعی دو کشور تونس و مصرتفاوتی وجود داشته باشد.
3- به نظر میرسد که تحولات دو کشور تونس و مصر نسبت به سایر کشورهای خاورمیانه مشهودتر باشد.
4- به نظر می رسد که انگیزه های سیاسی در شکل گیری تحولات خاورمیانه موثر بوده است.
5- به نظر می رسد که انگیزه های اجتماعی در شکل گیری تحولات خاورمیانه موثر بوده است.

فصلسوم:روش شناسی و تعریف مفاهیم

3
3-1 روش پژوهش
3-2 ابزار گردآوری اطلاعات
3-3 جامعه ی آماری
3-4 نحوه ی جمع آوری داده ها
3-5 روش تجزیه و تحلیل داده ها
3-6 قلمرو زماني و مكاني پژوهش

در این فصل با توجه به موضوع تحقیق،روش شناسی مورد نظر معرفی شده و سپس به تعریف مفاهیم و متغیرهای تحقیق پرداخته می شود.
3-1 روش پژوهش
انتخاب روش انجام یک تحقیق بستگی به هدف ها و ماهیت موضوع تحقیق و امکانات اجرایی آن دارد.از آنجا که هدف پژوهش حاضر مقایسه تحولات دو کشور تونس و مصر می باشد،ریشه ها و دلایل خیزش ها در این دو کشور مورد بررسی و مقایسه قرار می گیرد،روش این تحقیق کیفی بوده و از تکنیک تطبیقی- تاریخی استفاده شده است.
در تحلیل تطبیقی،دو جامعه با یکدیگر مقایسه می شوند.از دید ریگین13 همه علوم اجتماعی تجربی متضمن مقایسه است.اگرچه در واقع همه علوم اجتماعی در این معنای گسترده،تطبیقی هستند،اما اصطلاح روش تطبیقی در علوم اجتماعی تطبیقی-شاخه ای از علوم اجتماعی که به تفاوت ها و شباهت های بین جوامع علاقمند است- ، تلقی شده است.پژوهشگران تطبیقی به طور کلی به شناخت شباهت ها و تفاوت های واحدهای کلان اجتماعی علاقه دارند.( ریگین،32:1388)
در واقع در علوم اجتماعی،این تحقیق در پی بررسی تفاوت و تشابه در بین کل ها و ترتیبات اجتماعی است.تحلیل روش تطبیقی علاوه بر توصیف و تبیین مشابهت ها و تفاوت ها،شرایط و پیامدهای واحدهای اجتماعی کلان و بزرگ مقیاس همچون ملتها،جوامع و کشورها را مورد بررسی قرار می دهد.تحقیق حاضر با استفاده از روش تطبیقی-تاریخی،تحولات دو کشور تونس و مصر را مورد بررسی قرار می دهد.به این صورت که ابتدا عللو عوامل تحولات و زمینه های بروز آن را در هردو کشور بررسی مینماید و سپس مطالب به دست آمده از هر دو کشور را با یکدیگر مقایسه می کند تا معلوم شود که آیا بروز تحولات در هر دو کشور عربی خاورمیانه به طور یکسان و مشترک بوده است و یا اینکه با یکدیگر متفاوت هستند.
3-2 ابزار گردآوری اطلاعات
ابزاری که برای گردآوری اطلاعات در این تحقیق مورد استفاده قرار گرفته است از نوع فیش برداری و نمونه برداری است وهمچنین از رسانه های مجازی(اینترنت)و شبکه های کامپیوتری نیز برای گردآوری این اطلاعات استفاده شده است.در عرصه پژوهش،به ویژه پژوهش های تاریخی مرحله فیش برداری و به خصوص نحوه ی تنظیم و نوشتن فیش ها از اهمیت بالایی برخوردار است.دقت و اهمیت این مرحله از تمامی مرحله های پیشین و پسین بیشتر میباشد.علت این درجه از اهمیت و اعتبار فیش نویسی بخاطر اتصال پژوهشگر در ساعات یا لحظاتی محدود و مشخص از زمان به یک منبع و یا سند است که امکان بازجویی یا دست یابی مجدد بدان شاید دیگر میسر نگردد.بنابراین،فیش نویسی بایستی به عنوان نخستین شکل عملی پژوهش تلقی گردد که مبتنی بر اصول و روشهای علمی است. تحقیق حاضر ضمن بهره گیری از این ابزارهای گردآوری اطلاعات، از طریق اتصال به شبکه های جهانی و اطلاع از یافته های دیگر پژوهشگران جهت مرتفع ساختن نواقص

پایان نامه
Previous Entries تحقیق با موضوع خاورمیانه، بیداری اسلامی، جنبش های اجتماعی Next Entries تحقیق با موضوع خاورمیانه، بحران اقتصادی، خصوصی سازی